مجله به نژادی نهال و بذر (نهال و بذر)
سال:1392 | دوره:29-1 | شماره:2 |تعداد مقالات:14

به منظور ارزیابی تحمل به تنش خشکی در ارقام زیتون، آزمایشی در گلخانه به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در سه تکرار انجام شد. تیمار تنش خشکی در سه سطح شاهد، تنش ملایم و تنش شدید (به ترتیب 90، 55 و 35 درصد رطوبت ظرفیت زراعی) روی نهال های یک ساله دوازده رقم زیتون اعمال شد. نتایج نشان داد که تنش خشکی موجب کاهش محتوای نسبی آب برگ و هدایت روزنه ای در همه ارقام شد. نسبت وزن خشک ریشه به اندام هوایی در همه ارقام در شرایط تنش نسبت به شاهد افزایش یافت. با توجه به این که شاخص های تحمل به تنش (STI)، میانگین بهره وری (MP)، میانگین هندسی بهره وری (GMP) و میانگین هارمونیک (HARM) بیشترین همبستگی را با درصد رشد نسبی در شرایط شاهد و تنش شدید داشتند، به عنوان شاخص هایی مناسب جهت گزینش ارقام متحمل به خشکی نهال زیتون شناخته شدند. بر اساس این شاخص ها و تجزیه به مولفه های اصلی، ارقام میشن، کنسروالیا و سویلانا دارای پایداری رشد در شرایط تنش و متحمل به خشکی بودند. مطابقت نسبتا زیادی بین ارزیابی ارقام بر اساس شاخص های محاسبه شده و سایر صفات مورد مطالعه وجود داشت.

این بررسی به منظور مطالعه تنوع ژنتیکی در هشت توده بومی خیار ایران شامل رودبار، گرگان، کاشان، یزد، تفت، سنندج، اصفهان و بیرجند همراه با هیبرید سوپردامینوس به عنوان شاهد (رقم مرسوم منطقه) در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار طی دو سال زراعی (1386 و 1387) و در دو منطقه ورامین و اصفهان انجام شد. در این مطالعه توده ها از نظر صفات عملکرد تک بوته، تعداد گل های بارده (هرمافرودیت و ماده)، نسبت گل های بارده به نر در آغاز مرحله میوه دهی، تعداد میوه در تک بوته در هر چین، وزن میوه در هر بوته در هر چین، عملکرد مجموع سه چین اول نسبت به عملکرد کل چین ها، تعداد روز تا برداشت اولین چین، تعداد روز تا آغاز مرحله گلدهی، متوسط طول میوه در هر توده در هر چین و تعداد شاخه های فرعی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج حاصل حاکی از وجود تفاوت ژنتیکی زیاد بین رقم شاهد و توده های داخلی بود. بر اساس نمودار درختی حاصل از تجزیه خوشه ای، توده ها در سه گروه طبقه بندی شدند. با توجه به محل افتراق خوشه ها در بالاترین سطح تفاوت، رقم شاهد (سوپردامینوس) دارای بیشترین تفاوت با سایر توده ها بود که این موضوع حاکی از تفاوت ژنتیکی این رقم با توده های داخلی است. پس از آن به ترتیب توده های خیار یزد و تفت دارای بیشترین میزان تفاوت با سایر توده ها بودند. حداکثر مشابهت از نظر صفات مورد مطالعه، بین توده های اصفهان و کاشان و همچنین بین توده های گرگان، رودبار و سنندج مشاهده شد. علاوه بر این، توده های خیار اصفهان و کاشان با توده خیار بیرجند و هر سه آن ها با توده های گرگان، رودبار و سنندج تا حدودی شباهت داشتند.

