مجله علمی شیلات ایران (فارسی)
سال:1387 | دوره:17 | شماره:3 |تعداد مقالات:17

توزیع عمودی و افقی پارامترهای شوری، چگالی و درجه حرارت آبهای محدوده استان هرمزگان در خلیج فارس از بندر سیریک تا خلیج نایبند طی تابستان و زمستان 1383 مورد بررسی قرار گرفت. عملیات نمونه برداری در محدوده ذکر شده با انتخاب 21 ایستگاه ثابت نمونه برداری و با استفاده از کشتی تحقیقاتی فردوس 1 به اجرا درآمد. در کلیه ایستگاهها توزیع عمودی شوری، چگالی و درجه حرارت، از لایه های سطحی تا لایه های تحتانی (بستر دریا) توسط دستگاه CTD مورد سنجش قرار گرفت. برای رسم نمودارها از برنامه های نرم افزاری Excel و Matlab استفاده شد. برای تحلیل آماری از نرم افزار SPSS و از آزمون آنالیز واریانس یک طرفه و توکی استفاده گردید. نتایج حاصل از بررسی پروفیل عمودی درجه حرارت نشان داد که لایه شکست حرارتی (Thermocline) در آبهای محدوده استان هرمزگان در تابستان از عمق حدود 20 متری تا حدود 60 متری با اختلاف حدود 12 درجه سانتیگراد تشکیل می گردد ولی در زمستان این اختلاف درجه حرارت از بین می رود. توزیع عمودی شوری و چگالی از سطح به عمق چه در تابستان و چه در زمستان افزایش می یابد اما دامنه تغییرات آنها بین لایه های سطحی و عمقی در تابستان بیشتر از زمستان می باشد. نتایج حاصله نشان داد که روند تغییرات عمودی پارامترها، بخصوص مقدار شوری در ترانسکت اول نسبت به سایر ترانسکتها متفاوت بود، بطوریکه در این ترانسکت تغییرات عمودی شوری از سطح تا عمق حدود 80 متری نسبتا کاهش اما از عمق 80 تا 100 متری به شدت افزایش می یابد. این افزایش نشاندهنده جریان بستری خروجی خلیج فارس از طریق بستر تنگه هرمز به دریای عمان می باشد. نتایج حاصل از بررسی توزیع افقی پارامترها نشان داد که درجه حرارت آب در تابستان از شرق به غرب افزایش و در زمستان کاهش می یابد اما مقدار شوری و چگالی در تابستان و همچنین در زمستان از شرق به غرب افزایش می یابند.نتایج مقایسه آماری میانگین درجه حرارت، شوری و چگالی بین لایه های عمقی و ترانسکتهای مختلف نشان داد که بطور کلی اختلاف آنها هم در تابستان و هم در زمستان با حدود اطمینان 95 درصد معنی دار می باشد (P<0.05).

به منظور بررسی وضعیت پرورش میگوی گونه پاسفید در شرایط آب و هوایی ایران، تعداد 9 استخر 0.5 هکتاری در منطقه چوئبده آبادان انتخاب و سه تیمار با ذخیره 20 عدد در مترمربع (تیمار A)، 25 عدد در مترمربع (تیمار B) و  30عدد در مترمربع (تیمار C) و با سه تکرار مورد مطالعه قرار گرفت. بعد از آماده سازی استخرها که شامل مراحل شخم زنی، آهک پاشی، کوددهی و آبگیری بود، کار ذخیره سازی با پست لارو 12 با میانگین وزن (0.01±0.005) گرم و میانگین اندازه 0.9 سانتیمتر انجام گردید. محاسبه نرخ رشد، میانگین وزن، میزان بقا، ضریب تبدیل غذا و برداشت کل طی دوره پرورش به مدت 110 روز محاسبه شد. بیشترین میزان بقا در تیمار A به میزان 88.6 درصد، تیمار 83.3 B درصد و تیمار C به میزان 73.3 درصد بترتیب محاسبه و نتایج دوره پرورش نشان داد که در این تحقیق بین میزان ذخیره و میزان بقا لاروها اختلاف معنی داری وجود ندارد (P>0.05). نتایج همچنین نشان داد نرخ رشد در طول دوره پرورش برای تیمار A برابر 0.16 گرم در روز، برای تیمار B برابر 0.16 گرم در روز و برای تیمار C برابر 0.15 گرم در روز بود که اختلاف معنی داری بین نرخ رشد در تیمارهای مختلف وجود ندارد (P>0.05). ضریب تبدیل غذا در طول دوره پرورش برای تیمار A معادل 1.01، برای تیمار B معادل 1.17 و برای تیمار C معادل 1.2 محاسبه گردید و تولید کل در هر تیمار با افزایش ذخیره افزایش نشان داد. بطوریکه در تیمار A معادل 1403 کیلوگرم (2803 کیلوگرم در هکتار)، برای تیمار B معادل 1473 کیلوگرم (3146 کیلوگرم در هکتار) و برای تیمار C معادل 1986 کیلوگرم (3972 کیلوگرم در هر هکتار) محاسبه و بین آنها اختلاف معنی داری مشاهده گردید (P<0.05). همچنین میانگین وزن در پایان دوره پرورش برای تیمار A برابر 14.84 گرم، برای تیمار B برابر 16.70 و برای تیمار C برابر 15.01 گرم محاسبه گردید. فاکتورهای کیفی آب استخرها شامل درجه حرارت، شوری، pH و اکسیژن محلول در طول دوره پرورش به مدت 110 روز ثبت گردید. بالاترین درجه حرارت آب 28±3 درجه سانتیگراد در مرداد ماه و کمترین برابر 23±3 درجه سانتیگراد در شهریور ماه، بالاترین شوری بین 25±2ppt در مرداد ماه تا کمترین 12±3ppt در مهر ماه، بالاترین pH بین 8.6±0.2 در تیر ماه تا کمترین تا 7.5±0.4 در مرداد ماه و اکسیژن محلول بین 5.8±0.4 میلیگرم در لیتر در تیر ماه تا 5.3±0.3 میلیگرم در لیتر در شهریور ماه متغیر بود. نتایج این تحقیق نشان داد که میگوی پاسفید براحتی در شرایط آب و هوای ایران پرورش یافته و تولید آن بالاتر از گونه های بومی بوده و لذا توسعه آن در شرایط آب و هوایی ایران امکانپذیر می باشد.

