همایش بین المللی جستارهای ادبی، زبان و ارتباطات فرهنگی
سال:1395 | دوره:1 |تعداد مقالات:50

یکی از مهم ترین و پرطرفدارترین شگردها در داستان نویسی، «جریان سیال ذهن» است. بارزترین ویژگی های این شیوه در داستان ها عبارت است از: عدم پایبندی آن ها به زمان و مکان، عدم سانسور، تغییر مداوم زمان فعل و... و از جمله تکنیک های این آثار می توان به تک گویی درونی مستقیم و غیرمستقیم، دیدگاه دانای کل و حدیث نفس اشاره کرد. در پژوهش حاضر سعی شده پس از نگاهی اجمالی به تکنیک های این شیوه در داستان نویسی با تکیه بر اصول و مبانی شگرد «جریان سیال ذهن»، به بررسی داستان های شب اول و دوم کتاب «الف لیله و لیله» که سهم زبان و فرهنگ عربی نیز در آن بر کسی پوشیده نیست، بپردازد که در نهایت تمام ویژگی های داستان های جریان سیال ذهن در داستان های شب اول و دوم کتاب «ألف لیله ولیه» یافت شده است.

فولکلور به معنای دانش و فرهنگ عوام از شاخه های مردم شناسی به شمار می رود و بیانگر آمال و شیوه فکر و ارزشهای فرهنگی یک ملت است و مجموعه ای است از عادات و سنن و افسانه ها، قصه ها، اعتقادات و خرافاتی که در عمل سینه به سینه از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود. علاوه بر پژوهشگران و محققان، از دیگر حافظان فرهنگ و سنن عامه، شعرا و ادیبانی هستند که مجموعه آداب و رسوم مردم هم عصر خود را در آثار خود ثبت و ترسیم می کنند. مهدی اخوان ثالث، شاعر پر آوازه و موسیقی پژوه ایرانی است که اشعار او زمینه اجتماعی دارند وی بویژه در اشعار کلاسیک خودتوجه خاصی به فرهنگ عامه داشته و مولفه های گوناگون فرهنگ عامه را در آثار او می توان مشاهده کرد. در این مقاله کوشش شده پس از ارائه تعاریف و ویژگی های مربوط به فولکلور و ادبیات عامه، فرهنگ عامه در دو مجموعه شعر سنتی اخوان ثالث (مجموعه ارغنون و مجموعه ترا ای کهن بوم و بر دوست دارم) مورد بررسی قرار گیرد. سپس با روش توصیفی-تحلیلی نمونه هایی از این عناصر ذکر شده و در پایان بازتاب فرهنگ و باورهای عامیانه در این دو مجموعه شعر که اولین و آخرین مجموعه های شعری اخوان هستند مقایسه شود.

پروین اعتصامی از شاعران مطرح و نام آور عصر مشروطه است که با تکیه بر میراث ادبیات سنتی، اشعار با مضامین اخلاقی و تعلیمی و درون مایه های مذهبی، سیاسی و اجتماعی سروده است. این شاعر بزرگ با عنصر خیال و وجوه بلاغت به اندیشه های دشوار و دیرهضم دینی و فلسفی، دیبایی نرم و لطیف از ترفندهای معنوی شعری پوشانده است. از آنجایی که بدیع معنوی بحث در شگردهایی است که موسیقی معنوی کلام را افزون می کند در این مقاله بر آن شدیم تا با معرفی روش ها و ترفندهای پرکاربرد موسیقی معنوی دیوان پروین اعتصامی و آشنایی بیشتر با عناصر زیبا شناسی آن به عذوبت سخن و قدرت سخن وری ایشان پی برده و از این طریق به موشکافی اشعار و تدقیق در دیوان این شاعر نکته سنج به پاره ای از زوایای نگرش دستگاه اندیشه ایشان برسیم. در پایان به این نتیجه رسیدیم که پروین از تمامی فنون و ترفندهای بدیع معنوی در القای اندیشه هایش بهره برده است و از بین این فنون و روش ها او بیشترین توجه و گرایش را به ترتیب به ترفندهای تناسب، تشبیه، ترتیب کلام، تعلیل و توجیه و در آخر ایهام داشته است. و به کمک این فنون توانسته موسیقی معنوی متعالی را در اشعارش ایجاد کرده باشد.

«رثاء» در لغت به معنای گریه کردن برای شخص، ذکر مصیبت او، خوبی ها و محاسنش است که گاه به صورت شعر منظوم خوانده می شود. شعر رثایی یا مرثیه برای بزرگان دین و سایر بزرگان دنیا و کسانی که منشا خیر و برکتی بوده اند گفته شده است. از حوز های ادبی که در حیطه شعر رثایی قابل بررسی است، اشعار حسینی است، اشعاری که به بیان مظلومیت ها و مصائب امام حسین(ع) به ویژه مساله قیام و شهادت ایشان در روز عاشورا می پردازد؛ مراثی حسینی از دیرباز و بعد از قیام امام حسین(ع) آغاز می شود و تا به امروز نیز در اشعار شاعران شیعی نمود دارد، اشعاری که حامل معانی و اندیشه های پرباری هستند. سید حیدر حلی، شاعر عراقی از معروفترین مرثیه سرایان معاصر در حیطه رثای حسینی است. رثای او برای جدش امام حسین(ع) و مرثیه سرایی های او برای آن حضرت که مدت زمان طولانی را در طول زندگی اش داغدار آن حضرت بوده، عشق والای این شاعر اهل بیت را نسبت به امام حسین(ع) به خوبی نمایانگر می باشد. پژوهش حاضر نیز درصدد است، تا با بهره بردن از روش توصیفی- تحلیلی به بررسی ابعاد و مضامین رثایی در مراثی حسینی حیدر حلی بپردازد. از مضامینی که در رثای حسینی قابل بررسی است می توان به بیان مظلومیت امام حسین و یارانش و نحوه شهادتشان و حوادث بعد از عاشورا تا اربعین اشاره کرد. حلی با بهره بردن از مضامینی که نشان از جایگاه والای امام حسین(ع) دارد، تلاش می کند مراثی حسینی خویش را سوزناک تر بیان کند.

کتاب خلاصه الاشعار و زبده الافکار یکی از معروف ترین آثار میرتقی الدین کاشانی است که در آن به شرح حال 867 شاعر از روزگاران گذشته تا شاعران هم عصر خود پرداخته است. این اثر که در قرن دهم تالیف شده است و مربوط به عهد صفوی می باشد، از لحاظ تاریخی و هم ادبی قابل توجه است. نمود ویژگیهای خاص مکتب وقوع در این اثر و جامعیت آن به عنوان یک تذکره، سبب توجه فراوان به آن شده است. البته در کنار خصایص تاریخی و وظیفه معرفی شعرا، برخی ویژگیهای ادبی خاص این اثر نیز سبب شده است تا بررسی سبک و ساختار آن در این مقاله مورد بررسی قرار گیرد. تسلط شاعر بر زبان عربی و استفاده از واژه های عربی و فارسی در کنار هم و نیز بهره گیری از آیات و روایات، ضرب المثل های مختلف و اظهارنظر در زمینه های گوناگون از ویژگیهای سبکی این اثر است. در این مقاله ساختار کتاب از لحاظ زبانی، فکری و بلاغی مورد نقد و بررسی قرار می گیرد.

گویشهای فراوانی در سراسر ایران وجود دارد که تا حدودی با زبان رسمی تفاوت دارند و این زبان رسمی می تواند با وام گیری از زبانمایه های بومی و محلی نقش بی بدیلی در واژه سازی و واژه گزینی داشته باشد. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی برآنست به بررسی بهره گیری از زبانمای های بومی شهرستان جیرفت بپردازد و دستاورد پژوهش بیانگر آنست که ادبیات این ناحیه و مجموعه هنرها، آداب و رسوم و سنت های موجود در آن دارای ذخایر واژگانی خاصی است که افراد آن را بر زبانشان جاری می سازند به طوری که وام گیری از این انباشته های واژگانی می تواند پدیده مترادفات را به وجود آورد و در جاهایی نیز به فرایند معادل یابی و واژه سازی کمک شایانی می کند که این امر در نهایت به غنا و فربهگی زبانی منجر می شود.