به منظور انتخاب ارقام سازگار با شرایط اقلیمی خراسان رضوی، این پژوهش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مدت سه سال (1387-1385) در ایستگاه تحقیقات پسته فیض آباد استان خراسان رضوی با دوازده رقم پسته بادامی سفید، پسته قرمز، برگ سیاه، دانشمندی، پسته گرمه، اکبری، کله قوچی، اوحدی، خنجری، عباسعلی، شاه پسند و ممتاز انجام شد. نتایج نشان داد که اثر سال، رقم و سال×رقم تقریبا بر تمام صفات میوه دهی در سطح یک درصد معنی دار بود. بیشترین تعداد جوانه گل در هر شاخه در ارقام برگ سیاه و اکبری و کمترین در رقم پسته گرمه به دست آمد. رقم پسته گرمه زودگل ترین و رقم اکبری دیرگل ترین رقم بودند و در شروع گلدهی دوازده روز با هم دیگر اختلاف داشتند. رقم بادامی سفید با 20 میوه و رقم عباسعلی با 7 میوه در خوشه به ترتیب بیشترین و کمترین تعداد میوه در خوشه را داشتند و اختلاف معنی داری در سطح یک درصد بین آن ها وجود داشت. بیشترین درصد میوه پوک حدود 24 درصد و کمترین 7.4 درصد به ترتیب در رقم بادامی سفید و عباسعلی بود. پسته گرمه و پسته قرمز با 32 و 30 دانه در یک انس ریزترین و کله قوچی و دانشمندی با 18 میوه در انس، درشت ترین میوه را داشتند. رقم شاه پسند با 14.8 درصد بیشترین عارضه زودخندانی را نشان داد. در مجموع ارقام ممتاز، شاه پسند و خنجری سازگاری مناسبی نداشتند و ارقام بادامی سفید، اکبری و پسته گرمه از سازگاری بیشتری برخوردار بودند.

به منظور بررسی خصوصیات مورفوفیزیولوژیکی ژنوتیپ های جو دیم در تنش خشکی و آبیاری تکمیلی و تعیین ارتباط این خصوصیات با عملکرد دانه، دوازده ژنوتیپ پیشرفته جو در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 1388-1387 در ایستگاه تحقیقاتی مراغه مطالعه شدند. در طول دوره رشد از شانزده صفت یادداشت برداری به عمل آمد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس صفات نشان داد که در شرایط تنش خشکی بین ژنوتیپ ها از نظر صفات تعداد روز تا ظهور سنبله و تعداد دانه در سنبله در سطح احتمال 1% و از نظر صفات طول سنبله و شاخص برداشت در سطح احتمال 5% اختلاف معنی دار وجود داشت. در شرایط آبیاری تکمیلی بین ژنوتیپ ها از نظر صفات وزن هزاردانه، تعداد روز تا ظهور سنبله، شاخص برداشت و تعداد دانه در سنبله در سطح احتمال 1% و از نظر صفات عملکرد دانه، طول سنبله و وزن دانه در سنبله در سطح احتمال 5% اختلاف ها معنی دار بود. در شرایط تنش خشکی، عملکرد دانه با صفات تعداد سنبله در واحد سطح و درصد سبز همبستگی مثبت و معنی دار داشت. در شرایط آبیاری تکمیلی، عملکرد دانه با صفت تعداد دانه در سنبله همبستگی مثبت و معنی دار و با صفت تعداد پنجه بارور همبستگی منفی و معنی دار داشت. در شرایط تنش خشکی شاخص های  STI،MP  و GMP و در شرایط آبیاری تکمیلی شاخص های TOL، STI، MP،SSI  و GMP دارای همبستگی مثبت و معنی دار با عملکرد دانه بودند. در مجموع لاین شماره (TOKAK//STEPTO/ANTARES) 9 با در نظر گرفتن شاخص ها و با عملکرد دانه 2694 کیلوگرم در هکتار و وزن هزاردانه بالا، به عنوان لاین برتر و متحمل به خشکی در دو شرایط تنش و بدون تنش شناسائی شد.

