مطالعات سیاسی
سال:1396 | دوره:10 | شماره:37 |تعداد مقالات:9

مقاله ی حاضر، سیر تحول و دگرگونی رویکردها و چشم اندازهای روش شناختی از علم گرایی سده های اولیه ی دوره ی مدرنیته تا تغییر و دگرگونیِ اساسی در دیدگاه های فلسفی در غرب را در قالب نگرش های پست مدرن در ساحت اندیشه سیاسی تحلیل و ارزیابی خواهد کرد. در این راستا، از یک سو، تحول در تجربه گرایی خام و گذار آن به اثبات گرایی، اثبات گرایی منطقی و چگونگی گذار از اثبات گرایی به ابطال گرایی مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت. از سوی دیگر، به وجود آمدن تحول و دگرگونی در نگرش های جزء نگر پوزیتیویستی و ابطال گرایانه و تغییر آن به نگرش ها و ساختار های کلان در قالب برنامه پژوهشی ایمره لاکاتوش و پارادایم توماس کوهن و در نهایت، رویکرد آنارشیستی فایرابند مورد توجه قرار خواهد گرفت. و در نهایت بررسی اجمالی از چگونگی شکل گیری رویکردهای پست مدرن که محصول چرخش و تغییر اساسی در نگرش های فلسفی و جامعه شناختی در غرب است، را مد نظر خود قرار خواهد داد. البته تلاش می شود تا از وارد شدن به جزئیات این چشم اندازها، در حد امکان اجتناب شود زیرا تمرکز اساسی این مقاله، معطوف به تحلیل سیر تحول چشم اندازهای روش شناختی از «علم گرایی (فلسفه علم)» تا پست مدرنیسم است.

هدف نوشتار حاضر تبیین و شناخت آثار تحریم نفتی جمهوری اسلامی ایران توسط اتحادیه اروپا و تاثیرات این تحریم ها بر بر اقتصاد سیاسی این اتحادیه است که ﺑ ﺎ بهره گیری از روش ﺗ ﻮ ﺻ ﻴ ﻔ ﻲ-ﺗ ﺤ ﻠ ﻴ ﻠ ﻲ و ﺗ ﻜ ﻴ ﻪ ﺑ ﺮ ﻣ ﻨ ﺎ ﺑ ﻊ اسنادی-ﻛ ﺘ ﺎ ﺑ ﺨ ﺎ ﻧ ﻪ ای و نیز فرا تحلیل برخی آثار موجود انجام شده است. یافته های تحقیق نشان داد که اولا اقتصاد سیاسی به عنوان قدرتمندترین مکانیزم تجزیه و تحلیل اقتصادی و عناصر کلیدی سیاسی مرتبط با آن در امور کشورها، سازمان ها و فعالیت های حقیقی و یا حقوقی از جمله اتحادیه اروپا بشمار می آید. دوم اینکه سیاست های هماهنگ اتحادیه اروپا با آمریکا در قبال برنامه هسته ای ایران و تلاش این اتحادیه برای صدور قطعنامه های تحریمی علیه ایران و اتخاذ تحریم های یکجانبه آن برضد ایران، بخصوص تحریم خرید نفت ایران و نیز کاهش سطح مناسبات اقتصادی و تجاری در برانگیختن همکاری تهران، موفق نبوده است. سوم اینکه هزینه های تحمیل شده بر ایالات متحده و اتحادیه اروپا وسیع بوده و همچنان رو به گسترش است و چهارم اینکه نتیجه تحقیق مبین این است که ایالات متحده و اتحادیه اروپا در خلال سیاست تحریم ها، زمینه ساز بیشتر نفوذ شرق و بخصوص چین در بازار ایران شدند. به بیان دیگر، غرب خود را علیه نفوذ خود در ایران تحریم کرد و موجب شد دو طرف تحریم کننده و تحریم شونده در فرایند اجرای تحریم متضرر شوند.