این پژوهش بمنظور بررسی اثرات زیست محیطی ناشی از فعالیتهای پرورش میگو طی یک دوره پرورش 5 ماهه (خرداد ماه تا تیر ماه) در دو منطقه تیاب و سایه خوش استان هرمزگان در سال 1384 به مرحله اجرا در آمد. طی این بررسی برخی از پارامترهای کیفی آب در 8 ایستگاه انتخابی (1 و 5؛ کانالهای خروجی پسابها، 2 و 6؛ محل ریزش پسابها، 3 و 7؛ محل آبگیری مجتمع های پرورش میگو و ایستگاههای 4 و 8 بعنوان شاهد) مورد مطالعه قرار گرفتند. جهت تجزیه و تحلیل پارامترها از آزمون آنالیز واریانس یکطرفه توسط نرم افزار آماری SPSS 15 استفاده گردید. محدوده تغییرات بدست آمده برای دمای آب، pH، شوری، اکسیژن محلول، اکسیژن مورد نیاز بیوشیمیایی (BOD5)، آمونیاک کل (NH3 و NH4+) نیترات، فسفات معدنی، کلروفیل a و مواد معلق کل در این تحقیق بترتیب برابر با (23-37.4)، (8.12-8.36)، (38-48ppt)، (5.6-7.8 میلیگرم بر لیتر)، 0.2-5.7) میلیگرم بر لیتر)، 0.002-0.045) میلیگرم بر لیتر)، 0.026-0.275) میلیگرم بر لیتر)، 0.001-0.042) میلیگرم بر لیتر)، (0.11-4.15 میکروگرم بر لیتر)، 33-174.2) میلیگرم بر لیتر) اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که در هر دو منطقه غلظت مواد مغذی و مواد معلق کل در ایستگاههای متعلق به پسابهای خروجی و محل ریزش پسابها نسبت به محلهای آبگیری و ایستگاههای شاهد بیشتر بود در صورتیکه غلظت کلروفیل a در پسابهای خروجی و محل ریزش پسابها نسبت به سایر ایستگاهها از کاهش قابل توجهی برخوردار بود. نتایج آنالیز واریانس یکطرفه جهت مقایسه میانگین ها برای اکثر پارامترها اختلاف معنی داری را بین ایستگاهها در دوره مورد مطالعه از خود نشان داد (P<0.05). نتایج حاصله نشان داد که در حال حاضر تمام پارامترهای مورد مطالعه در خور تیاب و آبهای ساحلی در منطقه سایه خوش در حد مطلوب خود قرار دارند.

در این بررسی نمونه های Mnemiopsis leidyi، از پاییز 1382 تا زمستان 1383 بصورت فصلی در 11 ایستگاه واقع در چهارخط مطالعاتی بندرانزلی، خزرآباد، ترکمن و خلیج گرگان توسط تور مخصوص METU net و با چشمه 500 میکرون برداشت شد. بیشترین فراوانی غذایی را زئوپلانکتون Acartia (مراحل مختلف) از راسته کوپه پودا (66 درصد) و لارو دو کفه ای Lamellibranchia (13 درصد) داشتند، سایر زئوپلانکتونها نظیر Tintinnopsis، Balanus، Rotatoria و Podon polyphemoides با درصد کمتری در دستگاه گوارش شانه دار مشاهده شد. Acartia حداکثر فراوانی غذایی را در معده شانه دار در اعماق، فصول و مناطق مختلف دریا نشان داد. بیشترین زئوپلانکتون یافت شده در معده شانه دار در مرحله لاروی Acartia و نوزاد دو کفه ای Lamellibranchia با فراوانی 44 و 32 درصد بود. در مرحله جوانی و بالغ بیشترین فراوانی طعمه در معده شانه دار، Acatria بترتیب با میزان 67.5 درصد و 66 درصد بوده است. این بررسی نشان داد، غذای اصلی شانه دار از راسته Copepoda بوده است. احتمالا نحوه تغذیه شانه دار یکی از عوامل مهم در کاهش جمعیت زئوپلانکتون می باشد.