«شهادت» و «شهید» یکی از مفاهیم و واژگانی است که در ادبیات ما به ویژه در ادبیات بعد از انقلاب و پایداری نقش ویژه ای دارد و به شیوه مختلف اعم از نظم و نثر به تبیین مفاهیم ابعاد مختلف و مرتبط با آن پرداخته شده است یکی از مباحثی که در این میان از اهمیت خاصی برخوردار است، زندگی نامه شهیدان است که گاه در قالب خاطره نویسی، گاه در قالب شعر و گاهی در قالب داستان به آن پرداخته شده است.یکی از اهداف خلق داستان به ویژه در میان قشر کودک تسریع در تبیین برخی مفاهیم تربیتی است چون داستان و قصه «به علت کشش، زیبایی و نقشی که در برانگیختن حس کنجکاوی دارند، می توانند بسیاری از مفاهیم را به کودکان منتقل کنند و با انتقال مفاهیم به روش غیرمستقیم، نه تنها باعث جذب بهتر و سریع تر مفاهیم به ذهن و زبان کودک شوند بلکه فهم آن را عینی تر و ساده تر می سازند» (حنیف، محمد، 1382: 105) به همین دلیل از مهم ترین و بنیادی ترین روش های غیرمستقیم برای انتقال مفاهیم به دنیای مخاطبان به ویژه کودکان، بشمار می آید.

پروین اعتصامی محجوب ترین شاعر زن ایرانی است و در اشعار خود عواطف اجتماعی را بر تمایلات شخصی ترجیح می دهد؛ این پژوهش به بررسی اندوه و حسرت در اشعار پروین اعتصامی می پردازد. بر طبق یافته های متن، علی رغم اشعار حکمت آمیز این شاعر که عموما لحن مردانه دارد، اندوه و حسرت، در برخی زمینه ها، دغدغه های شخصی و زنانه است که در لفافه و غیرمستقیم، بر زبان موجودات ظریف و ضعیف جاری می شود؛ تا محمل مناسبی برای القای حس زنانه وی باشد. این پژوهش به روش تحلیلی – توصیفی، بر روی دیوان اشعار پروین اعتصامی انجام شده است.

این پژوهش به بررسی و مقایسه عوامل ایستایی و پویایی کلام دردو قصیده از دو شاعر بزرگ عرب و فارس ابن الرومی و خاقانی می پردازد. قصیده ترنم المصاب از خاقانی در رثای فرزندش رشیدالدین و قصیده ای از ابن الرومی در رثای پسرش محمد. در این تطبیق و مقایسه برخی جنبه های فنی و هنری از جمله تضاد، جناس و پارادوکس مورد نظر قرار داده شده است تا کلام متفاوت و وجوه اشتراک و افتراق آن بیان گردد؛ با هدف نشان دادن این مطلب که ابراز یک حس مشترک در اقوام مختلف با فرهنگ متفاوت و زبان و آداب متفاوت، مسلما متفاوت خواهد بود.

اصطلاح آشنایی زدایی که در آثار فرمالیست ها از آن سخن گفته شده است در حقیقت یکی از ارکان نظریه ادبی آنان به شمار می آید و بیشتر درباره شکل بیان ادبی و به تعبیری شگردهای ادبی یا ادبی ساختن زبان؛ یعنی نامتعارف کردن، غیر معمول نمایاندن و ناآشنا کردن آن سخن می گوید و بر اساس همین نظریه است که آنان شعر را بازی با زبان می نامند و معتقدند آنچه باعث برجستگی یک شعر می شود، شگفتی از زبان شاعرانه آن است که به وسیله اعمال ترفندهای زبانی بر روی زبان انجام می شود. این ترفند که از آن به عنوان بیگانه سازی نیز یاد می شود، مقوله ای است که در زبان می توان از آن در حیطه مجازهای بیان شاعرانه از قبیل استعاره، کنایه، مجاز، تشبیه، کاربرد واژگان کهن، کاربرد ویژه ساختار نحوی ناآشنا، کاربرد موصوف به جای صفت، ترکیب های معنایی جدید یا ابداع واژگان متناقض نما، تشخیص، حس آمیزی و ایجاد موسیقی یادکرد.

ناتورالیسم یا طبیعت گرایی مکتبی است که براساس نظریه ای فلسفی به همین نام در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم در غرب به وجود آمد. فلسفه ناتورالیسم معتقد است، هرچیزی که وجود دارد، بخشی از طبیعت است، بنابراین، در حوزه فعالیت علم قراردارد و به وسیله علت های مادی و طبیعی قابل توصیف و توجیه است. در رمان ناتورالیستی انسان، عادات، اخلاق، شخصیت و رفتار و بالاخره سرنوشت او تحت تاثیر محیط و قوانین وراثت و لحظه مورد مطالعه قرار می گیرد. فیروزه گل سرخی در داستان کوتاه رویای بعداز ظهر نیمه تابستان، برخی از مولفه های ناتورالیستی را به کار برده است و کوشیده آن ها را مطابق با معیارهای اسلامی و آداب و رسوم جامعه ایرانی، بومی کند. شخصیت داستان تحت تاثیر «فشار لحظه» مرتکب خطایی می شود که جنبه ناتورالیستی داستان را برجسته می کند. براساس بررسی های صورت گرفته در پژوهش حاضر، مولفه های ناتورالیستی به کار رفته در این داستان، عبارتند از: توجه به علم فیزیولوژی، علم گرایی، محیط، لحظه، توجه مفرط به جزئیات، زبان محاوره، شکستن حرمت کاذب کلمات و مفاهیم، عنوان بی پرده مسائل جنسی به منزله تجربه مشروع، ضدیت با قراردادهای اخلاقی و مذهبی، توجه به طبیعت، زشت نگاری، وجه نمادین شخصیت ها، احساس یأس و پوچی.

عبدالکریم بن هوازن قشیری (465-376 ه. ق) یکی از بزرگ ترین صوفیان قرن پنجم هجری است که مهم ترین اثر وی کتاب الرساله القشیریه برای راهنمایی مرشدان نوشته شده است. وی با توجه به شافعی مذهب و اشعری مشرب بودنش، در رساله به دفاع از مسائل کلامی اشاعره پرداخته است. از سوی دیگر، موضوع علم کلام که در مورد اصول ادیان و مستدل ساختن آن اصول و دفاع از آنها بحث دارد، از راه آمیغ با ادبیات فارسی، نیاز به پژوهش، برای تبیین موضوعات کلامی برای کمک به شناخت اعتقادات و معارف اسلامی دارد. همچنین در گستره ادب فارسی و به ویژه حوزه ادبیات تعلیمی، تحلیل مسائل کلامی و رفع برخی شبهات اعتقادی دانش پژوهان ضروری می نماید. این مقاله، به بررسی مسائل کلامی با تکیه بر آرای اشاعره در رساله قشیریه و تحلیل آن با آرا و منابع شیعه اثنا عشریه دارد.

یکی از جلوه های حماسی ادبیات و شعر، ادبیات مقاومت و پایداری است. فرهنگ مقاومت عاشورایی در انقلاب اسلامی ایران و جنبش های آزادی بخش و گروههای ظلم ستیز جهان از جمله فلسطین تاثیر شگرفی داشت. نگارنده در این پژوهش که به شیوه تحلیلی توصیفی و با هدف بررسی تطبیقی جلوه های مقاومت در شعر فدوی طوقان شاعر معاصر فلسطینی و سپیده کاشانی شاعر معاصر ایرانی صورت گرفته است، سعی دارد تا به این پرسش پاسخ دهد که جلوه های مقاومت میان این دو شاعرچگونه است؟ نتیجه بررسی اشعار این دو شاعر نشان داده است که شهید و شهادت، دعوت به مبارزه، وطن، نماد، حضور مادران، زنان و دختران، مهمترین مضامین مشترک مقاومت میان دو نویسنده است.

