مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

نسخه انگلیسی
مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

video

مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

sound

مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

نسخه انگلیسی

مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

بازدید:

2
مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

دانلود:

مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

استناد:

اطلاعات مقاله نشریه

عنوان

تبیین شایسته‎ سالاری و مؤلفه ‎های شایستگی بر اساس عقلانیت اسلامی

صفحات

 صفحه شروع 7 | صفحه پایان 36

چکیده

 مقدمه و اهداف: امروزه آهنگ توجه به موضوع شایستگی در بخش دولتی شتاب گرفته و دولت‎ ها, شایستگی را به عنوان اهرمی جهت ارتقای بهره‎وری خود در نظر گرفته ‎اند. وجود نظام شایسته‎ سالاری در هر کشوری, موجب افزایش مقبولیت و مشروعیت آن نظام سیاسی خواهد بود. ازاین رو, شناسایی و انتصاب افراد شایسته در سازمان های دولتی, اصلی ترین وظیفه نظام حاکم می باشد که پیش نیاز این دو اقدام کلیدی, تعریف و تبیین شایستگی مورد نیاز برای مناصب است. هم‎اکنون پس از گذشت پنج دهه از پیروزی انقلاب اسلامی و شکل‎گیری نظام جمهوری اسلامی و در آستانه تحقق دولت اسلامی در ایران, اصلاح نظام مدیریتی از خواسته‎های بحق مردم می باشد که یکی از مهم‎ترین لوازم آن, توجه به اصل شایسته‎سالاری است. اما هر بررسی و مطالعه‎ ای درخصوص شایسته‎ سالاری, به تعیین چگونگی تفکر در مورد آن نیاز دارد که متأثر از مبانی و ارزش‎های حاکم بر آن نظام است. اینکه چه الزاماتی در بررسی شایسته ‎سالاری در نظر گرفته شود, چگونه نسبت به آنها فکر شود, عوامل, اجزا و دامنه بررسی آن چه باشد و. . . باید پیش از بررسی شایسته‎ سالاری مدنظر قرار گیرند. پس از آنکه رحیمی و همکاران (1400 و 1401) در پژوهشی, چهارچوب عقلانیت را مبتنی بر آموزه‎ های اسلامی (آیات و روایات) همراه با دلالت‎ های آن در مدیریت دولتی ارائه نمودند, رحیمی و مؤید صفاری (1402) در پژوهش دیگری براساس چهارچوب یادشده, نظام بوروکراسی و عقلانیت بوروکراتیک را به چالش کشیدند و طی آن, دو راهبرد -یکی کوتاه-مدت و یکی بلندمدت- برای برون‎رفت از این نظام و آسیب‎ های آن و حرکت به سمت نظام مبتنی بر عقلانیت اسلامی ارائه کردند. راهبرد بلندمدت مطرح شده عبارت از جذب و به‏کارگماری افراد شایسته (براساس عقلانیت اسلامی) در نظام بوروکراسی بود که به تحول و ارتقای آن منجر خواهد شد. در این پژوهش براساس چهارچوب عقلانیت اسلامی, مفهوم شایسته‎ سالاری و مؤلفه‎ های آن ارائه و سازوکاری برای تحقق آن پیشنهاد شده است. تحقیق حاضر یک پژوهش کیفی با فلسفه تفسیری, رویکرد استفهامی, جهت‎گیری بنیادی و از نوع کتابخانه ‎ای می‎ باشد که با راهبرد دلالت‎پژوهی صورت گرفته است. برای پیاده ‎سازی این روش, چهارچوب عقلانیت اسلامی به عنوان دانش مبدأ و مفهوم شایستگی به عنوان دانش