بوم شناسی کاربردی
سال:1403 | دوره:13 | شماره:1 |تعداد مقالات:6

1چکیده اغلب بوم سازگان های آبی دنیا در حال از دست دادن درصد قابل توجهی از خدمات اکولوژیک خود می باشند. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت اکولوژیک مصب رودخانه تجن با استفاده از شاخص نایگارد– پالمر در شش ایستگاه و دو فصل سرد و گرم انجام و نتایج منجر به شناسایی32 جنس متعلق به27 راسته و هشت رده از فیتوپلانکتون ها گردید. این پلانکتون ها به پنج شاخه Ochrophyta، Chlorophyta، Cyanophyta، Euglenophyta و Pyrrophyta تعلق داشته و از رده های Bacillariophyceae، Cyanophyta، Chlorophyta، Euglenophyta، Pyrrophyta هستند. بیشترین تعداد جنس های فیتوپلانکتونی شناسایی شده متعلق به ردهBacillariophyceae  بوده و 13جنس مقاوم به آلودگی شناسایی شد. نتایج نشان داد وضعیت اکولوژیک مصب تجن بر اساس شاخص نایگارد– پالمر مطلوب نیست به طوری که شاخص وضعیت در هر دو فصل گرم و سرد، بسیارآلوده و بیش از20 محاسبه شد. نتایج بررسی های میدانی نیز نشان داد، مصب رودخانه تجن متاثر از مخاطرات محیط زیستی متنوعی در دو مقیاس محلی و حوضه آبریز است. این مخاطرات سبب ایجاد شرایط نامطلوب در این زیستگاه شده، درنتیجه گونه های جلبکی در مصب تجن به سمت گونه¬های مقاوم تر به آلودگی تغییر یافته است. در مجموع می¬توان این شاخص را برای ارزیابی زیستی و اکولوژیکی سایر مصب ها در حوضه جنوبی دریای خزر توصیه نمود و برای کاهش عدم قطعیت از شاخص های مناسب دیگر، به صورت مکمل، استفاده کرد.

1چکیده پارک طبیعت پردیسان تنها رویشگاه طبیعی باقیمانده در تهران با 443 گونه گیاهی بومی خودرو است که به دلیل ویژگی های منحصر به فرد اکولوژیک نیازمند مدیریت پایدار است. برآورد ردپای اکولوژیک روشی مناسب برای  تعیین وضعیت اکولوژیک مناطق به منظور استفاده بهینه از آن ها است.  پژوهش حاضر، ردپای اکولوژیک در پارک پردیسان را با استفاده از روش مولفه ای، کمّی کرده است. بر این اساس ردپای اکولوژیک برای پنج فعالیت مصرفی برق، آب، گاز، ضایعات و غذا محاسبه شد و با محاسبه ظرفیت زیستی برای انواع مختلف زمین، شاخص های کسری و فشار اکولوژیک محاسبه شد. نتایج تحقیق نشان داد که ردپای اکولوژیک برق، آب، گاز، ضایعات، غذا و کل به ترتیب 121970/15، 86/72، 0/00، 2585/88، 0/00 و 124642/75 و ظرفیت زیستی 438/47 هکتار جهانی است. منفی شدن تفاضل ظرفیت زیستی از ردپای اکولوژیک کل نشانگر آن است که در مجموعِ بخش مصرف، کسری اکولوژیک وجود دارد. باتوجه به اینکه فشار اکولوژیک در بخش های آب، پسماند و گاز در سطح یک (خوب) و در بخش های برق و غذا در سطح چهار (خیلی ضعیف) قرار گرفت؛ مدیریت پارک در مصرف آب، گاز و حجم ضایعات، عملکرد مناسب و در مصرف برق و غذا عملکرد ضعیفی داشته است.

1جمعیت پرندگان در مقیاس جهانی به دلیل آشفتگی های ناشی از فعالیت¬های انسانی با کاهش شدیدی روبه¬رو شده است. در این پژوهش، کیفیت محدوده تالاب بین¬المللی چغاخور واقع در استان چهارمحال و بختیاری به عنوان یکی از مناطق مهم بین¬المللی پرندگان، طی بازه 11 ساله با استفاده از مدل InVEST ارزیابی شد. بدین منظور، نقشه¬های کاربری و پوشش اراضی سال 1392 از سازمان جنگلها و مراتع و برای سال 1403 با استفاده از طبقه بندی تصاویر ماهواره لندست 9 به روش نظارت¬شده و الگوریتم جنگل تصادفی تهیه شد. نتایج نشان¬دهنده کاهش 20 درصدی کیفیت زیستگاه پرندگان کنار آبزی تالاب بین المللی چغاخور از سال 1392 تا 1403 بود. به علاوه، نتایج تغییر کاربری و پوشش اراضی، کاهش سطح منابع آبی، پوشش متراکم و متوسط مرتع و افزایش سطح کاربری های روستا و شهر، جاده و کشاورزی را نشان داد. به طور کلی نتایج پژوهش نشان داد که کاهش فراوانی اغلب گونه های پرنده کنار آبزی سرشماری شده در تالاب بین¬المللی چغاخور احتمالاً می-تواند با کاهش کیفیت زیستگاه پرندگان طی 11 سال، مرتبط باشد که این امر ضرورت توجه بیشتر به احیا و بازسازی زیستگاه¬های پرندگان وابسته به تالاب را آشکار می کند.