هدف نویسندگان مقاله حاضر آن است تا نشان دهند، فعل مرکب از مباحث اساسی دستور زبان فارسی است و از دیرباز درباره آن دیدگاه های متفاوتی وجود داشت. اخیرا دستور نویسانی نیز با نگاهی تازه به بررسی آن پرداخته اند. در این نوشتار، مهم ترین نظریه های دو جناح سنتی و نو را به نقد و داوری می نشینیم و با بررسی و تحلیل ساختار فعل مرکب در نمونه هایی از غزلیات حافظ، عملا آن نظریه ها را واکاوی می کنیم. باید اذعان کرد، بدون شناخت دقیق فعل مرکب، درک متون ادبی بویژه متون تاریخی دشوار و گاهی ناممکن است. با مقایسه میان دیدگاه های دستورنویسان سنتی (تجویزی) و ساختگرا (توصیفی) به این نتیجه می رسیم که دستورنویسان نو (توصیفی) معیارها و راهکارهای مناسب تری برای شناخت فعل مرکب ارائه نمودند و به علاقمندان توصیه می شود که برای بررسی و شناخت بهتر فعل مرکب، دیدگاه دستورنویسان ساختگرا را مد نظر خود قرار دهند.

پژوهش حاضر در صدد بررسی جایگاه و اصالت پدیده اعراب در زبان عربی، با هدف شناخت رازهای پیشرفت و جاودانگی و نقش مهم آن نسبت به دگر زبان های سامی هم خانواده خویش در پرتو رویکرد بررسی تاریخی تحلیلی با بیش ترین تمرکز آن در دوران کودکی زبان در دامان بیابان، و با گذری از جوانی آن در دوره نزول قرآن کریم و بررسی دیدگاه های تنی چند از صاحب نظران دستور زبان و خاورشناسان زبان شناس پیشین و معاصر تا سرانجام سالخوردگی امروزی آن یعنی زبان عامیانه و در نتیجه اثبات یافته هایی است از قبیل: اعراب که عبارت از تنها علائمی و یا حروفی نیابتی معناساز واژه ها یکی از زیبایی های ویژه و برجسته ترین ویژگی منحصر به فرد و بی نظیر و جزء لا ینفک زبان اصیل عربی ماست، به گونه ای که می توان آن را میراثی ارزشمند و لازمه این زبان پربار برشمرد.

سبک هر نویسنده در واقع نشان دهنده شخصیت اوست. سبک خاصی که بنی عامری در رمان «گنجشگها بهشت را می فهمند» به کار برده، از حیث زبانی و ادبی قابل توجه است. استفاده از زبان فلکور، اصطلاحات عامیانه و محلی، اسامی مربوط به ابزارآلات جنگ در چارچوب تشبیه و کنایه و ضرب المثل باعث کشش و جذابیت نثر رمان او شده است و ساختار روایی تازه ای ارائه داده است که خواننده را وامی دارد، روایت را تا پایان دنبال کند. محوریت غالب فکری بر زبان این اثر، حوادث واقعی جنگ در دو جبهه غرب و جنوب کشور، خیانتها، مظلومیت مردم جنگ زده و رزمندگان در جبهه های جنگ را نشان می دهد. سوال اصلی تحقیق آن است، که کدام ویژگی های سبکی، رمان بنی عامری را به اثر برجسته تبدیل کرده است؛ بنابراین، در این مقاله سعی شده است پربسامدترین مشخصه زبانی و ادبی که در این رمان به عنوان ویژگی برجسته مطرح است، شناسایی شود تا با تحلیل آنها بتوانیم خوانندگان را با سیر اندیشه و جهان بینی نویسنده آشنا سازیم.

این مقاله به بیان مسائل عرفانی اخلاقی آثار اسماعیل فصیح می پردازد عرفان فصیح بیشتر عرفان مسیحایی است. ساده زیستی، حقیقت گویی، دوری از زندگی ماشینی، محبت و وفاداری و کمک به همه افراد جامعه، ایثار، کشف و شهود، عقل ستیزی، نگاه به مرگ و مباحث روح، تعبیر زیبایی شناسانه از مرگ به نحوی که جنبه سامی و نیز شرقی و نیروانا گونه از آن ارائه گردد. خداگونگی انسان و کار خیر و انسان منشی حتی در ظاهری ملامت بار، معرفت خدا همراه با معرفت نفس، فداکاری، نوع دوستی نسبت به انسان ها و همه کائنات از مهمترین موضوعات عرفانی و اخلاقی فصیح است.

شعر اخلاقی و تعلیمی از همان آغاز پیدایش شعر فارسی در عرصه ادبیات پدیدار شد؛ و همراه تکامل شعر، سیر تکاملی خود را طی کرد. بیشتر شاعران فارسی زبان در اشعار خود به مضامین حکمتامیز و پند و اندرز توجه کرده اند؛ و در همه دوره های شعر فارسی سروده هایی به صورت مستقل یا آمیخته با این مضمون پدید آمده است.میرزا غلام حسین شارق یزدی متخلص به شارق (1307-1226 شمسی) از شاعران سبک بازگشت است که در دیوان غزلیاتش به اشعار و ابیات استوار بر محور حکمت و پند و اندرز بر می خوریم. در این پژوهش که به بررسی جلوه های حکمت در غزلیات این شاعر اختصاص دارد، پس از بررسی شعر اخلاقی در ادب فارسی و معرفی اجمالی شاعر به ارائه و تحلیل شواهدی از حکمت در دیوان شارق پرداخته می شود. مضامینی چون: بی اعتباری دنیا، شکایت از روزگار، توجه به مرگ، نکوهش مردم آزاری، نکوهش ریا، توجه به صبر و... از جمله مواردی است که شارق به عنوان مضامین حکمی به آن ها می پردازد و با یادآوری هر یک گامی در هدایت و ارشاد مخاطب برمی دارد؛ و از این راه می کوشد تا سخن خود را ماندگار و اثرگذار نماید.

منطق الطیر منظومه ای است رمزی مشتمل بر 4458 بیت که تلاش تعدای از مرغان را برای رسیدن به جایگاه سیمرغ، بیان می کند. عطار در این منظومه رمزهای پرشماری چون مرغ، سیمرغ، هد هد، سفر، قاف و ... چنان هنرمندانه و گویا به کار گرفته است که به اعتبار همین، منطق الطیر را می توان شیواترین سفرنامه تمثیلی منظوم فرهنگ و ادبیات فارسی شمرد. هدف اصلی این مقاله حاضر بررسی جنبه های نمایشی و وضوح روایتی منطق الطیر عطار می باشد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که منظومه منطق الطیر عطار به اعتبار زبان رمزی و تمثیلی خود و نیز با تکیه بر جوهره تاویل پذیریش، قابلیتی فراوان برای تبدیل به یک اثر نمایشی را دارا می باشد. منطق الطیر به یاری انسجام داستانیش ساختاری پدید آورده که بیش از منظومه های دیگر به حیطه نمایشی نزدیک است.

نوشته حاضر در ارتباط با تهمورت، یکی از پادشاهان چهارگانه اساطیری نامه باستان است. از اینرو روشن سازی ابهامهای مربوط به او می تواند نقش قابل ذکری درشناخت اساطیر ایران باستان داشته باشد. تهمورت در منابع کهن با لقب دیو بند معرفی شده است و مورد پژوهش ما، جایگاه تهمورت درتاریخ اساطیری ایران است با تمرکز بر مفهوم دیو بند، که بدین منظور، گذری بر روایتهای زندگی او در شاهنامه و دیگر متون پهلوی داشته و آنگاه با نظر به معانی دیو به تحلیل و رمز گشایی دیوان رویاروی تهمورت پرداخته است و پیگیری می کند اطلاق دیو بر غیر آریاییان تا چه اندازه با دانسته های ما قابل تطابق است. نتیجه این که می بایست دیوان را موجوداتی صاحب شعور بدانیم؛ و منسوب به اهریمن. از طرفی چون که این دیوان خواستار تسلط بر جهان اند، احتمالا ماهیت انسانی داشته و چون آموزش دهنده خط به تهمورت اند بنابراین متمدن اند و احیانا تمدنی پیشرفته تر از تمدن آریایی دارند.نگارنده از مقاله های القاب تهمورت، نوشته دکتر حسن ابریشمی و بررسی کهن الگوی انسان نخستین و نمادهای آن در بخش پیشدادی شاهنامه فردوسی از فرزاد قائمی استمداد جسته است.