به منظور تهیه هیبریدهای جدید و ارزیابی ترکیب پذیری برخی از اینبرد لاین های آفتابگردان، تعداد 60 دورگ آفتابگردان حاصل از تلاقی 30 اینبرد لاین با 2 لاین نر عقیم به عنوان تستر به همراه هیبریدهای آذرگل، SHF81-85،SHF81-90  و CMS1052.1*14 به عنوان شاهد در قالب طرح لاتیس ساده با دو تکرار در سال 1388 در ایستگاه تحقیقاتی اسلام آباد غرب مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس داده ها نشان داد که تیمارهای مورد بررسی برای کلیه صفات به استثنای پایان گلدهی و درصد روغن دانه دارای اختلاف معنی دار بودند. هیبریدهای B86-353.1AF81-196،B86-284.1AF81-196  و B86-345.1AF81-196 به ترتیب با 5583، 5331 و 5235 کیلوگرم در هکتار دارای بیشترین عملکرد دانه بودند. تجزیه واریانس ترکیب پذیری به روش طرح تلاقیII کامستاک و رابینسون نشان داد که ترکیب پذیری عمومی اینبرد لاین ها و تسترها برای عملکرد دانه در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود. اینبرد لاین های B86-353،B86-284  و B86-345 از نظر عملکرد دانه دارای بیشترین ترکیب پذیری عمومی مثبت و اینبرد لاین هایB86-373.2  و B86-382.2 برای صفت تعداد روز تا رسیدگی دارای بیشترین ترکیب پذیری منفی بودند. ترکیب پذیری خصوصی نیز برای برخی صفات مهم زراعی مثل عملکرد دانه، قطر طبق، ارتفاع بوته و تعداد روز تا رسیدگی معنی دار بود. بیشترین ترکیب پذیری خصوصی برای عملکرد دانه متعلق به دورگ های B86-300.2AF81-112 و B86-346.2AF81-112 و بیشترین ترکیب پذیری خصوصی منفی برای تعداد روز تا رسیدگی متعلق به دورگ B86-287.1AF81-196 بود.

در این تحقیق که در سال 1389-1388 در موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر انجام شد، مقاومت نسبی شاخه و برگ شانزده ژنوتیپ محلی و هفت رقم تجاری گیلاس و آلبالو به باکتری Pseudomonas syringae در شرایط گلخانه ای بررسی شد. ارزیابی مقاومت شاخه های بریده با مایه زنی شاخه های زمستانه و ارزیابی مقاومت برگ با سه روش مایه زنی مستقیم باکتری، مایه زنی در محیط آب-آگار و مایه زنی با استفاده از پمپ خلاء انجام شد. به منظور تهیه زادمایه باکتری، از یک جدایه بیماریزای P. syringae که از درخت گیلاس آلوده در کرج جداسازی و با آزمون های فنوتیپی و مولکولی شناسایی شده بود، استفاده شد. بر اساس نتایج، تنوع گسترده ای در واکنش ارقام و ژنوتیپ های مختلف به این بیماری دیده شد. گروه بندی بر اساس طول نکروز در شاخه نشان داد که 43.5% ارقام و ژنوتیپ ها مقاوم، 43.5% حدوسط و 13% حساس بودند. آلبالوی همدان و گیلاس KB8 به ترتیب به عنوان حساس ترین و مقاوم ترین ژنوتیپ ها شناسائی شدند. بررسی روش های مختلف مایه زنی برگ نشان داد که روش پمپ خلاء بهترین روش برای ارزیابی مقاومت برگ است. بر این اساس، 6% ژنوتیپ ها به طور نسبی مقاوم، 35% حدوسط و 59% حساس گروه بندی شدند، گیلاس های بلامارکاد و دیررس دانشکده حساس ترین و آردی جوبلیوم مقاوم ترین ژنوتیپ ها شناسایی شدند. با توجه به عدم مشاهده همبستگی بین مقادیر مقاومت شاخه و برگ، حساسیت یا مقاومت برگ نمی تواند ملاک مقاومت شاخه به شانکر باکتریایی باشد.

در این تحقیق واکنش نه رقم خرما که در کلکسیون ایستگاه تحقیقات کشاورزی بهبهان موجود است نسبت به کرم میوه خوار در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در سال های 1386 و 1387 بررسی شد. ارقام عبارت بودند از خاصی، کبکاب، حاج محمدی و زاهدی از بهبهان، خضراوی و گنطار از شادگان، پیارم و مضافتی از هرمزگان و شاهانی از فارس. از هر رقم، سه درخت به طور تصادفی انتخاب و درصد میوه های آلوده و شدت آلودگی آن ها با شمارش حبه های سالم و آلوده روی هشت خوشه چه از جهات مختلف هر درخت محاسبه شد. برای ارزیابی واکنش ارقام علاوه بر تجزیه واریانس و مقایسه میانگین ها به روش دانکن، از روش تجزیه خوشه ای و تحلیل رابطه همبستگی استفاده شد. نتایج نشان داد که ارقام خاصی و کبکاب به ترتیب با 27.35 و 22.94 بیشترین و ارقام شاهانی، خضراوی و زاهدی به ترتیب با 11.24، 12.01 و 12.057 کمترین درصد میوه آلوده را داشتند. ارقام خاصی و کبکاب به ترتیب با 1.39 و 1.3 حداکثر شدت آلودگی را نیز داشتند. بر اساس تجزیه خوشه ای ارقام به دو گروه حساس (خاصی، کبکاب و مضافتی) و غیر حساس (شاهانی، زاهدی، پیارم، خضراوی، گنطار و حاج محمدی) گروه بندی شدند. نتایج تحلیل همبستگی نیز نشان داد که بین شدت آلودگی با تعداد خوشه و نسبت میوه به هسته، همبستگی مثبت معنی دار و با ضخامت پوست میوه همبستگی منفی معنی دار وجود داشت.