1پهنه بندی مناطق تحت حفاظت راهکاری برای کاهش تعارضات بین اهداف مدیریتی متفاوت مانند حفاظت از تنوع زیستی به عنوان مهم ترین هدف و سایر اهداف فرعی نظیر بازسازی، گردشگری و کاربری پهنه های چندگانه و همچنین بسترسازی برای اتخاذ برنامه ها، اولویت ها و اقدامات مدیریتی می باشد. هدف این پژوهش، تخصیص پهنه های حفاظتی، بازسازی، گردشگری و چندگانه در پناهگاه حیات وحش عباس آباد با در نظر گرفتن تداخل حاصل از سایر پهنه ها برای چیدمان بهینه پهنه های به ظاهر ناسازگار، با استفاده از ارزیابی چند معیاره (Multi Criteria Evaluation, MCE) می باشد. در این پژوهش، برای استانداردسازی معیارها از مدل های فازی و برای تعیین وزن آنها از مدل وزن دهی بهترین-بدترین استفاده شد. نقشه های مطلوبیت هر کاربری بصورت مجزا با استفاده از روش میانگین وزنی مرتب شده و نقشه پهنه بندی با استفاده از روش تخصیص بهینه (Multi Objective Land Allocation, MOLA) اراضی تهیه گردید. براساس نتایج، مطلوبیت نهایی پهنه ها در این مطالعه بین صفر (کمترین مطلوبیت) و یک (بیشترین مطلوبیت) قرار دارد. در منطقه مورد نظر میانگین مطلوبیت پهنه های حفاظتی0/82، بازسازی و احیا 0/98، گردشگری 0/82 و چندگانه 0/84 بوده است. نتایج پژوهش حاضر می¬تواند به عنوان الگویی جهت برنامه¬ریزی و اولویت¬بندی استفاده¬های سرزمین، در مناطق تحت حفاظت، مورد توجه قرار گیرد.

1آلودگی ناشی از تردد خودروها از احتراق ناقص، ساییدگی لنت، و فرسایش سطوح جاده حاصل می شود. هدف از این تحقیق تعیین غلظت نیکل و کروم در خاک حاشیه جاده شادمهر- گناباد در استان خراسان رضوی، ارزیابی کیفیت خاک و بررسی تاثیر تردد خودروها بر غلظت این عناصر بود. نمونه های خاک از سه ایستگاه پلیس راه گناباد، پلیس راه شادمهر و محور فیض آباد برداشت گردید. بیشترین غلظت کروم و نیکل در ایستگاه فیض آباد به ترتیب 212/75 و 194 میلی گرم بر کیلوگرم در پاییز و 143/25 و 159/25 میلی گرم بر کیلوگرم در زمستان بود. طبق نتایج شاخص ریسک اکولوژیک بالقوه و شاخص ریسک، میزان سمیت بیولوژیک کروم و نیکل در کلاس کم خطر قرار داشت. آزمون های تجزیه و تحلیل واریانس و پیرسون حاکی از همبستگی معکوس کروم و نیکل با فاصله از جاده ( p<0/05) بودند. نتایج شمارش خودروها با فیلم برداری نشان داد که حجم خودروهای عبوری در پلیس راه شادمهر نسبت به دو ایستگاه دیگر بیشتر بود. میانگین غلظت کروم (74/41 میلی گرم بر کیلوگرم) و مقادیر نیکل (73/79 میلی گرم بر کیلوگرم) در خاک، از میانگین جهانی و میانگین خاک های خراسان رضوی بیشتر بود. این تحقیق نشان داد که آلودگی خاک این منطقه به دلیل تأثیر همزمان تردد خودروها و منشاء زمین شناختی است.

1آلودگی محیط زیست یکی از ره آوردهای توسعه ناپایدار است که با افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی، صنعت و مصرف بیشتر سوخت های فسیلی برشدت آن افزوده شده است. این پژوهش با هدف پایش عناصر با پتانسیل سمیت در برخی مناطق استان اصفهان، با روش شیمی نگاری درختی، با استفاده از حلقه های سالیانه تنه درخت کاج تهران (Pinus eldarica) انجام گرفت. درختانی با حداقل سن حدود 50 سال در سه منطقه اصفهان، زرین شهر و اردستان انتخاب و سپس از سه اصله درخت در هر ایستگاه با استفاده از مته سال سنج نمونه برداری صورت گرفت. نمونه ها بافاصله زمانی 10 سال جداسازی و برای اندازه گیری عناصر با پتانسیل سمیت استفاده شدند. ضخامت حلقه های رویشی گیاهان مورد استفاده در دهه های اخیر نسبت به دهه های قدیمی تر کاهش 33، 26 و 22 درصدی را در اردستان، زرین شهر و اصفهان نشان داد. در اغلب نمونه های مربوط به شهر اصفهان و زرین شهر عامل غنی شدگی در حلقه های درختی بیشتر از یک بود و برای عناصر آهن، روی و کروم روند افزایشی را نسبت به زمان نشان داد. زیاد بودن غلظت آهن و سرب حلقه های درختی در زرین شهر و اصفهان، به خصوص در جدیدترین دهه زمانی را می توان به وجود و افزایش فعالیت های صنعتی مانند ذوب فلزات و ریخته گری، ارتباط داد.