لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

یکی از مقوله های معنا شناختی که در کنار سایر مقوله های دستوری متبلور شده در فعل (از قبیل وجه و زمان دستوری) دارای اهمیت بسزایی است، نمود فعل است. مقوله نمود را می توان نحوه نگریستن به فعل از لحاظ آغاز شدن، چگونگی تحقق، تداوم و یا پایان یافتن رویداد فعل دانست، در حالی که نمود دستوری معمولا با عناصر تصریفی و غیرتصریفی در جمله بیان می شود، افعال حاوی نمود واژگانی بدون اخذ نشانه دستوری خاصی و با توجه به معنا و ویژگی های ذاتی فعل، چارچوب زمانی خاصی را به لحاظ شروع، چگونگی تحقق، ادامه و پایان رویداد نشان می دهند. این پژوهش با رویکردی توصیفی تحلیلی و با درنظر گرفتن رویکردهای نمودی و مدل های موجود در خصوص نمود، به بررسی و طبقه بندی انواع نمود واژگانی فعل در گویش لکی می پردازد و نشان می دهد که در چارچوب مدل کرافت (2012) گویش لکی دارای چهار گروه اصلی نمود واژگانی شامل ایستا، فعالیتی، غایتمند و حصولی و ده زیر گروه نمود واژگانی شامل ایستای گذرا، ایستای پایدار اکتسابی، ایستای پایدار ذاتی، فعالیتی مستقیم (جهت دار)، فعالیتی غیر مستقیم (چرخه ای)، غایتمند مستقیم (جهت دار)، غایتمند غیر مستقیم، حصولی بازگشتنی، حصولی غیربازگشتنی و حصولی دوره ای (چرخه ای) است.

در این مقاله، هدف ورود به مباحث فنی و گاه پیچیده زبان شناسی نیست بلکه بیان یک واقعیت بسیار ساده و در عین حال، قابل استفاده در امر واژه سازی زبان فارسی است. بدین معنا که با توجه به عملکرد طبیعی زبان برای بی نیاز کردن آن از خیل لغات و تعبیرات و اصطلاحات بیگانه، طریقی بسیار ساده و در دسترس، اما تقریبا فراموش شده در اختیار ماست که با شناسایی محققانه آن، مقداری از مشکل سازی و معادل گزینی برطرف می شود و آن عبارت است از به کار گیری مجدد واژگان کهن تر زبان، که به دلیل تحولات آوایی و فرآیندهای واجی، شکل جدیدتری از آنها در زبان پدید آمده است که بار معنایی واژه کهن را بر دوش می کشد و در عین حال صورت کهن واژه نیز کاملا از دایره زبان خارج نمی شود و هنوز برای اهل زبان مانوس است. می توان از این صورت های مانوس اما متروک و رها شده در معانی نزدیک و مرتبط و حتی نامرتبط با اصل، در امر واژه سازی برای موارد مستحدث، استفاده کرد.

در این تحقیق، لایه ها و سطوح واژگانی در وندهای زبان فارسی، از نگاه صرف واژگانی مطالعه می شوند. این وندها با توجه به رفتارشان نسبت به پایه ای که به آن افزوده می شوند، به دو دسته خنثی و غیرخنثی تقسیم می شوند. وندهای غیرخنثی به لایه اول و وندهای خنثی به لایه دوم تعلق دارند. بیشتر وندهای زبان فارسی غیرخنثی و تکیه بر هستند؛ یعنی جایگاه تکیه را به روی خود منتقل می کنند.

هدف ازتحقیق حاضر، بررسی همایی واژگانی درزبان فارسی و در چهار گونه مختلف داستانی ، روزنامه ای ، علمی و آموزشی بوده است . همایی ها، ابتدا از منابع مختلف درچهار گونه زبانی استخراج و سپس ساختار آنها مشخص گردید. دراین تحقیق، مشخص شد ه همایی ها بطور وسیعی درزبان فارسی بکار گرفته می شوند . چارچوب استفاده شده دراین تحقیق، چارچوب ارائه شده توسّط نیومارک (1988) است که براساس آن همایی ها از دوجهت همنشینی و جانشینی تقسیم شدند . درتقسیم بندی همنشینی ، همایی ها به ترتیب حروف الفبا مرتّب شده و فراوانی و درصد استفاده آنها درزبان فارسی تعیین گردید وازآزمون مجذور" خی" برای تعیین ساختارهای غالب استفاده شد.دراین بخش( همنشینی )، ساختارهای " اسم + اسم " ، " اسم + صفت " ، " صفت +صفت " و " صفت + اسم " درهر چهارگونه زبانی بعنوان ساختارهای غالب تعیین شدند درتقسیم بندی جانشینی ، همایی ها بر اساس مقوله های مختلفی چون اعضای بدن ، رنگ،زمان،خوردنی،اعداد و غیره تقسیم بندی شدند که دراین قسمت نیز پرکاربردترین همایی ها از جهت جانشینی مشخص گردیدند.