تعداد 131 ماهی آزاد (Salmo trutta caspius) شامل 40 عدد ماهی اسملت با میانگین طول کل 195.45±12.426 میلیمتر و میانگین 84.00±15.5 گرم وزن، 41 عدد ماهی مولد، با متوسط طول کل 578.24±68.487 میلیمتر و متوسط وزن 1994.12±775.379 گرم برای آزمایشات خونشناسی و 25 عدد ماهی نابالغ با متوسط طول کل 267.00±20.287 میلیمتر و وزن میانگین 217.20±22.013 گرم و 25 عدد ماهی مولد در فصل تولید مثل با طول میانگین 617±59.9 میلیمتر و وزن میانگین 2227.5±647.5 گرم برای انجام تحقیقات بیوشیمیایی در کارگاه تکثیر و پرورش آزاد ماهیان کلاردشت نمونه گیری گردید. پس از خونگیری از ناحیه ساقه دمی خون ماهیان مورد آنالیز و بررسی قرار گرفتند. متوسط تعداد گلبولهای قرمز (RBC) در ماهیان اسملت در هر میلیمتر مکعب خون، 866600 عدد در ماهیان مولد 1259400 عدد و متوسط هماتوکریت، (hct) در ماهیان اسملت 48.39 درصد در ماهیان مولد 44.29 درصد، متوسط هموگلوبین (Hb) در ماهیان اسملت 8.85 گرم در دسی لیتر و در ماهیان مولد 10.91 بود. تعداد گلبولهای سفید (WBC) در ماهیان اسملت 8781.58 عدد در میلیمتر مکعب خون و در ماهیان مولد 5217.65 عدد در میلیمتر مکعب خون بود و درصد هر یک از گلبولهای سفید بصورت زیر بود، لنفوسیت در اسملت 90.57 درصد و در مولد 73.22 درصد نوتروفیل 5.12 درصد در اسملت و 16.92 درصد در مولد، مونوسیت 1.27 درصد در اسملت و 4.24 درصد در مولد، ائوزینوفیل در ماهیان اسملت 1.15 درصد و در ماهیان مولد 4.97 درصد بود. لنفوسیتهای بزرگ در ماهیان اسملت 1.85 درصد و در ماهیان مولد 1.12 درصد را تشکیل داده است. زمان انعقاد خارجی خون (CT) در ماهیان اسملت 282.34 ثانیه و در ماهیان مولد 291.47 ثانیه بود. شاخصهای خونی نیز شامل: MCHC (Mean Corpuscular Hemoglobin Concentration)، MCH (Mean Corpuscular Hemoglobin) و MCV (Mean Corpuscular Volume) اندازه گیری شد. در فاکتورهای بیوشیمیایی چهار فاکتور مهم اندازه گیری شد. مقدار گلوکز 2.97 میلی مول در لیتر در نابالغین و 1.99 میلی مول در لیتر در مولدین، مقدار کلسترول 4.26 میلی مول در لیتر در نابالغین و 7.06 میلی مول در لیتر در مولدین بود. مقدار تری گلیسیرید در نابالغین 2.35 میلی مول در لیتر و در مولدین 2.47 میلی مول در لیتر و مقدار کلسیم نیز در نابالغین 2.44 میلی مول در لیتر و در مولدین 2.61 میلی مول در لیتر بود. تغییرات شاخصهای خونی و بیوشیمیایی در ماهیان طی سنین مختلف مشاهده شد و این تغییرات بخشی به وضعیت داخلی بدن و بخشی به محیط آن وابسته است.

این تحقیق به منظور شناسایی و تعیین فراوانی لارو ماهیان در منطقه خور - خلیج گواتر در قالب چهار گشت از پاییز 1384 تا تابستان 1385 در 6 ایستگاه انتخابی اجرا شد. ایستگاهها شامل ناحیه آبهای مجاور ساحلی (1، 2، 4) و ایستگاه داخل خور (5 و 6) و مجاور آبهای خروجی خور باهوکلات (ایستگاه 3) بودند. به این منظور از تور پلانکتون گیر با چشمه 333 میکرون مجهز به فلومتر استفاده گردید. میانگین عمق منطقه مورد بررسی 4 متر، شفافیت 75 سانتیمتر، شوری 37.08 گرم در لیتر، اسیدیته 8.19 و درجه حرارت آب 27.3 درجه سانتیگراد بود.با انجام 20 بار نمونه برداری، 585 عدد لارو با میانگین فراوانی 11.682 عدد در 10 مترمربع بدست آمد که در مجموع 11 خانواده شناسایی شده که خانواده های Gobiidae با میانگین فراوانی 6.875،Clupeidae  با میانگین فراوانی 2.465 و Engraulididae با میانگین فراوانی 0.733 عدد در 10 مترمربع، بیشترین فراوانی لاروی را در منطقه داشتند و 86 درصد از کل نمونه ها را شامل شدند. بیشترین و کمترین میانگین فراوانی بترتیب در فصل زمستان 27.712) عدد در 10 مترمربع) و پاییز 3.724) عدد در 10 مترمربع) بود.نمونه های لاروی مورد بررسی، 87 درصد در مرحله قبل از صفحه Hyporal (مرحله (Preflexion بودند که این موضوع نشاندهنده منطقه بعنوان زیستگاه مناسب جهت گذراندن مراحل لاروی می باشد.فراوانی لاروی با دو عامل شوری و درجه حرارت همبستگی نشان نداد. مقایسه فراوانی نیز اختلاف معنی داری را بین ایستگاههای 1، 3 و 5 با ایستگاههای 2، 4 و 6 و همچنین فصل زمستان را با سایر فصول نشان داد. اختلاف معنی داری در تنوع پس از مانسون و پیش از مانسون مشاهده نشد (P>0.05).