هدف این پژوهش مقایسه برنامه سیاست داخلی سه کاندیدای پیروز ریاست جمهوری ایران (خاتمی 1376، احمدی نژاد 1384؛ روحانی 1392) است. بنظر برداشت های کلی، تفاوت ها و تشابههای برنامههای انتخاباتی را کمرنگ کرده است. در اینجا تلاش گردید از برداشتهای کلی و عمومی فراتر رفته و به تحلیل دقیق تر و با جزئیات بیشتر به بررسی متون انتخاباتی کاندیداهای پیروز بپردازیم. در این تحقیق یکی از اصلی ترین متون انتخاباتی هر کاندیدا یعنی کتابچه انتخاباتی آن ها را مورد بررسی قرار دادیم. پژوهش به روش تحلیل محتوای کیفی انجام شد. پس از کدگذاری و بدستآوردن مقولات اصلی برنامه سیاست داخلی به مقایسه آن ها پرداخته شد. یافتهها نشان می دهد برنامه سیاست داخلی هر سه کاندیدا به طرق مختلفی به برخی از مولفه های حکمرانیخوب اشاره می کنند اما مقایسه و جمع بندی نکات متفاوت هر کاندیدا نشان می دهد؛ موضوع اصلی برنامه سیاست داخلی خاتمی نوسازی توام با هویتدارکردن فضای سیاسی، احمدینژاد مدیریت ناب اسلامی و روحانی بازسازی و اعتمادسازی است.

اوج روابط ایران و آمریکا به قبل از پیروزی انقلاب اسلامی در دوره نیکسون برمی گردد. در این دوره انگاره های ایران و آمریکا نسبت به یکدیگر تقویت شد و روابط دوجانبه به ویژه از حیث ابعاد امنیتی و نظامی آن چنان گسترده بود که در طول تاریخ روابط بین دو کشور سابقه نداشته اما در دوره کارتر انگاره های دو کشور نسبت به یکدیگر به هم می ریزد و به پیوند های محکمی که در دوره نیکسون برقرار شده بود آسیب های سختی وارد می شود. این دوره نشان می دهد که هر دو دولت نسبت به هم اشتباه کردند و انگاره ها در هم می شکند. پیروزی انقلاب اسلامی و تحولات ناشی از آن منتهی به قطع روابط با آمریکا به عنوان مهمترین شریک استراتژیک ایران در دوران نظام دوقطبی گردید. پیروزی انقلاب باعث شد که آمریکا مهمترین پایگاه سیاسی خود در خاورمیانه و خلیج فارس را از دست بدهد. این پژوهش مبتنی بر این است که انگار های ذهنی دو کشور سبب تیره شدن روابط پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا به امروز شده و موجب قطع رابطه، تحریم اقتصادی، حمایت از عراق در جنگ تحمیلی، جلوگیری از پیروزی در جنگ و اعمال فشار و تحریم و مداخله در جریان توسعه ایران گردیده است. سوال اصلی در این تحقیق این است، ساختار ذهنی و روانی (انگاره) دولتمردان ایران و آمریکا چه تأثیری بر تداوم تیرگی روابط دو کشور دارند؟ فرضیه اصلی این پژوهش بر این مبتنی است، ساختار ذهنی و روانی دولتمردان ایران و آمریکا برساخته اجتماعی و در تقابل با یکدیگر قرار دارد که باعث تداوم تیرگی روابط دو کشور شده است.