صفت شاعرانه (epithet)، عبارت است از صفت یا عبارتی وصفی که شاعر به منظور توصیف مشخصه یا کیفیتی شاعرانه به کار می برد. مولانا جلال الدین محمد بلخی، در غزلیات شمس، برای تصویرآفرینی و بیان مفاهیم عرفانی، از روشهای گوناگونی بهره برده است و صور خیال در شعر وی، به گونه ای و امدار صفات شاعرانه ای می باشد که در اشعارش به کار رفته است. این صفات هنری، علاوه بر خلق تصاویر ناب، از نظر علم بدیع و آفرینش آرایه های ادبی نیز در خور توجه است. مولانا در غزلیات شمس، با استفاده از صفات شاعرانه، آرایه هایی مانند استعاره، تشبیه، کنایه، اضافه تلمیحی، اغراق، جناس، سجع و ... را آفریده است که موسیقی لفظی و معنوی شعر را افزایش داده است. این مقاله به بررسی عناصر صور خیال و علم بدیعی می پردازد که به وسیله صفات شاعرانه ساخته شده اند.

آرمانشهر، جامعه ای آرمانی و دلخواه هر فرد است که در آن همه امور بر وفق مراد است و هیچ کمبود و نقصانی در آن راه ندارد. بنابراین ممکن است که آرمان شهر افراد مختلف با توجه به خواسته های آن ها و آرزو هایی که دارند با هم اختلاف داشته باشد. از طرف دیگر هیچ کسی پیدا نمی شود که جامعه ای آرمانی در تخیل و خواسته های خود نداشته باشد و در این بین شاعران از آنجا که با مقوله احساس خواسته های دل خود را بتصویر می کشند ممکن است بیشتر در این خیال پردازی حضور داشته باشند. اثری که بیشتر از دیگر آثار مولوی می تواند اندیشه های آرمانشهری او را به تصویر بکشد، مثنوی معنوی است.که در مقایسه با سایر آرمان شهر هایی که از بزرگان و اندیشمندان سیاسی سراغ داریم بسیار متفاوت است .در آرمان شهر مولوی از قوانین و مقررات خشک و دست و پاگیر خبری نیست و فقط می توان در سلسله مقامات و درجات خلوص انسان ها تا حدودی با برخی طبقات روبرو شد؛ در سایر مراحل فقط شیرازه جامعه آرمانی او عشق است که باید به سرچشمه اصلی آن رسید. در این مقاله، جامعه آرمانی مثنوی معنوی مولوی با تاکید بر عشق و ارتباطی که باید بین انسان ها وجود داشته باشد مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

یکی از پرکارترین سرایندگان پارسی زبان، امیرخسرو دهلوی، طوطی خوش سخن سرزمین هندوستان است که بر شعر پارسی سرایان پس از خود، در سرزمین های هند و سند و ایران، تاثیرات فراوان و شگرفی نهاده است. هرچند امیرخسرو آوازه خود را بیشتر و امدار مثنوی هایش است، از وی غزل هایی استادانه و دلنشین نیز بر جای مانده است که جایگاه ورجاوند این سراینده شکرشکن را در ادب پارسی نشان می دهد. در این جستار برخی از اشتباههای بنیادی و دگرگونی ها و گشتگی های راه یافته درمتن دیوان امیر خسرو را مورد ارزیابی و ویرایش قرار داده و صورت درست آنها را پیشنهاد داده ایم.

تصویرشناسی یکی از شاخه های نوین نقد تطبیقی می باشد که به بررسی تصاویر ارائه شده از ملت ها، سرزمین ها و یا شخصیت ها در یک اثر ادبی می پردازد. جنسیت یکی از مقوله های موضوعی این دانش به شمار می رود که نوعی تصویرشناسی درون فرهنگی است.منیرو روانی پور و احلام مستغانمی دو نویسنده زن معاصر در ادبیات فارسی و عربی هستند که در راستای باورهای فمنیستی به تصویرپردازی از جنس مخالف (مردان) در آثار خود از جمله این دو رمان «کولی کنار آتش» و «الاسود یلیق بک» می پردازند.پژوهش حاضر می کوشد با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی و با تحلیل و بررسی جملات، عبارات، واژگان، به کار رفته در دو کتاب «کولی کنار آتش» و «الاسود یلیق بک» به بررسی انواع تصاویر ارائه شده از جنس مخالف از جانب این دو نویسنده بپردازد.نتایج حاکی از آن است که این دو نویسنده تصاویری منفی از جنس مخالف در آثار خود ارائه می دهند.

افسانه، علاوه بر سرگرم کردن کودکان، می تواند موجب رشد هوشی آنان نیز شود. هدف از این تحقیق، علاوه بر آگاه سازی نویسندگان کودک در به کارگیری آگاهانه از افسانه ها، بلوغ هر چه بهتر فکری و کلامی کودکان از طریق داستان نیز مطمح نظر بوده است. نمونه پژوهش را 100 کودک شش سال تشکیل دادند که از طریق روش تصادفی ساده انتخاب شدند. نمونه، به دو گروه الف (مستقل) و گروه ب (کنترل) تقسیم گردید و در مدت شش ماه برای گروه الف قصه روایت شد. سپس با مقیاس هوش وکسلر، هوش کلی و نیز هوش کلامی و عملی کودکان دو گروه موردسنجش قرار گرفت. نتایج آزمون از طریق تحلیل واریانس چند متغیره نشان داد که هوش کلی کودکانی که افسانه شنیده اند از هوش کودکان گروه کنترل بیشتر بوده است. از سوی دیگر نتایج خرده آزمون های هوش وکسلر نشانگر آن بوده است که افسانه بیش از آنکه بر هوش کلامی کودکان تاثیر بگذارد؛ هوش عملی آنان را نیز پرورش می دهد.

«نوستالژی» یک احساس درونی به اشخاص و موقعیت های گذشته و از پدیده های شایع ادبیات معاصر است. پژوهش حاضر بر آن است تا به تبیین جنبه نوستالژیک شخصیت «نزار قبانی» شاعر معاصر سوری بپردازد. این پژوهش با روش تحلیلی- توصیفی و استفاده از منابع کتابخانه ای صورت گرفته و با در نظر گرفتن زندگی سیاسی اجتماعی «نزار قبانی»، به واکاوی اشعار او از منظر «نوستالژی» پرداخته و نمودهای گوناگون این پدیده را در دیوان وی، تحلیل کرده است. در رابطه با دستاوردهای پژوهش حاضر باید گفت احساسات نوستالژیک «نزار قبانی» خود را در قالب «نوستالژی دوری از سرزمین»، «نوستالژی کودکی» و «نوستالژی دوری از معشوق» نشان داد و علی رغم تفکر برخی که شعر وی را منحصر در موضوع عشق زن می دانند، باید گفت احساسات او به «زن» و اشعارش در این زمینه، بخشی از عواطف نوستالژیک وی می باشد و از این رهگذر می توان وی را از شاعران نوستالژیک دانست.

سنایی از جمله کسانی است که اشعارش منبع ارزشمندی برای دریافت نکته ها و مسائل مهم اجتماعی، تاریخی و خصوصا زبانی است، زیرا ویژگیهای زبان از جمله: ترکیب سازی، کاربرد افعال، انواع اصطلاحات و کنایات و ... جایگاه خاصی در آثار سنایی دارد. همچنین از نظر واژه گزینی کلماتی را برمی گزیند که در عین سادگی، بار معنایی بالایی داشته و بتواند خواننده را مجاب کند تا معانی درونی واژه ها و مفهوم متن، بهتر دریافت شود. از اینرو نگارنده در این مقاله به بررسی و بحث در باره چند کلمه و ترکیب (بتکحی براستادن، سرناک، ...) که از جنبه ساخت واژگانی، تحول معنایی و نوع کاربرد، قابل اهمیت هستند و تاکنون به آنها توجهی نشده، می پردازد. البته یکی دو مقاله از دکتر فاطمه مدرسی (و دیگران) درباره کارکردهای زبانی سنایی در غزلیات، وجود دارد، ولی چنانکه گذشت به موضوع مورد بحث نگارنده پرداخته نشده است.