با توجه به وقوع دو سیل عظیم در سالهای 1380 و 1381 در پارک ملی گلستان برآورد پراکنش، فراوانی و تنوع گونه ای ماهیهای رودخانه مادرسو در این پارک از ماه آذر سال 1382 تا ماه آبان 1383 بررسی و با نتایج موجود از مطالعات قبل از وقوع سیل سالهای 1380 و 1381 مقایسه گردید. در این بررسی میانگین و انحراف معیار جمعیت سیاه ماهی 2.33±2.6 (Capoeta capoeta gracilis)، ماهی خیاطه 0.17±0.15 (Alburnoides bipunctatus)، سگ ماهی جویباری 0.0474±0.031 (Paracobitis malapterura) و سفید رودخانه ای 0.005±0.01 (Leuciscus cephalus) عدد در مترمربع برآورد شد که جمعیت سیاه ماهی در مقایسه با مطالعات گذشته افزایش معنی داری داشت. جمعیت ماهی خیاطه تفاوت معنی دار نسبت به قبل نداشت. تفاوت شاخص تنوع گونه ای بر اساس نمایه شانون در بین ایستگاههای نمونه برداری معنی دار بود و با افزایش موانع و آبگیرها در ایستگاه گلستان، تنوع گونه ای و جمعیت ماهیها افزایش داشت. سه گونه شامل قزل آلای رنگین کمان (Oncorhynchus mykiss)، دو گونه گاو ماهی (Neogobius melanostomus affinis) و (Neogobius fluviatilis pallasi) که در مطالعات قبل از سال 1380 جزء گونه های با فراوانی بالا در رودخانه بودند، در مطالعه حاضر مشاهده نشدند و از گونه زردک قلمی (Barbus mursa) فقط یک عدد در شهریور 1383 صید گردید. نتایج آنالیز چند متغیره (CCA) نشان داد که دو گونه سیاه ماهی و سگ ماهی جویباری نسبت به سایر گونه ها دارای مقاومت بالاتری هستند و تغییرات شرایط محیطی در طول زمان بررسی کمترین تاثیر را بر فراوانی این دو گونه داشته است.

ساردین سند (Sardinella sindensis) یکی از گونه های مهم تجاری ماهیان سطحزی ریز در آبهای ساحلی جزیره قشم می باشد. پارامترهای پویایی جمعیت این ماهی از فروردین ماه تا اسفند ماه 1384 مورد مطالعه قرار گرفت. پارامترهای رشد L¥ و K برای این گونه بترتیب 178 میلیمتر و 1.11 (در سال) تخمین زده شدند. حداقل و حداکثر طول کل بترتیب 42 و 172 میلیمتر ثبت شد. to این ماهی برابر با -0.17 و بیشینه سن آن 2.7 سال محاسبه گردید. معادله رشد وان بر تالانفی برای این گونه بصورت L(t)=178(1-exp(-1.11(t-(-0.17)) بدست آمد. مقدار مرگ و میر کل (Z) با ضریب اطمینان 88 درصد بطور متوسط 3.48 (در سال) محاسبه گردید که مجموع مرگ و میر طبیعی (M) و مرگ و میر صیادی (F) بترتیب 1.13 (در سال) است و 2.35 (در سال) و ضریب بهره برداری (E) این ماهی 0.67 تعیین گردید. در مجموع چهار گروه همزاد با میانگین طولی 56، 89، 107 و 141 میلیمتر طی یکسال تشخیص داده شد. بیشینه بازگشت شیلاتی در شهریور ماه و به مقدار 18.62 درصد بود. رابطه طول کل - وزن کل برای این ماهی به صورت W=0.000005L3.1399 بدست آمد.