مفسران در میراث سنت تفسیر قرآن کریم، شیوه های گوناگون معناشناسی واژگان قرآن کریم را عرضه کرده اند. در زبان شناسی معاصر نیز نظرها و نظریه های گوناگون دربارۀ معناشناسی واژگانی ارائه شده است. هدف این نوشتار، تبیین معناشناسی واژگانی قرآن کریم براساس نظریة سیستم ها و دستیابی به روشی جامع، بنیادی و سیستمی در واژه شناسی قرآن کریم بر پایة مطالعات چند رشته ای است. به لحاظ ماهیت چندرشته ای، از روش توصیفی تحلیلی، روش معناشناسیِ سیستمی و روش تفسیر قرآن به قرآن استفاده شده است. نگارنده ضمن تأکید بر بهره گیری از دستاوردهای روش های سنتی تفسیری و معناشناسی های معاصر، تلاش کرده است با استفاده از نظریة سیستم ها، فرایند معناشناسی واژگانی قرآن کریم را بهبود بخشد. بر اساس این روش، فهم معنای هر واژه قرآن کریم در گروِ فهم معنای همة واژه های قرآن کریم است و برای برون رفت از ارتباطات سیستمی بین واژه ها، شناخت واژه های اصلی و واژة کانونی اهمیت دارد. نویسنده نتیجه گرفت واژة کانونیِ قرآن کریم، واژة «تسلیم» است که سنگ زیرین واژه های اصلی قرآن کریم است.

دستور زبان نویسان و پژوهشگران زبان و ادب فارسی تمام افعال این زبان را بی قاعده فرض نموده و معتقدند که هر فعل در زبان فارسی دو ریشه یا ماده دارد: ریشه گذشته و ریشه حال. صیغه هایی که بر گذشته دلالت دارند، از ریشه گذشته و صیغه هایی که بر حال و آینده دلالت دارند، از ریشه حال مشتق می شوند. مقاله حاضر، کوششی است برای اثبات این امر که تعداد قابل توجهی از افعال زبان فارسی، همانند افعال زبان انگلیسی با قاعده بوده و تنها یک ریشه یا ماده دارند. در واقع می توان تمام صیغه های این افعال را- چه آنهایی که بر گذشته دلالت دارند و چه آنهایی که بر حال یا آینده دلالت دارند- تنها از یک ریشه مشتق کرد. ریشه یا ماده گذشته این افعال، با افزودن علامت گذشته ساده به ریشه حال ساخته می شود.

در این پژوهش ضمن اشاره به تاریخچه شبکه های واژگانی، بعضی از مهم ترین طرح های شبکه واژگانی که برای ساخت سایر شبکه های واژگانی الگو قرار گرفته اند معرفی شده اند و به بررسی ساختار این شبکه ها پرداخته شده که نشان دهنده چگونگی عملکرد آنها در فرایندهای معادل یابی در پروژه های ترجمه ماشینی است. سپس پروژه ساخت شبکه واژگانی اسامی زبان فارسی مورد بررسی قرار گرفته و در انتها با اشاره به کاربردهای شبکه واژگانی، به طرح های ترجمه ماشینی که از شبکه واژگانی بهره گرفته اند پرداخته شده است.