محمد حسین بهجت تبریزی، متخلص به شهریار، یکی از شاعران معاصر ایرانی است که در قالب های مختلف شعری هنر نمایی نموده است، در این بین، غزل شهریار با الگو پذیری از غزل حافظ شهرت بیشتری دارد؛ او با سرودن غزل های عاشقانه و عارفانه، خلق تصاویر زیبا و کاربرد صور خیال، شعر خود را جلوه بیشتری بخشیده است. یکی از مهم ترین صور خیال، در غزلیات شهریار تشبیه است که تشبیهات بلیغ اضافی، حسی و مفرد، فراوانی بالاتری دارند؛ استعاره مصرحه مجرده و تشخیص از نوع خطاب های شاعرانه نیز در غزل او بسیار است؛ انواع مجاز مرسل و کنایه های فعلی ایماء هم بسامد بالایی دارند.

مثل های فارسی به عنوان هنری ترین آثار عوام، علاوه بر مفاهیم بسیار بلند، از بعد ساختار زبانی هم زیبایی های قابل اعتنایی دارند.این زیبایی ها علاوه بر وزن و آهنگ، در حوزه علم بیان، معانی و بدیع نیز قابل بررسی هستند. در این گفتار ابتدا بخشی از ضرب المثل های بومی استان بوشهر که دارای وزن عروضی هستند؛ مورد بحث قرار می گیرند؛ پس از آن پیرامون تعدادی دیگر از امثال این منطقه جغرافیایی، از بعد تشبیه، استعاره و کنایه بحث خواهد شد. بدیع لفظی و معنوی، و استفاده از این آرایه ها در مثل های بومی استان بوشهر و نهایتا نگاه طنازانه به وجود آورندگان این کلام موجز، از دیگر مباحثی خواهد بود؛ که در این مقاله راجع به آن بحث خواهد شد.

کاریکلماتور از انواع ادبی معاصر و زیرمجموعه طنز است که در آن برای آفرینش تصویرهای شاعرانه با مضمون های خاص از بازی های زبانی بسیار استفاده می شود. در این نوع ادبی برای ریشخند کاستی ها و بحران های اجتماعی با بهره گیری از صورخیال و تصویرسازی شاعرانه، مضمون های تامل برانگیز مطرح می شود؛ هدف اصلی آفرینشگر آن است که نه تنها با غافلگیر کردن مخاطب او را به خنده وادارد، بلکه او را به تامل و تفکر درباره مفهوم های مهم فلسفی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی وادارکند. در این پژوهش که به شیوه تحلیلی-توصیفی انجام شده، ضمن تعریف«کاریکلماتور» و اشاره به چگونگی پیدایش این نوع ادبی و ویژگی های طنز با درنگ بر مضمون پردازی و تصویرسازی های شاعرانه، انواع آن (زبانگرا، تصویرگرا، معناگرا) معرفی شده و در مقایسه با دیگر نثرهای ایجازی (مثل، کلمات قصار، طرح) ویژگی های آن تعریف شده و شگردهای ادبی شاعرانه در آفرینش آن و انواع آرایه هایی که برای مضمون سازی طنز مناسبند و به علت به هم ریختن قراردادهای ذهنی، موجب آشنایی زدایی و شگفتی می شوند، بررسی شده است.

توجه به مضامین حکمی و معرفتی و بهره گیری از آن ها از جمله ساز و کارهای استواری است که موجب تغییر سازنده در شخصیت و رفتار آدمی شده، او را برای رسیدن به مرتبه کمال ره می نماید. در همین راستا، مرگ و یاد آن در دوران زندگی بشر، بر فرایند کمال و تقرب وی به سوی حق تعالی تاثیر بسزایی دارد. این موضوع یعنی حقیقت انکارناپذیر آمیزش مرگ و زندگی٬ بازتاب گسترده ای در آثار ادب فارسی- اعم از نظم و نثر- داشته و بسیاری از سخنوران و نویسندگان پهنه ادب فارسی بدان توجه نموده اند. از جمله آثاری که به گونه ای مبسوط به این موضوع پرداخته می توان به کتاب کیمیای سعادت امام محمد غزالی اشاره نمود، که سنایی در سرایش مثنوی حدیقه الحقیقه تحت تاثیر آرا و اندیشه های این فیلسوف و متکلم بزرگ قرن ششم هجری قرار داشته است. این مقاله بر آن است تا این تاثیرپذیری را با محوریت موضوع مرگ مورد نقد و تحلیل قرار دهد.

مقاله پیش رو با هدف بررسی جلوه های ادبیات مقاومت در شعر علیرضا قزوه تنظیم و در آن تلاش گردیده به این سوال پاسخ داده شود که جلوه های ادبیات مقاومت در شعر علیرضا قزوه چیست. روش این تحقیق، توصیفی و جمع آوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای (اسنادی) انجام شده و نوع ابزاری که در جمع آوری اطلاعات استفاده شده، فیش برداری است. با توجه به گسترش مفهوم ادبیات مقاومت در ادبیات معاصر جهان، و نیز ویژگی خاصی که این رویکرد ادبی در جهان معاصر و در میان انواع ادبی گوناگون جهان پیدا کرده، در این مقاله سعی شده است. که برخی از جلوه های مقاومت اشعار علیرضا قزوه از جمله شهادت، حماسه، مذهب، نهضت عاشورا، دفاع مقدس و اعتراض مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد تا گوشه ای از زوایای ناشناخته میراث ادبی کشور مقاوم مان در ادبیات جهانی جلوه گری نماید و گامی هرچند اندک در این زمینه برداشته شود.

منظومه عاشقانه گل و نوروز از منظومه های داستانی ادبیات فارسی است که خواجوی کرمانی در قرن هشتم هجری به نظم درآورده است. گل و نوروز همانند اغلب منظومه های عاشقانه از سه بخش: مقدمه، متن اصلی و بخش پایانی تشکیل شده است. متن اصلی همان داستان منظوم است که به دلیل مضمون داستانی، آن را از لحاظ ساختار عناصر داستانی می توان بررسی کرد. این پژوهش برآن است تا به معرفی منظومه «گل و نوروز» و بررسی وزن، سبک و عناصر داستان مانند: زاویه دید، کشمکش، ز مان، مکان و.... بپردازد. سبک شعری شاعر عراقی است. داستان طبق معمول داستان های کهن از زاویه دید سوم شخص سروده شده و طول زمان در داستان مبهم است. خواجو به نوروز، قهرمان داستان، شخصیتی فوق بشری و دست نیافتنی بخشیده است که به تنهایی سفر می کند و در همه امور با توکل بر خداوند پیروز است.

طنز به عنوان لحنی مردمی و اجتماعی، یکی از شاخه های ادبیات انتقادی و اجتماعی، و اعتراضی بر نابسامانی های جامعه به منظور اصلاح کژی ها و کاستی هاست. این زمینه حجم عظیمی از آثار منظوم و منثور فارسی گویان را در تمام ادوار در بر گرفته است. درگذشته این واژه بیش تر در معنی لغوی آن یعنی «طعنه زدن» و «مسخره کردن» مد نظر بوده است.این مقاله لحن انتقادی و طنزآمیز سعدی را در آثارش می کاود و بیان می دارد که چگونه چاشنی طنز کلام را در قصاید، غزلیات، قطعات و سایر اشعار سعدی شیرین نموده و بر تاثیرگذاری بیشتر سخن او تاثیر دارد و میزان استفاده وی را از این نوع ادبی برای نشان دادن کاستی ها و ناکارآمدی های موجود در جامعه تحلیل می نماید. فرضیه تحقیق بر این استوار است که سعدی در شعر خود با مهارت و تدابیر خاصی از چاشنی طنز برای تاثیر گذاری بیشتر بهره برده است.