گاو ماهی خزری (Neogobius caspius) یکی از گونه های بومی خانواده گاو ماهیان در دریای خزر می باشد که به لحاظ اکولوژیک بعنوان یکی از حلقه های زنجیره غذایی ماهیان شکارچی نقش مهمی ایفا می نماید. هدف تحقیق حاضر مطالعه برخی از شاخصهای تولید مثلی گاو ماهی خزری در منطقه جنوب غربی دریای خزر می باشد. نمونه برداری ماهانه در سه ایستگاه از مهر ماه سال 1383 تا شهریور ماه سال 1384 بوسیله ترال کف روب انجام شد. گونه گاو ماهی خزری با استفاده از پارامترهای ریخت شناسی و صفات قابل اندازه گیری بر اساس منابع علمی معتبر ماهی شناسی، شناسایی گردید. حداکثر شاخص نسبی وزن گناد به وزن بدن در نر و ماده بترتیب 7.52 و 10.12 در خرداد ماه ثبت شد. کاهش شدید شاخص GSI در هر دو جنس از خرداد ماه تا انتهای شهریور ماه مشاهده گردید. تخمریزی گاو ماهی خزری در منطقه مطالعاتی طی چند مرحله از خرداد ماه تا آخر شهریور ماه روی می دهد و یک گونه دیر تخمریز محسوب می گردد. نسبت جنسی در دوره تخمریزی 1.47:1 ماده به نر بود. هم آوری مطلق از 212 تا 1234 عدد تخمک و هم آوری نسبی از 18.73 تا 29.89 عدد تخمک به ازای هر گرم وزن بدن متغیر بود. هم آوری مطلق و نسبی با پارامترهای سن، طول کل و وزن شکم پر بترتیب همبستگی مثبت و منفی داشتند. قطر تخمک از 0.06 تا 0.23 میلیمتر متغیر بود و همبستگی مثبت و معنی داری بین قطر تخمک، سن و طول کل دیده شد.

جهت امکان استفاده از آرد مغز میوه بلوط بعنوان یک ماده طبیعی همبند در جیره غذایی ماهیان قزل آلای رنگین کمان، بررسی پایداری جیره ها در آب و اثر آن بر خصوصیات شیمیایی لاشه ماهی، آزمایشی در قالب طرح کاملا تصادفی با چهار تیمار 1, 2, 3 و 4 و هر تیمار در 4 تکرار بترتیب سطوح صفر، 2، 4 و 6 درصد آرد مغز میوه بلوط در جیره انجام شد. در این آزمایش از بچه ماهیان قزل آلای رنگین کمان با میانگین وزن اولیه 74 گرم برای مدت 135 روز پس از انجام عملیات بهداشتی و ضدعفونی در 16 حوضچه پلی اتیلنی در محل ایستگاه بلداچی واقع در استان چهارمحال و بختیاری استفاده شد. جیره های مورد استفاده در این آزمایش با استفاده از نرم افزار جیره نویسی UFFDA و نیازهای غذایی ماهیان قزل آلای رنگین کمان و با توجه به جداول NRC برای سطوح مختلف صفر، 2، 4 و 6 درصد آرد مغز میوه بلوط در جیره بعنوان همبند طوری فرموله گردید که مواد مغذی جیره ها یکسان بود. میزان غذای مورد نیاز در مراحل مختلف رشد و نمو بر اساس وزن زنده هر حوضچه و دمای آب، روزانه توزین و در سه نوبت در اختیار ماهیان حوضچه ها قرار گرفت. در پایان دوره آزمایش و پس از قطع غذای ماهیان به مدت 24 ساعت از هر تکرار (حوضچه) 10 عدد ماهی انتخاب و بعد از تخلیه و برداشت امعا و احشا جدا کردن سر، باله دمی، سایر باله ها، وزن لاشه با استخوان و نیز وزن سایر قسمتهای غیر خوراکی مشخص گردید. لاشه های شکم خالی هر تکرار با همدیگر مخلوط و با استفاده ازچرخ گوشت برقی دو بار چرخ و نمونه گیری گردیدند. در نمونه ها ترکیبات شیمیایی لاشه با استفاده از روش AOAC در آزمایشگاه اندازه گیری شد. پایداری فیزیکی جیره ها در آب نیز به کمک آزمایش طراحی شده تعیین گردید. نتایج آزمایش نشان داد که به استثنای میزان خاکستر، اختلاف سایر میانگین های ترکیب شیمیایی لاشه بین تیمارهای مختلف معنی دار نبود (P>0.05). بررسی میزان پایداری غذا در آب که نمایانگر خاصیت همبندی آن است نشان داد کمترین میزان پایداری غذا در جیره فاقد آرد میوه بلوط و بیشترین آن در جیره حاوی 6 درصد آرد میوه بلوط مشاهده گردید. نتایج این تحقیق نشان داد که با رعایت شرایط حاکم بر این آزمایش می توان از آرد مغز میوه بلوط بعنوان ماده همبند جیره به دلیل افزایش میزان پایداری آن در آب، عدم ایجاد عوارض فیزیولوژیک و بهبود خصوصیات لاشه در ماهی قزل آلای رنگین کمان استفاده نمود.