این تحقیق در سال های 1388 و 1389 با هدف ارزیابی کارآئی شاخص های ارزیابی مقاومت و انتخاب شاخص مناسب جهت استفاده در باغ، روی 30 ژنوتیپ به موجود در باغ کلکسیون کمال شهر کرج کشور انجام شد. حساسیت ژنوتیپ بر اساس سه شاخص، بلتسویل (IUSDA)، حساسیت واریته ای (ISV) و فراوانی (IF) ارزیابی و سپس این شاخص ها با درصد کلی خسارت آتشک (IT) مقایسه شدند. در بین سه شاخص فوق،IF  با بالاترین ضریب همبستگی، نزدیک ترین شاخص به IT بود، با این وجود هر یک از شاخص های IUSDA،ISV  و IF به صورت منفرد کارآئی متفاوتی در برآورد واقعی نوع و شدت خسارت بیماری روی درخت داشتند و در نتیجه تقسیم بندی ژنوتیپ ها نیز در کلاس های مختلف مقاومت تحت تاثیر نوع شاخص بود. با هدف تجمیع شاخص های فوق، استفاده از تجزیه خوشه ای ضمن مقایسه رفتار هر ژنوتیپ بر مبنای هر شاخص، نتایج قابل اعتمادتری به منظور قضاوت در رابطه با حساسیت آن ها در مقایسه با کاربرد یک شاخص منفرد را نشان داد. بر اساس این نتایج ژنوتیپ های به استان گیلان با بیش ترین تحمل تجمعی شاخص ها به عنوان منابع برتر مقاومت به آتشک شناسائی شدند.

به منظور بررسی تنوع ژنتیکی و تعیین رابطه بین عملکرد و برخی صفات مورفولوژیکی، تعداد 648 نمونه لوبیای معمولی از کلکسیون حبوبات بانک ژن دانشکده کشاورزی، در قالب طرح مقدماتی آگمنت بدون تکرار، مشتمل بر 13 بلوک در دو شرایط آبیاری معمولی و آبیاری محدود در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران در کرج، در سال 1388 مورد بررسی قرار گرفت. صفات مورد بررسی در این آزمایش شامل تعداد روز تا 50% گل دهی، روز تا رسیدگی کامل، طول دوره پرشدن غلاف، تعداد بذر در غلاف، وزن صددانه و عملکرد در هکتار بود. میانگین، انحراف معیار، دامنه تغییرات و ضریب تنوع فنوتیپی برای هر صفت در هر دو شرایط، محاسبه و تنوع زیادی برای هر صفت مشاهده شد. مقادیر ضریب همبستگی ساده بین صفات مختلف در دو شرایط آبیاری نشان داد که عملکرد کل با صفات مورد بررسی همبستگی معنی داری دارد، بنابراین از آن ها می توان در برنامه های به نژادی به منظور افزایش عملکرد بهره جست. نتایج حاصل از تجزیه به مولفه های اصلی بر اساس چرخش وریمکس نشان داد که در شرایط آبیاری معمولی و محدود سه مولفه اصلی به ترتیب 72.57% و 73.37% از تغییرات کل داده ها را توجیه کردند. برای تعیین دوری و نزدیکی ژنوتیپ ها و همچنین گروه بندی آن ها بر مبنای صفات مورد بررسی، تجزیه خوشه ای با روش UPGMA و با استفاده از مربع فاصله اقلیدسی انجام شد که در نتیجه ژنوتیپ ها در هشت کلاستر مجزا گروه بندی شدند.