مقصد در نظر گرفته شده است. عقلانیت از منظر آموزه‎ های اسلامی (آیات و روایات) دارای سه بُعد عمده می‎ باشد که عبارت اند از: زمینه‎ های شکوفایی عقلانیت, ساحت‎های شکوفایی عقلانیت, و پیامدهای شکوفایی عقلانیت. تصویر1: چهارچوب مفهومی عقلانیت اسلامیبراساس چهارچوب عقلانیت اسلامی, سه محور اساسی شایستگی متناسب با سه ساحت وجود انسان که اندیشه‎, صفات و افعال هستند به‏ترتیب شایستگی‎های هوشی, شایستگی‎های اخلاقی, و شایستگی‎های تخصصی و حرفه‎ای می‎باشند. شایستگی‎های هوشی[1] شایستگی‎های هوشی در ساحت اندیشه به عنوان شروط لازم و حداقل عقلانیت اسلامی مطرح هستند که حول تمییزمحوری معنا می‎یابند؛ بدین‎معناکه شایستگی از منظر عقلانیت اسلامی, مستلزم آن است که فرد در مسائل نظری, قدرت فهم, تشخیص و تمییز داشته و در موارد عملی نیز قدرت بهره برداری خلاقانه و اقدام مقتضی بر مبنای مسائل نظری را دارا باشد و این خود مستلزم بهره‎مندی از انواع بهره‎های هوشی است. براساس دستاوردهای بشری تاکنون آزمون‎های استانداردی برای سنجش انواع هوش وجود دارند که درعین‏ حالی که در حال تکامل هستند, می‎تواند به عنوان ابزارهایی کارآمد برای سنجش سطوح مختلف شایستگی‎های هوشی استفاده شوند. شایستگی‎های اخلاقیمی‎توان گفت شایستگی‎های اخلاقی به معنای توان انتخاب ارزش‎های صحیح و قدرت اِعمال آنها در شرایط مختلف می باشد. در این خصوص لازم است توجه شود که اگرچه انتخاب ارزش های صحیح ممکن است با تقلید و یا به‎صورت اتفاق محقق شود, اما معمولاً اِعمال دقیق آنها نیازمند بهره های هوشی بالا به ویژه هوش اجتماعی است. در روایات اهل‏بیت عصمت و طهارت, ملکه صداقت و راستگویی به عنوان والاترین ملکه اخلاقی و دروغگویی به عنوان شاه‎ کلید سایر رذائل و بدی‎ ها مطرح شده است. به ‏دیگرسخن, کسی که دروغ می‎گوید اساساً مستعد هرگونه شرارت می ‎باشد. ازاین ‏رو, می‎ توان اصل صداقت و عدم‏ دروغ‏گویی را به عنوان اصلی‎ ترین معیار شایستگی‎ اخلاقی قلمداد نمود. براساس دستاوردهای بشری تاکنون فناوری‎‎ هایی همچون دستگاه ‎های دروغ‎ سنجی و آزمون‎ های استاندارد روان‎شناختی جهت سنجش میزان دروغ‏گویی ایجاد شده و در حال تکامل هستند که می‎ توانند به صورت توأم برای سنجش شایستگی‎ اخلاقی با محوریت صداقت استفاده شوند. شایستگی‎‎های تخصصی و حرفه‎ایهمان‏ گونه ‏که در ادبیات موضوع نیز اشاره شد, شایستگی ‎های تخصصی به مجموعه مهارت‎ ها, دانش, و توانمندی‎ های خاص یک حوزه علمی یا فنی اشاره دارد که برای انجام موفقیت‎ آمیز وظایف در یک حرفه خاص (مانند پزشکی, مهندسی, حقوق و. . . ) ضروری است. این شایستگی‎ ها معمولاً از طریق آموزش دانشگاهی, گواهینامه‎ های تخصصی, و تجربه های عملی به دست می‎آیند. شایستگی‎ های حرفه‎ ای نیز شامل مهارت‎ هایی است که در محیط‎ های کاری و از طریق آموزش‎ های حین کار توسعه می‎ یابند. براساس دستاوردهای بشری تاکنون آزمون‎ های تخصصی همچون کنکورهای کارشناسی, کارشناسی ارشد و دکتری و همچنین, آزمون‎ های استخدامی