شعر با زبان خاص خود، ارتباط تنگاتنگی با اسطوره دارد و تاریخ نشان می دهد که این ارتباط در زمان های مختلف اندک و بسیار شده؛ اما هرگز قطع نشده است. بسیاری از منتقدان اسطوره را اساس شعر و ادبیات می دانند و گروهی دیگر شعر را بستر نمایش اساطیر معرفی می کنند. امروزه هر چند صنعت و پیشرفت های علمی، زمینه بروز اسطوره ها را در جامعه کم رنگ کرده اند؛ اما شعر همچنان عرصه بروز اینگونه محتویات ذهنی بشر است.اخوان به عنوان یکی از شاعران برجسته معاصر که علاقه خاصی نیز به ایران باستان و اساطیر آن دوره دارد، در شعر پیوند نزدیکی با اساطیر برقرار کرده است. در این مقاله بر آنیم تا بر اساس دیدگاه لارنس کوپ اساطیر موجود در اشعار اخوان را بررسی و دسته بندی کنیم. به نظر می رسد اخوان با اسطوره ها ارتباط نزدیکی دارد و از انواع آنها به گونه های مختلف بهره گرفته است. بررسی نشان می دهد اساطیر موجود در شعر اخوان تا حدودی منطبق بر طبقه بندی پنجگانه لارنس کوپ است. در این طبقه بندی شاعر بیشتر به اسطوره قهرمان و سپس آفرینش توجه دارد و تا حدود زیادی تحت تاثیر شاهنامه است.

پشوتن پسر گشتاسب شاه این افتخار را داشت که توسط زرتشت جاودانه گردد. این پهلوان در یایان جهان به همراه سایر جاویدانان یعنی کیخسرو، گیو، توس، سام نریمان، گرشاسب و اغریرث برای نجات ایرانشهرخواهد آمد. در بخش حماسی شاهنامه، پشوتن پهلوانی خیرخواه، اندرزگو و خردمند معرفی شده است. وی در نبرد رستم و اسفندیار برادر را از عاقبت کار پند می دهد و بعد از مرگ اسفندیار، پدر را به خاطر ترغیب اسفندیار به جنگ با رستم سرزنش می کند. پشوتن در هفت خوان اسفندیار، همراه برادراست و در مواقع ضروری فرماندهی سپاه را بر عهده می گیرد. پهلوانی است که دوست و دشمن او را به نیکی می ستایند. انه هم از نژاد شاهان داردانوس است همچون پشوتن خیرخواه، خردمند و جاودانه است. به قول هومر از حمایت خدایان بهره مند است. بعد از شکست تروا، باقیمانده سپاه را در ایتالیا سکنی می دهد. این دو پهلوان نماد انسانیت، شکوهمندی و تقدس می باشند.

در این پژوهش که با هدف کلی بررسی جایگاه مفاهیم مربوط به حقوق شهروندی در بوستان و اندیشه سعدی شکل گرفته است، تلاش شده با انطباق نظریه های این مصلح بشری با نگاه جهانی حقوق شهروندی، ابعاد و زوایای تازه ای از اندیشه های سعدی بررسی گردد. در ضرورت و اهمیت بحث این که، سعدی چهره ای جهانی است و جایگاه وی در میان جامعه شناسان، سیاستمداران و حتی مردم عادی جایگاهی والا و ستودنی است. او مبشر صلح و دوستی و هم و غمش از بین بردن خشونت ها و سوء تفاهم ها از اذهان و نفوس جامعه بشری است. از جمله علل انجام این پژوهش، توجه اندیشمندان حوزه های دیگر برای استفاده از این ادب و فرهنگ در خصوص تبیین نظریات علمی و نیز تطبیق مضامین بکر و ناب این فرهنگ با دستاوردهای علمی، حقوقی و معرفی بزرگان ادب پارسی به عنوان الگوهایی برای ارائه تفکرات انسان دوستانه و همنوع گرایانه به جهانیان در عصر حاضر بوده است. روش تحقیق در این مقاله توصیفی - کتابخانه ای و با تکیه بر رویکرد تفسیر و تحلیل است که با تلاش در کتاب بوستان به روش اسنادی صورت گرفته است. پیشینه این پژوهش به مقالاتی ﭘﺮاﻛﻨﺪه و اﺟﻤﺎلی درﺑﺎره حقوق شهروندی ﺑﺮمی ﮔﺮدد؛ اﻣﺎﺗﺎﻛﻨﻮن ﺗﺤﻘﻴقی ﻣﺪون و داﻧﺸﮕﺎهی در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪﺻﻮرت ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ است. اﻫﻤﻴﺖ اﻳﻦ ﺟﺴﺘﺎر در ﺑﺮرسی ﻣﻮﺷﻜﺎﻓﺎنه شاخصه های حقوق شهروندی در بوستان سعدی اﺳﺖ ﻛﻪ می ﺗﻮاﻧﺪ در ﺗﺒﻴﻴﻦ اﻟﮕﻮﻫﺎیی ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای حاکمان اﻣﺮوز ﻣﺆﺛﺮﺑﺎﺷﺪ. یافته های پژوهش نشان می دهد توجه سعدی به مقوله حقوق شهروندی عمدتا به وسعت اندیشه، ریشه در اجتماعی بودن، زندگی و تربیت سعدی بر می گردد. نتایج برآمده از اشعار این شاعر نشان می دهد که سعدی اندیشه ای بشری و جهانی و به دور از تعصب و قشری گری داشته و توصیه به صفات نیکی چون مدارا، عدالت، بخشش، احسان و تساهل و تسامح و ... که زمینه ساز برقراری حقوق شهروندی است در بوستان سعدی جایگاهی خاص دارد.

این مقاله پژوهشی است درباره ارتباط جشنها و مناسک زرتشتیان با اسطوره. جشنها شامل جشنهای ماهانه و جشن های بزرگ فصلی می باشد که بعضی از آنها مربوط به بزرگداشت امشاسپندان و یا ایزدان بزرگ می شود؛ از این میان جشنهای اردیبهشت گان، خوردادگان، امردادگان، اسفندگان، شهریورگان و بهمن گان مربوط به اسطوره امشاسپندان می شود و جشن های تیرگان، مهرگان، آبانگان و آذرگان با اسطوره ایزدان ارتباط دارد. همچنین در این جشنها ردپایی از اسطوره هوشنگ، جمشید، فریدون و آرش کمانگیر دیده می شود. در کنار این جشنها، مناسک مربوط به هوم و مراسم مربوط به درگذشتگان دارای منشا اسطوره ای هستند. هدف مقاله حاضر که به شیوه توصیفی، تحلیلی نوشته شده این است که خاستگاه اسطوره ای بسیاری از جشنها و مناسک کنونی زرتشتیان را بیان کند.

شاعران و نویسندگان با الگوپذیری از قرآن کریم و وصایای ارزشمند انبیا و ائمه با سرودن اشعارنغزو پرمحتوا با تکیه بر اجتماع و جامعه، درصدد آنند که با تاثیرگذاری بر هم نوعان خویش آنان را هدایت نمایند تا از این رهگذر، رهروان حق و حقیقت، سرانجام به کمال انسانی نائل گردند. علی معلم دامغانی وحمید سبزواری، از جمله کسانی هستند که شعر خویش را وسیله ای برای تبلیغ و ترویج اعتقادات توحیدی عنوان نموده و آن را به عنوان مرکبی تیزرو در مسیر هدایت مردم به نیکویی ها و فضایل اجتماعی قرار داده اند. این پژوهش بازتاب افکار، اندیشه ها و مضامین شعری این دو شاعر فرزانه و وارسته در حوزه اجتماع می باشدکه در برابر دیدگان مخاطبانشان به تصویر می کشند تا هر کس به قدرتوانایی و قابلیت خویش از آن بهره گیرد. در این مقاله نگارندگان کوشیده اند که به شیوه توصیفی و تحلیلی پاره ای از مضامین اجتماعی عمده که شاعران موردمطالعه، در اندیشه و شعرخویش پرورش داده اند، را به بحث و بررسی بپردازند.