میزان قاچاق کالا در جمهوری اسلامی ایران با وجود پیگیری ها و توجهات مسوولین عالی رتبه ی اجرایی از سال ها پیش، اگرچه با نوساناتی روبرو بوده و در مقاطعی هم کاهش داشته اما هنوز به گونه ای به بنیان های اقتصاد و تولید کشور آسیب وارد می کند که امروزه ازجمله مهم ترین معضلات کشور در حوزه ی اقتصادی به شمار می رود. با وجود تلاش ها و اقدامات گوناگونی که در این سال ها در زمینه مبارزه با قاچاق کالا انجام شده است نتیجه ی مطلوب و مورد انتظار از این سیاست های مقابله گرایانه حاصل نشده است؛ از این رو تحقیق حاضر با هدف بررسی علل ناکارآمدی سیاست های مبارزه با قاچاق کالا، به دنبال آسیب شناسی و چگونگی سیاست های مقابله با قاچاق کالا در جمهوری اسلامی ایران به منظور ارائه راهکارهای عملی مقابله با آن می باشد. در این تحقیق از رهیافت کیفی استفاده شده و روش تجزیه و تحلیل در این پژوهش، تحلیل مضمون است. ورودیِ داده ها، اسناد بالادستی و پایین دستی سازمان های مرتبط با قاچاق کالا و همچنین مصاحبه با افراد مربوطه می باشد. یافته های پژوهش نشان می دهد که سیاست تقنینی در مبارزه با قاچاق کالا که بایستی مهمترین ویژگی آن مبتنی براندیشه، تفکر و تدبرسیستمی باشد باخلاءها وکاستی های فراوانی روبه رو است.

این پژوهش با هدف مطالعه بررسی عوامل موثر بر مشارکت سیاسی زنان شاغل دانشگاه آزاد اسلامی واحد آزدشهر طراحی گردیده که تعداد 64 نفر(برابر با کل جامعه آماری) به روش کل شماری پرسش نامه مربوطه راتکمیل کردند. برای سنجش متغیر وابسته از پرسشنامه استاندارد شده مشارکت سیاسی و برای سنجش سایر متغیرها از پرسش نامه محقق ساخته با اعتبار یابی (93درصد) استفاده شده است و از تکنیک های آماری کای اسکوئر، آزمونT، ضریب همبستگی اسپیرمن و آنوا بهره گرفته شده است. تحلیل توصیفی داده ها نشان داد که 62. 2 درصد پاسخگویان دارای مشارکت در سطح بالا و 24. 1درصد پاسخگویان دارای مشارکت در سطح متوسط و 13. 7درصد پاسخگویان دارای مشارکت در سطح پایین بوده اند. نتایج تحلیل همبستگی بین متغیرهای وابسته و مستقل نشان داد که بین میزان تحصیلات، سن، انگیزه زنان شاغل، تشکل های سیاسی و مشارکت سیاسی زنان رابطه معنی داری وجود دارد، اما بین وضعیت تاهل و مشارکت سیاسی زنان هیچ رابطه ی معنی داری مشاهده نشده است. در بررسی مدل رگرسیونی عوامل موثر بر افزایش مشارکت سیاسی زنان نشان داد که این عوامل می توانند 68 درصد متغیر وابسته را تبیین نمایند و در نتایج تحلیل مسیر، پس از محاسبه اثرات علی کل، نشان داده است که متغیر انگیزه زنان شاغل بالاترین سهم را در تبیین به عهده داشته است و بعد از آن به ترتیب متغیرهای تحصیلات، تشکل های سیاسی و سن در مراتب بعدی این تحلیل قرار گرفت و متغیری که کمترین سهم را در تاثیر داشت وضعیت تاهل زنان شاغل بود.