شش جیره غذایی شامل مقادیر صفر،100، 200، 400، 800 و 1600 میلیگرم ویتامین C از نوع ال – اسکوربیل -2- پلی فسفات (APP) در کیلوگرم غذا در سه تکرار و به مدت 16 هفته جهت پرورش فیل ماهیان جوان در نظر گرفته شد. پس از عادت دهی ماهیان با غذای مصنوعی، تعداد 55 عدد فیل ماهی با وزن متوسط 38.1±0.5 گرم به هر تانک پرورش معرفی گردید.در خصوص پارامترهای رشد در هفته چهارم در اکثر پارامترهای اندازه گیری شده، اختلاف معنی دار بود (P<0.05). در حالیکه در هفته هشتم به جز CF و PER در بقیه موارد اختلاف معنی داری مشاهده نگردید (P>0.05). همچنین در هفته دوازدهم به جز BWI و FCR در بقیه موارد اختلاف معنی دار بود (P<0.05) و در هفته شانزدهم در متوسط وزن، CF و SGR اختلاف معنی دار مشاهده گردید (P<0.05). مقایسه پارامترهای رشد در کل دوره نشاندهنده معنی دار بودن اختلاف تنها در مورد متوسط وزن، CF و SGR بود (P<0.05). این در حالی است که در مقدار HSI تفاوتی در هفته هشتم و شانزدهم در تیمارهای مختلف دیده نشد (P>0.05). مقدار بازماندگی در هفته چهارم در تیمارهای مختلف معنی دار بود (P<0.05) اما در کل دوره با اینکه بیشترین تلفات در ماهیان تغذیه شده با جیره های فاقد ویتامین C بوده ولیکن اختلاف بین تیمارها معنی دار نبود (P>0.05). همچنین هیچ عارضه پاتولوژیک ماکروسکوپیک در ماهیان مورد مطالعه مشاهده نگردید.نتایج این تحقیق مشخص ساخت این ویتامین می تواند در دوره های مختلف رشد اثرات معنی داری بر برخی شاخص های رشد بگذارد و خصوصا اثرات مثبت بیشتری در سنین پایین تر مشاهده شد. لذا با توجه به این نتیجه بنظر می رسد در شرایط پرورشی و در محدوده وزنی مورد نظر، مقدار 100 تا 200 میلیگرم در کیلوگرم از APP می تواند سطح مطلوب این ویتامین قلمداد گردد.

شناسایی آبزیان و بررسی شرایط زیستگاهی آنها یکی از مهمترین تحقیقات اکولوژیک در آبهای جاری بشمار می رود. ماهیان از جمله مهمترین گونه های آبزی رودخانه ها هستند که وجود و انتشار آنها بستگی به عوامل حیاتی متعدد دارد و بدلیل ارتباط نزدیک متغیرهای زیستگاههای آنها با سایر متغیرهای محیطی، مطالعه آنها برغم مشکلات فراوان حایز اهمیت است.این پژوهش در 7 ایستگاه در رودخانه ارس در محدوده استان آذربایجان شرقی (از جلفا تا اصلاندوز) به طول 230 کیلومتر و از فصل تابستان 1384 تا بهار 1385 انجام شد. نمونه برداری ماهیان بصورت فصلی بوسیله دستگاه الکتروشوکر انجام شده و همزمان با آن دمای محیط و برخی پارامترهای آب از جمله Co2, Do, TDS, EC و pH، سختی و قلیایت نیز اندازه گیری شد.یافته های حاصل از این پژوهش بر اساس زیست سنجی 1365 نمونه ماهی صید شده نشان داد که تعداد 17 گونه و زیرگونه متعلق به 6 خانواده Percidae, Siluridae, Balitoridae, Cobitidae, Cyprinidae و Gobiidae در این محدوده از ارس وجود دارد.خانواده کپور ماهیان (Cyprinidae) با دارا بودن 12 گونه و زیر گونه و نیز جمعیت ماهیان غالب بوده و از سایر خانواده ها تنها یک گونه شناسایی گردید. ماهیان Carasius auratus gibelio و Hemiculter leucisculus از گونه های غیربومی رودخانه ارس می باشند. از کل ماهیان صید شده، سیاه ماهی (Capoeta capoeta gracilis) با 56.6 درصد بالاترین فراوانی را بخود اختصاص داده و پراکنش وسیعتری نیز نسبت به بقیه گونه ها داشت.

این مطالعه به منظور مقایسه اثر درجه حرارتهای مختلف بر روی میزان فیلتراسیون صدفچه صدف مروارید ساز لب سیاه با استفاده از فیتوپلانکتون Isochrysis affines galbana انجام شد. برای تعیین بهترین درجه حرارت و بیشترین میزان فیلتراسیون، صدفچه های صدف مروارید ساز لب سیاه بترتیب با میانگین طول کل و طول پاشنه 32.67±2.76 و 31.57±2.90 در آکواریوم های حاوی آب دریای فیلتر شده به حجم 70 لیتر و با تراکم 10 عدد صدفچه ذخیره سازی شدند. صدفچه های صدف مروارید ساز لب سیاه در معرض 7 تیمار دمایی که شامل: 27.5±0.15, 26.5±0.21, 24.5±0.31, 23±0.1, 20.5±0.21, 18.5±0.21 و 28.5±0.21 درجه سانتیگراد و سه تکرار بود، قرار گرفتند. نتایج حاصل از آزمون آنالیز واریانس یکطرفه، اختلاف معنی داری را بین تیمارهای 18.5 و 20.5 با 27.5, 26.5, 24.5 و تیمار 26.5 با 23, 20.5, 18.5 و 27.5 و همچنین تیمار 27.5 با 26.5, 24.5, 23, 20.5, 18.5 و 28.5 درجه سانتیگراد در ساعت اول و دوم (از نظر حجمی و تعداد سلول) نشان داد (P<0.05). نتایج حاصل از فیلتراسیون صدفچه ها از جلبک Isochrysis affines galbana نشان داد که حداکثر فیلتراسیون بر روی سلولهای جلبکی و حجم آب فیلتر شده در ساعت اول بترتیب 181, 324, 595 سلول و 3626 میلی لیتر و دو ساعته نیز بترتیب 635031212 سلول و 12700 میلی لیتر در دمای 27.50±0.15 درجه سانتیگراد و حداقل فیلتراسیون بر روی جلبک فوق در ساعت اول در دمای 18.50±0.21 درجه سانتیگراد بترتیب 5224028 سلول و 104 میلی لیتر و دو ساعته نیز بترتیب 65874413 سلول و 1317 میلی لیتر بوده است. نتایج این بررسی نشان داد که بهترین دما برای بیشترین تغذیه صدفچه ها از Isochrysis affines galbana در دمای 27.5±0.15 درجه سانتیگراد می باشد.