عموماً برای سنجش شایستگی‎ های تخصصی و حرفه‎ ای استفاده می‎ شوند که در حال تکامل بوده و به شرط عدم دخالت معیارهای فراتخصصی و حاشیه‎ ای همچون سهمیه‎ های مختلف, می‎ توانند به منظور احراز تخصص استفاده شوند. در نتیجه, می‎ توان گفت: شایسته‎ سالاری از منظر عقلانیت اسلامی بدین معناست که شایسته ‎ترین افراد که همانا باهوش ‎ترین‎, راستگوترین و متخصص‎ترین انسان‎ ها هستند, بر مسند اداره امور عمومی بنشینند. در نظام شایسته‎ سالار مبتنی بر عقلانیت اسلامی, بالاترین معدل‎ ها در برآیند هوش, صداقت و تخصص که حداقلی از هر یک از شاخص ها را نیز داشته باشند, در بالاترین رتبه‎ های مدیریتی قرار می‎ گیرند. تاکنون در ادبیات شایسته ‎سالاری در نظام اسلامی, بر دو مؤلفه تخصص و تعهد تأکید شده است؛ اما در این پژوهش, مؤلفه مهم دیگری به این دوگانه تحت عنوان بهره ‎های هوشی اضافه شد؛ زیرا واقعیت آن است که به وسیله هوش, انسان می‎ تواند از تخصص و تعهد خویش در راستای حل مسائل به کارآمدترین وجه بهره‎ گیری نماید. تخصص بدون هوش در آموزه‎ های اسلامی(همچون سوره جمعه آیه 5) مثال چهارپایی دانسته شده که باری از کتب را حمل می‎کند. تعهد بدون هوش هم براساس آموزه‎ های اسلامی, انسان را دچار افراط یا تفریط در پیروی از اوامر الهی و اولیای او می‎ کند (همچون خوارج در زمان امام علی). همچنان که هوش و تخصص بدون تعهد هم انسان را (همچون معاویه) به وادی تزویر می کشاند. بنابراین, از منظر عقلانیت اسلامی لازم است هر سه مؤلفه هوش, تعهد و تخصص به عنوان شایستگی مورد توجه قرار گیرند. همچنین, انسان با تقوا کسی است که در هر موضوعی که بدان می‎ پردازد, دارای حداقلی از تخصص, دقت و هوشمندی لازم ‎باشد. رعایت تقوا به این معنا, منجر به گشایش باب امدادهای غیبی (طلاق, 2 و 3), تسهیل امور (طلاق, 4), هدایت به مسیرهای سلامت (مائده, 16؛ عنکبوت, 69) و افزایش ظرفیت انسان در تشخیص و حل مسائل می شود (انعام, 122؛ حدید, 28؛ انفال, 29). سرانجام گفتنی است که شایسته‎ سالاری یک فرایند است که مراحل مختلفی همچون شایسته‏ پروری, شایسته‎‎ گزینی, شایسته‎ گماری و شایسته‎ داری دارد. راهکارهایی که ارائه شدند تنها مناسب برای برخی از مراحل مانند شایسته‎ گزینی و شایسته‎ گماری هستند؛ درحالی که ضروری است به منظور توسعه حداکثری منابع انسانی شایسته, در همه مراحل, تدبیرهای متناسب صورت بپذیرد.

چندرسانه ای

  • ثبت نشده است.

    • استنادها

  • ثبت نشده است.

    • ارجاعات

  • ثبت نشده است.

    • استناددهی

    مقالات مرتبط نشریه ای

  • ثبت نشده است.

    • مقالات مرتبط همایشی

  • ثبت نشده است.

    • طرح های مرتبط

  • ثبت نشده است.

    • کارگاه های پیشنهادی






    بازگشت به بالا
    telegram sharing button
    whatsapp sharing button
    linkedin sharing button
    twitter sharing button
    email sharing button
    email sharing button
    email sharing button
    sharethis sharing button