با توجه به حساسیت بسیاری از ارقام جو خصوصا ارقام بدون پوشینه به بیماری سیاهک سخت و با توجه به این که ایجاد آلودگی مصنوعی بذر با عامل بیماری برای ارزیابی مقاومت بسیار دشوار است و روش های به کار رفته مانند اسپور پاشی سطح بذر کارائی لازم را ندارند، در این پژوهش مقاومت ارقام تجاری و لاین های امید بخش جو با سه روش آلودگی طی سه سال مورد ارزیابی قرار گرفت. به منظور تامین بذر آلوده برای این آزمایش، در سال اول (1384) 27 ژنوتیپ جو بدون پوشینه و پوشینه دار در مرحله گرده افشانی در مزرعه به روش اسپور پاشی روی سنبله مایه زنی شدند. سال دوم و سوم این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. سه روش مایه زنی (آلوده سازی فقط در مزرعه به روش اسپور پاشی روی سنبله، آلوده سازی فقط در آزمایشگاه با سوسپانسیون اسپور و آلوده سازی در مزرعه+آلوده سازی در آزمایشگاه) و شاهد بدون مایه زنی به عنوان عامل اول و 27 لاین پیشرفته و رقم جو به عنوان عامل دوم در نظر گرفته شد. پس از ظهور بیماری تعداد و درصد سنبله های آلوده در هر تیمار شمارش شد. اطلاعات به دست آمده پس از تجزیه واریانس به روش دانکن مقایسه شدند. نتایج این پژوهش نشان داد که تیمارهای روش آلوده سازی ارقام در مزرعه+آلوده سازی در آزمایشگاه موثرترین روش آلوده سازی ارقام بود و پس از آن تیمار آلوده سازی فقط در آزمایشگاه آلودگی بالا و قابل قبولی ایجاد کرد. روش آلوده سازی فقط در مزرعه آلودگی مناسبی را ایجاد نکرد. در این آزمایش لاین MOLA/SHYRI//ARUPO*2/JET/3/… مقاوم ترین و رقم جو جنوب حساس ترین ژنوتیپ ها بودند.

در استان آذربایجان غربی بیش از پنجاه نوع انگور وجود دارد و بیشترین سطح زیر کشت متعلق به انگور کشمشی است که به واسطه مصرف تازه خوری و تهیه کشمش از اهمیت بالایی برخوردار است. وجود بیماری های ویروسی در انگور به تدریج باعث افت ژنتیکی و کاهش عملکرد گیاه شده و به دلیل سیستمیک بودن آلودگی های ویروسی به راحتی از طریق قلمه ها انتشار پیدا می کنند.

بیماری بلاست برنج که به وسیله قارچ (Anamorph: Pyricularia oryzae) Magnaporthe grisea (Herbert) Barr به وجود می آید یکی از مهم ترین بیماری های برنج محسوب می شود. مبارزه شمیایی با این بیماری از معضلات مهم شالیکاران و محیط زیست است. کشاورزان تمایل زیادی به کاشت ارقام کیفی مانند طارم محلی دارند که از نظر عطر، طعم، پخت و بازارپسندی مطلوب ولی در مقابل بیماری بلاست خیلی حساس هستند.

میانگین دو دهه اخیر سطح زیر کشت عدس در ایران 224740 هکتار است. استان های اردبیل، آذربایجان شرقی، خراسان و لرستان به ترتیب با میانگین 55419، 40841، 24110 هکتار، رتبه اول تا چهارم سطح زیر کشت عدس در کشور را دارند. بیش از 90 درصد سطح زیر کشت عدس در ایران در شرایط دیم قرار دارد. ایران با 457 کیلو گرم در هکتار، پایین ترین عملکرد عدس در واحد سطح را دارد. عوامل مختلفی در پایین بودن عملکرد عدس موثر هستند که مهم ترین آن ها پتانسیل پایین عملکرد ارقام بومی و عدم رعایت نکات به زراعی توسط کشاورزان عدس کار است.

لاین PATO/CAL/3/7C//Bb/CNO/5/CAL//CNO/Sn64/4/CNO//Bad/DAR/3/KL/6/Sabalan در قالب خزانه بین المللی نسل های درحال تفکیک گندم های زمستانه و بینابین (ایکاردا، ترکیه و سیمیت) در سال 1378 به موسسه تحقیقات کشاورزی دیم (مراغه) دریافت و در سال 79-1378  در خزانه بین المللی نسل های در حال تفکیک گندم های زمستانه و بینابین (IWWP) در نسل F3 ایستگاه مراغه ارزیابی و گزینش شد.