مولانا در داستان های مثنوی، روح انسان و تمایلات گوناگون وی را تعریف و نقد می کند. طیف های فکری گوناگون، می توانند بنابر مولفه های ظاهری و یا باطنی متن، برداشت های متفاوتی از آن داشته باشند. اگر تنها ظاهر داستان ها را ملاک نقد قرار دهیم، گاه با نتیجه هایی متفاوت از معنای واقعی آن ها روبرو می شویم. «زن» یکی از بی شمار موضوعات مطرح شده در داستان های مثنوی، از جمله مولفه هایی است که در بعدهای متفاوت و متناقضی ظاهر می شود. در این پژوهش تلاش می شود که اولین داستان این منظومه بلند جهانی، از منظر فمنیستی بازخوانی گردد. روش کار، یافتن نشانه های متنی و تحلیل گفتمان و روابط شخصیت های حکایت است. هر چند این داستان، بنابر مولفه های نقد فمنیستی، قابلیت نقد را دارد، اما نمی توان یافته های متن را جهان بینی سراینده محسوب کرد.

نقش زنان در ادبیات داستانی دفاع مقدس ادبیات دوره جنگ گرچه بیشتر مردانه و در میدان جنگ است، اما زنان نیز در آن نقش انکارناپذیری دارند. زنان همان گونه که نیمی از مسوولیت های اجتماعی را در داخل و خارج خانه به عهده گرفته اند، همواره در تمام امور نیز مشارکت داشته اند. در داستان هایی که در طی سال های جنگ و پس از آن نوشته شد شاهد نقش آفرینی زنان و مردان در کنار هم هستیم. با توجه به اهمیت نقش زنان در این دوره از تاریخ، در این مقاله، به نقش زنان در داستان های این دوره و چگونگی شخصیت پردازی نویسندگان پرداخته شده و دیدگاه نویسندگان به همسران و مادران شهدا، جانبازان، اسرا و زنانی که در پشت جبهه رزمندگان را یاری می دادند مورد نقد قرار گرفته است.

تمثیل جزو آن دسته از صنایع ادبی است که از نخستین دوره های شعر فارسی تا زمان معاصر در کلام ادبی وجود داشته و با وجود قدمت بسیاری که دارد، از ارزش و اهمیت آن کاسته نشده است. این شیوه ادبی در حوزه تعلیم و تربیت استعمال بسیار دارد. بر این اساس در آثار عرفانی و اخلاقی به فراوانی دیده می شود.خاقانی شروانی از آن دسته شاعرانی است که به طور خاص به بسامد این شگرد ادبی (تمثیل و مخصوصا تمثیل گسترده) در کلام خویش توجه داشته و استفاده او از تمثیل، آگاهانه و جهت تائید کلام بوده است.در پژوهش حاضر با بررسی تمثیل های گسترده در دیوان شاعر شروان ملاحظه می کنیم که بیشتر تمثیل های خاقانی، عقلانی در حوزه محسوس می باشد که نشان می دهد خاقانی در عینی کردن امور انتزاعی استادی چیره دست بوده است و وفور کاربرد تمثیل در دیوان نشان دهنده علاقه شاعر است به ارشاد و هدایت خلق.

مولوی یکی از تواناترین و یکی از پرکارترین شاعران در بیان امور و مسائل و حالات روحی و روانی به صورت حکایات و داستانهای عرفانی و نکات اخلاقی است. مباحث اخلاقی و روان شناختی در آثار مولانا بخصوص مثنوی مولانا به فراوانی یافت می شود و از ویژگیهای این مباحث، پویایی و نشاط انگیزی آنهاست، بطوری که کمتر آموزه ای در آن می توان یافت که خمیرمایه اصلی و اساسی آن، آمیزه هایی از قرآن کریم و سنت پیامبر اکرم و سیرت بزرگواران دینی و مذهبی نباشد و خواننده را به تعمق و تامل واندارد و به واسطه همین خصایص است که آثارمولانا، بخصوص مثنوی و کلیات شمس، دردل و جان انسانهای شیفته و دل آگاه و دردآشنا، جایگاه ویژه ای دارد و از محبوبیت کاملا متمایز برخوردار است. مولانا دردآگاه است و دغدغه های تمامی بشر را از آغاز تا ابد می شناسد و با جوامع و افراد آن به خوبی آشناست و در رگ و پوست آنها جای دارد. مولانا که در عرصه روان شناسی ید طولایی دارد، درکسوت طبیبی حاذق، دردهای دیرآشنای آدمی را به خوبی درمی یابد و برای مداوای آن، دارو هم تجویز می کند، هرکه آن را می نیوشد و به گوش دل می خرد، آرامشی باوقار و دوست داشتنی بر تمام وجودش سایه می افکند. مولوی معانی والای تربیتی، اجتماعی، عرفانی و کلامی را با اندیشه وقاد و ذوق و قریحه بی نظیر به صورتی کاملا گسترده و موشکافانه به سلک عبارت در می آورد و از توضیح و تبیین بیشتر آن نمی کاهد.

مکتب سمبولیسم اروپایی بر ادبیات بسیاری از کشورها تاثیرگذاشته است. شعر و ادب ایران نیز از این اثرپذیری برکنار نمانده است. در این پژوهش به شیوه ای تحلیلی تاثیر مکتب سمبولیسم را در شعر تنی چند از شاعران معاصر چون نیما، سپهری، فروغ فرخزاد، اخوان ثالث و شاملو بررسی کرده ایم. این پژوهش نشان می دهد برخی از شاعران معاصر ایران تحت تاثیر مکتب سمبولیسم اروپایی قرار گرفته اند، به عنوان مثال؛ نیما از بعضی عناصر اقلیمی نماد ساخته است که بیان گر وضعیت اجتماعی ایران است و برخی از مهم ترین نمادهای شعر سهراب سپهری، نیلوفر، سیب وگل سرخ است. هم چنین برخی منظومه های مهدی اخوان ثالث از قبیل شکار، مار قهقهه، کتیبه و... منظومه هایی نمادین هستند. در اشعار فروغ فرخزاد نیز نمادهایی چون پرنده، آستانه، درخت، و باغچه می بینیم که از آن ها برای بیان احساسات زنانه و دل تنگی ها، یاس و نامرادی های خود و مسائل اجتماعی استفاده کرده است. برای فهم هر چه بیش تر شعر شاعران نمادگرا، این نمادها، باید رمزگشایی و تاویل شوند.

در کشور ما متاسفانه به رغم جنگ تحمیلی عراق، هنوز نتوانسته ایم آثار در خور رقابت با ادبیات جنگ جهان بیافرینیم و در زمینه آسیب شناسی این نوع از ادبیات بسیار بیش از خود آثار فقیر بوده ایم. عدم پرداخت به آسیب شناسی و نقد ادبیات پایداری نشان گر قلت آثار برجسته در این حوزه است، بلکه نتیجه ای ندارد جز عدم ارتقای هنری آثار این حوزه و دامن زدن به چاپ نمونه این آثار که این خود نقض غرض و ظلمی خواهد بود به این ژانر ادبی در کشورمان در مقایسه با سایر کشورها. نگارنده در این جستار به دنبال پیشینه پژوهش های مشابهی که معطوف به نقد ادبیات جنگ در کشور ما است، بوده ولی به سبب نبود سنت کافی و وافی نقد و پژوهش در این باره چندان موفق نبوده است، کوشش این نوشتار آن است که با روش توصیفی- تحلیلی و با مقایسه تطبیقی آثار جهان به آسیب شناسی ادبیات پایداری، بیان و دلایل ضعف کمی و کیفی ادبیات پایداری در ایران با بر شمردن آسیب شناسی عمومی و زیبایی شناسی و فرم آثار نوشته شده به نقاط قوت و ضعف ادبیات مقاومت کشورها دست یابد.