گوشت ماهی فیتوفاگ بعلت طعم، مزه و بوی مخصوص آن برای تولید سوریمی مصرف نمی شود. پژوهشگران نشان داده اند که پروتئین های محلول در آب و آب نمک در ایجاد طعم، مزه و بو موثرند. این امکان وجود دارد که با شستشوی گوشت چرخ شده ماهی فیتوفاگ با آب و آب نمک طعم، مزه و بوی گوشت را طبق خواسته مصرف کننده تغییر داد. در این تحقیق اثر شستشو بوسیله آب و آب نمک 1.5 و 2.5 درصد بر روی طعم، مزه و بوی گوشت چرخ شده ماهی فیتوفاگ بمدت، 10, 5 و 15 دقیقه و زمان ماندگاری آن در سردخانه -18 درجه سانتیگراد بمدت 120 روز مورد بررسی قرار گرفت. سه گروه از گوشت چرخ شده ماهی فیتوفاگ تهیه و هر گروه بوسیله آب و آب نمک با غلظت 1.5 و 2.5 درصد بمدت 10, 5 و 15 دقیقه بترتیب شستشو داده شد. پروتئین های محلول در آب استخراج شده برای نمونه های شستشو داده شده با آب بترتیب 1.3، 2.7 و 4.01 و برای نمونه های شستشو داده شده با آب نمک با غلظت 1.5 و 2.5 درصد بترتیب 6.3, 4.2, 2 و 5.92, 2.96 و 9 درصد است. آزمایشهای چشایی روی نمونه های تهیه شده نشان داد که سوریمی تهیه شده از گوشت چرخ شده این ماهی که بمدت 10 دقیقه با آب نمک 1.5 درصد شستشو داده شده بود توسط کارشناسان بعنوان نمونه بهینه انتخاب گردید. تغییرات پروتئین در سوریمی های تولید شده پس از شستشو با آب و آب نمک 1.5 و 2.5 درصد در مدت 120 روز انبارداری در -18 درجه سانتیگراد بترتیب از 17.02 به 16.46 از 14.73 به 13.5 و از 12.03 به 11.5 درصد کاهش نشان داد. اما مقدار TVN برای نمونه های بالا بترتیب از 9.76 به 13.2، از 8.43 به 12.10 و از 7.03 به 11 میلیگرم درصد گرم افزایش یافت. تغییرات مقدار پراکسید و شمارش کلی باکتری ها پس از 120 روز در دمای -18 درجه سانتیگراد بترتیب از صفر به 1, 1.9 و 0.8 میلی اکی والان در هزار گرم و تعداد کلنی ها از 15 کلنی به صفر تغییر یافت. این نتایج طبق آزمایشهای آماری دارای اختلاف معنی دار بود (P<0.05). برای تولید سوریمی از گوشت چرخ شده ماهی فیتوفاگ بهتر است به مدت 10 دقیقه گوشت چرخ شده را با آب نمک 1.5 درصد شستشو داد. ارزش غذایی سوریمی تولید شده عبارت بود از: 16.83 درصد پروتئین، 2.2 درصد چربی، 82.65 درصد رطوبت و 1.5 درصد خاکستر.