چکیده: پیشرفت های حاصله در حوزه فناوری و کاربرد آنها در زمینه های مختلف از جمله حوزه آموزش مزایای بزرگی را برای انسان به ارمغان آورده است. یکی از برجسته ترین دستاوردها در این عرصه ابداع در حوزه نرم افزارهای رایانه ای نظیر نرم افزار نیمرخ بسامد واژگانی (LFP) و کاربردهای آموزشی آن در تدریس و سنجش بوده است. در این راستا و در جهت حصول اطمینان از برخورداری این ابزار از ویژگی های لازم سنجش، این مقاله در صدد اعتبار سنجی کارکرد نرم افزار نیمرخ بسامد واژگانی به عنوان شاخصه غنای واژگانی در گفتمان کتبی زبان آموزان ایرانی زبان انگلیسی می باشد. در این خصوص 50 زبان آموز رشته مترجمی زبان انگلیسی در این مطالعه شرکت جستند. از هر زبان آموز خواسته شد تا دو متن به زبان انگلیسی در خصوص موضوعات عمومی به عنوان شاخص غنای واژگانی بنویسد. به منظور حصول اطمینان از روایی و پایایی این ابزار، شاخص های نیمرخ واژگانی از طریق همبستگی مورد محاسبه قرار گرفت لیکن هر ویژگی بطریق مقتضی خود مورد محاسبه قرار گرفت. روایی این ابزار بر اساس ضریب همبستگی نمرات ماخوذه با شاخص های چهارگانه سنجش سطح دشواری واژگانی محاسبه شد اما در ارتباط با پایایی این نیمرخ ابتدا نسخه تولیدی آزمون سطوح واژگانی به اجرا درآمد و سپس متون نگارشی زبان آموزان به نرم افزار نیمرخ واژگانی  (P_Lex)وارد شد. یافته ها حاکی از همبستگی معنادار بین نیمرخ های غنای واژگانی زبان آموزان بر اساس پردازش نرم افزاری می باشد. بنا به نمایش ضریب همبستگی معنادار و ارتیاط این شاخص ها با آزمون سطوح واژگانی ادعا می شود که شاخص های نیمرخ واژگانی تا حدودی از روایی و پایایی مورد نظر برخوردار بوده لیکن توصیه می شود که این ابزار ملازم با سایر ابزارهای مرتبط در جهت سنجش توانایی و دانش واژگانی به کار گرفته شود.

یکی از جنبه های جالب داد و ستد جامعه های زبانی، علاوه بر وام گیری، دخالت زبان میانجی است. رایج ترین فرایندی که در برخورد دو زبان رخ می دهد مبادله عناصر واژگانی میان آنهاست. هنگامی که سخنگویان زبانهای گوناگون، در شرایط فرهنگی، سیاسی و اقتصادی معین، در ارتباط نزدیک قرار می گیرند، باید از وسیله مناسبی برای تفهیم و تفهم استفاده کنند (مدرسی 1386، ص 53-54، 84-85). در چنین مواردی، ممکن است زبان تازه ای نیز بر پایه عناصر زبانهای موجود ساخته می شود که زبان اردو را می توان یکی از مصادیق بارز آن دانست. اردو زبانی آمیخته است و نقش میانجی دارد.به قول محمد حسین آزاد، محقق و زبان شناس هندی، نهال اردو در زمین سنسکریت رویید و در آب وهوای زبان فارسی رشد و نمو کرد (صدیق خان شبلی1370، ص 69).سابقه روابط ایران و شبه قاره به زمانی پیش از آغاز تمدن آریائی در ایران و هند می رسد. در این بررسی، محدوده زمانی مورد نظر متعلق است به دوره اسلامی که در تاریخ روابط ایران و شبه قاره جایگاه ممتازی دارد. نفوذ ایرانیان به سند، رفت و آمد کاروانهای بازرگانی، لشکر کشیها و مهاجرتها از قرن سوم هجری به بعد این روابط را پدید آورده است. ورود غزنویان در اواخر قرن چهارم هجری به سرزمین شبه قاره و اقامت مسلمانان فارسی زبان مهاجر منجر گشت به هم زیستی جوامع فارسی زبان در کنار دیگر جوامع زبانی رایج در آن خطه که به تدریج، با تفوق فارسی زبانان، به خصوص در طبقه حاکم، فارسی را به زبان رسمی حکومت تبدیل کرد و هم در آن حال هندی زبان رایج میان مردم بود. به این ترتیب، زبان فارسی، طی قرون متمادی، در مجاورت زبانهای رایج مناطق شمالی هند قرار گرفت (مجتبائی 1375، ص 541) ...