از نظر اسلام، دنیا و آنچه در آن است، بی هدف و عبث آفریده نشده است. بلکه تمام مخلوقات خداوندی، به منزله ابزاری برای رسیدن به مقصود و کمال انسانی است. در اندیشه حضرت علی (ع) دنیا به خودی خود، مذموم نیست بلکه اگر انسان به لذت های زودگذر آن دل ببندد و تعلقات دنیایی را در راه تقرب و رضای حق، صرف ننماید، مطرود و ناپسند واقع شده است. در این میان، حافظ نیز در اندیشه و غزلش، دنیا را به عروسی تشبیه می کند که با آرایش ظاهری خویش، انسان را می فریبد و اسیر خود می کند. چنانچه در این راستا، امام علی (ع) نیز جوینده دنیا را شقی و بدبخت می خواند. از آنجاکه حافظ در بیان افکار خود، جانب دین را رعایت می کند، در نگاه به دنیا، راه و روش دینی در پیش می گیرد. نگارندگان در این پژوهش برآنند که دنیا و مصادیق مربوط به آن را در کلام مولا علی (ع) و حافظ شیرازی مورد بررسی و کنکاش قرار دهند و به مباحثی از قبیل: (ترک دنیا و مشاهده حق، دنیا دوستی، فناپذیری، عهدشکنی و بی وفایی دنیا، بی اعتمادی و فریبکاری دنیا، دوری از ریاکاران دنیا و...) با استناد به نهج البلاغه و دیوان حافظ بپردازند.

یکی از عناصر کلیدی و بسیار تعیین کننده در داستان نویسی امروز پرداختن به شخصیت و شخصیت پردازی است. رمان داستان یک شهر نوشته، احمد محمود داستان نویس مشهور معاصر است. و از آن نظر که به درونکاوی شخصیت ها و طبقات مختلف جامعه پرداخته در رده رمان های اجتماعی به حساب می آید. این رمان معمولا حول شخصیت های فقیر و حزبی دهه سی می گردد. در این رمان به طور هنرمندانه ای از توصیف، گفتگو، عمل و رفتار، نام و نماد در پرداخت شخصیت ها استفاده شده است. به نظر می رسد که احمد محمود در شخصیت پردازی داستان های خود به عناصر توصیف و گفتگو تاکید بیشتری داشته است. این مقاله کوششی است که نحوه بیان احساسات و عواطف احمد محمود را در بازپروری شخصیت و شخصیت پردازی به تصویر می کشد. در این پژوهش سعی بر آن است با روش تحلیلی- توصیفی به بررسی عوامل ایجاد توصیف و گفتگو در رمان یک شهر پرداخته شود.

ادبیات مقاومت به عنوان گونه ای از انواع ادبی در میان ملت های مختلف نمونه های مشترکی دارد. در کشور ما ایران و نیز کشور فلسطین نیز به دلیل مذهب واحد و شرایط سیاسی خاص، ادبیات مقاومت سابقه ای طولانی دارد. سلطه استعمار در سال های قبل از انقلاب و بروز جنگ تحمیلی در سال های بعد از آن باعث بوجود آمدن این نوع از ادبیات در ایران شد. در فلسطین نیز تسلط رژیم اشغالگر اسرائیل ومبارزات مردم علیه این قدرت ستمگر باعث بوجود آمدن ادبیات مقاومت شد. در میان مضامین متعددی که ادبیات مقاومت بخصوص شعر مقاومت در هر دو کشور ایران و فلسطین به خود اختصاص داده است، مضمون شهادت و شهادت طلبی، ایثار واز جان گذشتگی مردم و رزمندگان و به تصویر کشیدن صحنه های شهادت مبارزان برای آزادی وطن، از اصلی ترین آنها می باشد. این مقاله قصد دارد به واکاوی موضوع شهید و شهادت در اشعار شاعران برجسته زن ادبیات مقاومت و پایداری ایران و فلسطین، «طاهره صفارزاده» و «فدوی طوقان» بپردازد و جلوه هایی از انعکاس این موضوع را در شعر این دو شاعر معرفی کند. از جمله نتایج بدست آمده در این مقاله نزدیکی دیدگاه این دو شاعر راجع به جایگاه شهید، ادامه داشتن راه شهدا و سوگواری برای شهید است. در شعر صفارزاده بر خلاف شعر فدوی طوقان عنصر اندیشه بر عنصر احساس غالب است. به عبارت دیگر در شعر فدوی عاطفه حزن محسوستر و تاثیرگذارتر از شاعر ایرانی است.

اسطوره را باید داستان و سرگذشت مینوی دانست که اصل آن معلوم نیست وبا آیینها و عقاید دینی پیوندی نا گسستنی است و همواره هاله ای از تقدس قهرمانان آن را گرفته است.از مضامین اساطیری این سرزمین می توان به جشنهای باستانی ایرانیان اشاره کرد. آثار بازمانده از دوره هخامنشی گویای دو نوع گاه شماری در این دیار کهن است. دوره اول «گاه شماری پارسی باستان» است. شاید این نوع گاه شماری پس از مهاجرت آریاییان و تاثر ایرانیان از بابل، آشور و عیلام آغاز شده است.آغاز سال در این نوع تقویم از خزان است و جشنهای مهرگان به عنوان جشنهای آغاز سال برپا می شد.دوره دوم که «گاه شماری اوستایی جدید» نام دارد متاثر از گاه شماری ساده و منظم مصری است که ماههای آن سی روز بود و هر یک از روزهای ماه به نام امشاسپند یا ایزدی نامیده می شد. نام ماهها هم به نام دوازده تن از همین امشاسپندان بود.در این نوع گاه شماری آغاز سال از فصل بهار بود و نوروز به عنوان جشن های آغاز سال نمادی ویژه ای داشت.در گاه شماری جدید اوستایی به هنگام تطبیق هر یک از روزهای ماه با نام همان ماه ایرانیان آن روز را جشن می گرفتند پس در دوازده ماه 12 روز جشن برگزار می شد. با عنوان: 1-فروردگان 2-اردیبهشتگان 3-خردادگان 4-تیرگان 5-امردادگان 6-شهریورگان 7-مهرگان 8-آبانگان 9-آدر جشن 10-دیگان 11-بهمنجه یا بهمنگان 12-اسپندارمذ یا جشن مزدگیران.افزون بر این جشنها ایرانیان در طول سال، شش جشن بزرگ که«گهنبار» نام داشت، برپا می کردند بر طبق اساطیر زرتشی آفرینش در این شش هنگام ترتیب یافته بود.این جشن ها نمادی از فرهنگ غنی ایران و آینه تمام نمای عقاید و آداب و رسوم ایرانیان است که ریشه در دین و خداپرستی آنان دارد.

دیو در زبان پهلوی به معنی خداست و در اوستا نام همگانی آفریدگان و کارگزاران و دستیاران اهریمن است که در برابر آفرینش اهورایی ایستاده و به پتیارگی با آن در ستیزند. ظاهرا به مرور زمان تعدادی از موجودات پست و اهریمنی همچون غولان که نقش منفی و گمراه کنندگی و خوف و ترس داشتند و نیز افراد یاغی و سرکش و قوایی که مطیع و رام نمی شدند در زمره دیوان قرار گرفتند. از همه مهمتر دیو گاهی مرادف اهریمن در اندیشه های ایرانی و گاه به معنی شیطان در فرهنگ اسلامی و زمانی به مفهوم غول و عفریت و موجودات وهمی در بیشتر افسانه های عامیانه اثر آن مشاهده می شود. در آثار اخلاقی و عرفانی از دیو نفس و دیو حرص و شهوت نامی برده شده است. تاریخ بیهقی ازجمله کتبی است که از دستبرد کلمه دیو مصون نمانده و گونه هایی ازآن را در خود جای داده است. بیهقی با استعانت به این باور و اعتقاد مردم که دیوان منشاء پلیدی و زشتی در دنیا هستند و با همکاری اهریمن سعی در ترویج شر در جهان هستند و در همه وقت برآنند تا اهورامزدا و تمام یاران نیک او را نابود و خویش حاکم بر مردم گردند، منشاء همه زشتیها را به دیو برمی گرداند. تصویر دیو و ذکر خصوصیات آن از جمله ویژگیهای خاص تاریخ بیهقی است که در ساختار ترکیبات مفرد که منحصر به فرد است دخالت دارد.