در این مطالعه مولدین پرورشی نه ساله کفال خاکستری (Mugil cephalus) از روش تحریکهای هورمونی بطور مصنوعی تکثیر شدند. هشت سری آزمایش تکثیر مصنوعی در طول سه ماه (آبان ماه 1385 تا اسفند ماه 1385) انجام گردید. تعدادی از مولدین از روش دو تزریقی به فاصله زمانی 24 ساعت تزریق گردیدند و برخی نیز ابتدا از روش تزریق تدریجی، روزانه به مدت 5 روز به میزان 500 واحد بین المللی به ازای هر کیلوگرم وزن بدن HCG دریافت نمودند و سپس از طریق روش دو تزریقی توسط هورمونها تحریک گردیدند. مولدین نر علاوه بر HCG هورمون 17 – آلفا - متیل تستوسترون به میزان 5 تا 10 میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن تزریق شدند و سپس از طریق روش دو تزریقی توسط هورمونها تحریک گردیدند.در مجموع در این هشت سری آزمایشهای تحریک مصنوعی 27 عدد مولد ماده بکار گرفته شدند که 22 عدد از آنها تخمریزی نمودند (یک میلیون تا 2.6 میلیون تخم تولید نمودند). تخم هشت عدد مولد لقاح یافته که لقاح 10 تا 95 درصد و تخم گشایی 0.008 تا 88.9 درصد برآورد گردید.همچنین از این تعداد مولد، شش سری لارو از 117 عدد تا 2 میلیون تولید گردید. طی عملیات تکثیر، دمای آب 20 تا 23 درجه سانتیگراد و شوری 32 در هزار ثابت نگه داشته شد.در بررسی آماری بین دو گروه دو تزریقی و چند تزریقی از لحاظ میانگین قطر تخمکهای آنان قبل از تزریق اولیه، درصد تخم گشایی و تعداد لاروهای تولیدی در سطح اعتماد 95 درصد، اختلاف معنی داری (one-way, T-student) مشاهده گردید که حاکی از بهتر بودن وضعیت مولدین چند تزریقی از نظر راندمان تکثیر مصنوعی بود.در مورد پرورش لاروهای تولیدی دو تکرار صورت پذیرفت. تراکم نهایی کشت لاروها 20 عدد در هر لیتر، درجه حرارت آب 22 تا 24 درجه سانتیگراد و شوری 32 تا 33 در هزار در نظر گرفته شد. غذادهی لاروها از روز دوم و از جلبک Nannochloropsis oculata با تراکم 500000 سلول در هر میلی لیتر و روتیفر گونه Brachionus plicatilis با تراکم 20 عدد در هر میلی لیتر و ناپلی آرتمیا با تراکم 3 تا 200 عدد در هر لیتر و همچنین غذای دستی 100, 300, 500 میکرون استفاده گردید. تعویض آب در هفته اول ده درصد حجم تانک، در هفته دوم 20 تا 30 درصد و در هفته های بعد 40 تا 50 درصد بصورت روزانه انجام می گردید.در تکرار اول از ده تانک مدور پرورشی با حداکثر عمق آبگیری 80 سانتیمتر استفاده گردید که کلیه لاروها پس از 12 روز از بین رفتند، در حالیکه در سری دوم آزمایش پرورش از سه تانک 4 تنی سیاه رنگ فایبر گلاس با عمق آبگیری 100 سانتیمتر استفاده گردید که درصد بازماندگی آن پس از پنجاه و پنج روز 0.9 درصد برآورد گردید.

توسعه علم و فناوری باعث شده است که بشر بطور گسترده در جهت استفاده از منابع زیستی و غیرزیستی اکوسیستم های آبی اهتمام ورزد. این امر سبب بهم خوردن تعادل اکولوژیک و بیولوژیک آنها شده است (ثنایی، 1376).شوینده ها یکی از آلاینده های مهم هستند و توسط فاضلابهای خانگی و صنعتی بطور مستقیم و غیر مستقیم بداخل سیستمهای آبی وارد شده و باعث آلودگی می گردند (Koner & Mollick, 1993).از میان آلاینده های مختلف، شوینده های آنیونی بدلیل مصرف زیاد مهمتر بوده و خطرات فراوانی را برای موجودات آبزی به همراه دارند (تیزکار، 1378).در این تحقیق اثر مواد شوینده آنیونی بر گلیکوژن کبد و گلوکز خون ماهی کپور معمولی بررسی گردیده است. این امر از آن جهت مهم ارزیابی می شود که هر ساله مواد شوینده زیادی از نوع آنیونی، کاتیونی و غیره توسط انسان به پساب فاضلاب شهری و صنعتی اضافه می گردد و این فاضلابها بدون تصفیه فیزیکی و شیمیایی به آبهای آزاد، رودخانه ها و دریاچه ها وارد شده و باعث مسمومیت هزاران موجود زنده از جمله ماهیان در این آبها می شوند که در بسیاری از موارد باعث تلفات شدید می گردند (شاهسونی و همکاران، 1384).

طی قرن اخیر ذخایر ماهیان خاویاری اغلب بر اثر صید بیش از حد و غیرمجاز و از بین رفتن زیستگاهها کاهش یافته است (Birstein et al., 1997; Waldman, 1995; Bemis & Findeis, 1994; Birstein, 1993). بطوریکه در آبهای ایرانی دریای خزر از 2260 تن در سال 1369 به 169 تن در سال 1384 تقلیل یافته است (کر، 1385).کاهش ذخایر این ماهیان در دریای خزر موجب شد که سازمانهای بین المللی همچون کنوانسیون نظارت بر تجارت گونه های گیاهی و جانوری در معرض خطر انقراض (CITES) بر صید و صادرات آن نظارت داشته باشد و مجوز میزان صید و صادرات ماهیان خاویاری بر اساس نتایج تحقیقات علمی انجام شده تعیین گردد. در این خصوص گشت های ارزیابی ذخایر ماهیان خاویاری با همکاری و مشارکت 5 کشور ساحلی دریای خزر از سال 1380 به اجرا درآمد.