تروریسم پدیده جدیدی نبوده، در طول تاریخ به کرات اتفاق افتاده و از زمان انقلاب فرانسه به طور رسمی وارد ادبیات سیاسی جهان شده که به معنی ایجاد رعب و وحشت در جامعه با انگیزه های سیاسی می باشد. این پدیده از دهه 80 با جهانی شدن تکنولوژی دچار دگردیسی شکلی و مفهومی شد که از نظر شکلی به اشکال متنوع ارتکاب یافت. تروریسم مواد مخدری نیز به عنوان اشکال نوین تروریسم، توسط گروههای تروریستی سازمان یافته در جهت تولید و توزیع انواع مواد مخدر و روان گردان ها ناظر بر کاربری آن با انگیزه های سیاسی به منظور تهدید امنیت اجتماعات جهانی صورت می گیرد. هدف این مقاله بررسی تروریسم مواد مخدری و رویکرد پیشگیرانه حقوقی سازمان های جهانی و منطقه ای، علی الخصوص اقدامات جمهوری اسلامی ایران در جهت مبارزه و مقابله با آن می باشد که به نظر می رسد، تدابیر پیشگیرانه در جهت مبارزه و مقابله با تروریسم مواد مخدری، خصوصاً اقدامات جمهوری اسلامی ایران موثر بوده، ولی این اقدامات تاحدودی در تاسیس و عملی نمودن سازوکارهای حقوقی مدون کافی و وافی نبوده، لذا لازم و ضروری است در جهت امحای این نوع تروریسم اقدامات همه جانبه، جامع و مدون که مورد قبول همه کشورهای منطقه ای و جامعه جهانی و بین المللی است، تبین و تدوین گردد. روش تحقیق در این مقاله مبتنی بر مطالعه اسنادی و تحلیل محتوا می باشد.

مواضع روسای جمهوری آمریکا در قبال شاه بر وضعیت بحرانی و اهمیت استراتژیک ایران در سال های جنگ دوم و دوران پس از آن تاثیر عمده داشت. در زمان حکومت دموکرات ها، سیاست آمریکا در قبال ایران بیشتر تحت تاثیر قضاوت های رئیس جمهور آمریکا راجع به شاه عموماً انتقادی و واکنشی بود؛ در حالی که در زمان حکومت جمهوری خواهان، روسای جمهوری آمریکا در مناسبات خود با ایران بیشتر تحت تاثیر ساختارهای حزبی قرار بودند و از شاه حمایت می کردند. نوشتار توصیفی– تحلیلی حاضر تلاش دارد، نگاه ها و مواضع مختلف روسای جمهوری آمریکا نسبت به شاه در فاصله 79-1943 را بررسی و این سئوال عمده را پاسخ دهد که علل کدر بودن متقابل نگاه های روسای جمهور دموکرات و شاه از یکدیگر، از یک سو، و دلایل نزدیکی متقابل روابط روسای جمهور از حزب جمهوری خواه و شاه، از سوی دیگر، چه بودند؟

حقوق بشردوستانه امروزه یکی از پایه های اساسی جلوگیری از هرج ومرج در جهان بین المللی است. حقوق بشر دوستانه در عمل توانسته است از برخی منش های بشری که متأسفانه در سال های اخیر با پیشرفت سلاح های گوناگون بروز بیشتری نیز پیدا کرده است، جلوگیری کند. کنوانسیون 1980 سلاح های متعارف خاص با ممنوعیت و یا حتی محدودیت برخی سلاح ها از ایجاد محیط مناسب در جنگ ها برای انجام هر امری ممانعت ایجاد کرده است. حقوق بشردوستانه در ابتدای کار خود قرار دارد و نمی توان انتظار داشت که همانند حقوق داخلی کاملاً کاربردی و مؤثر عمل نموده و مانعی قطعی برای مقابله با این جنایات جنگی و بشری تلقی گردد، این در حالی است که در شکل گیری حقوق داخلی به معنای امروزین آن نیز چنین بوده است. یکی از مهم ترین شاخصه های حقوق بشر دوستانه کنوانسیون 1980 سلاح های متعارف خاص است. هدف اصلی کنوانسیون سلاح های متعارف، تأمین حمایت حقوقی بهتر از افراد غیر نظامی در درگیری های مسلحانه است. در حقیقت، کنوانسیون مزبور و پروتکل های الحاقی آن که در چارچوب مبتنی بر حقوق بشردوستانه بین الملل قرار دارند، نحوه استفاده از سلاح های متعارف موجود و نیز سلاح های متعارف جدید را قاعده مند می کنند.