در این مقاله سعی بر این است که به تیین جایگاه دروازه در خاطره جمعی شهر معاصر و ریشه یابی رشته های خاطره ای آن پرداخته شود. دروازه ها در شهر قدیم به عنوان مکان های آستانه ای برای عبور و گذار مطرح بوده اند. در شهر امروز با فروریزی حصارها هر چند کالبد دروازه ها تغییر شکل یافته است، اما امکان آنها همواره تداعی کننده خاطره های جمعی شهروندان بوده و می تواند موجد خوانایی شهر و بیان کننده هویت مدنی و برانگیزاننده احساس غرور در مردم شهر گردد. چنین مکان هایی به همگان تعلق دارد، همان طور که در گذشته نیز چنین بوده است و هدف اصلی مرمت و نوسازی آن، باید ایجاد و ارتقا حس تعلق به مکان در راستای افزایش حس همبستگی و تعلق اجتماعی باشد.به این ترتیب مقاله نخست به دروازه های شهر به عنوان مکان های ویژه نمادین می پردازد و سپس ضمن مروری بر دروازه های شهر قدیم شیراز و ریشه های خاطره ای آنها، قابلیت تعمیم چنین رویکردی به آستانه و قلمروی بافت قدیم در ارتباط با بافت جدید  و ایجاد پیوند میان این دو را از طریق تقویت حس مکان و پرداختن به تداوم رشته های خاطره ای مورد توجه قرار می دهد.

اهداف: هدف این پژوهش اندازه گیری کیفیت ادراکی صوت در فضای موردپژوهیِ دروازه اصفهانِ شیراز را در دو بعد عینی و ذهنی است. مشارکت کنندگان و روش ها: روش پژوهش در تحلیل عینی، استفاده از نرم افزار تخصصی تحلیل صوتی و سنجش پنج مؤلفه صوتی شامل تراز شدت صوت، متغیر سنجش میزان صوت در پیش زمینه و میان زمینه ای فضاهای شهری، سنجش صوت های پس زمینه ای و شاخص عبور صداست. تحلیل بعد ذهنی، به صورت برداشت میدانی و مصاحبه مستقیم با افراد حاضر در فضا در طی روز و در سه بازه زمانی صبح، ظهر و بعدازظهر صورت گرفته است. در فرآیند مصاحبه از مصاحبه شوندگان خواسته شده تا به سه مؤلفه صوتی اطلاعات صوت، زمینه درک صوت و درجه شنیداری صوت پاسخ دهند. همزمان با مصاحبه، محتوای صوتی فضای موردپژوهی ثبت شده است. یافته ها: نتایج تحلیل ها در بعد عینی نشان دهنده عدم شفافیت صوتیِ فضا در مؤلفه های سنجش صداهای میان زمینه ای و پس زمینه ای است. با وجودی که درجه شنیداری صوت در هر سه بازه زمانی، در حالت عادی قراردارد؛ اما در برخی موارد، تراز شدت صوت، نامطلوب است. شاخص عبور مستقیم صدا، در شرایط عادی قراردارد. در بعد ذهنی، محتواهای صوتی متفاوتی در مدت سه بازه زمانی شنیده شده است. صبح، مصاحبه شوندگان، صدای گاری، حرکت موتورسیکلت و راه رفتن و گفتگو را تشخیص داده اند. در ظهر، علاوه بر محتواهای صوتی ذکرشده، صدای موسیقی نیز شنیده شده است. در بعدازظهر، حرکت موتورسیکلت، خودرو و گفتگوی افراد، اصلی ترین محتوای صوتی فضا بوده اند. نتیجه گیری: برهم نهاد تحلیل های عینی و ذهنی، زیرمحدوده های فضای موردپژوهی که در کیفیت ادراکی صوت با مشکل مواجه اند را مشخص کرده است. در جمع بست، راهکارهای مکان مبنای طراحی شهری برای بهبود کیفیت ادراکی صوت در زیرمحدوده های دارای مشکل، ارائه شده است. باوجود اینکه مطالعه حاضر ممکن است به یک فضای شهری در شیراز محدود باشد اما نتایج آن می تواند مبنای موثری را برای تدوین راهنمای ارتقای کیفیت سرزندگی صوتی در فضاهای همگانی فراهم کند.

امروز ورودی شیراز از سمت اصفهان را «تنگ الله اکبر» و «دروازه قرآن» مشخص می کنند. در طول زمان و دوره های مختلف مولفه های متعددی این ورودی طبیعی را تعریف کرده، به آن افزوده یا کاسته و هویت ورودی بودن این محدوده برای شیراز را متحول کرده است. این نوشتار به دنبال پاسخ به این سوال است که کدام مولفه در تعریف ورودی شیراز به صورت تاریخی مانایی داشته و مولفه ماهوی شکل دهنده به منظر ورودی شهر شیراز است؟ به منظور پاسخ به این سوال، نوشتار با شیوه تفسیری-تاریخی، مولفه های مختلف شکل دهنده به منظر ورودی شیراز در بیش از یک قرن اخیر را با توجه به بستر تغییرات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی هر دوره تحلیل می کند. نوشتار به صورت مشخص تغییرات منظرین رخ داده در این محدوده را در پنج دوره زمانی آل بویه تا قاجار، قاجار، پهلوی اول، پهلوی دوم و جمهوری اسلامی مورد بررسی قرار می دهد. نتایج پژوهش نشان می دهد دروازه قرآن در کنار دو مولفه دره و کوه های اطراف ورودی به لحاظ عینی و ذهنی در دوره های تاریخی مختلف در شکل دادن به منظر و هویت ورودی شیراز نقش مهمی داشته اند. این مانا بودن به صورت پویا و همگام با تغییرات و نیازهای زمانه دستخوش تغییرات شده اما هیچ گاه از بار منظرین این مولفه ها در تعریف ورودی شهر شیراز کاسته نشده است. بااین وجود پس از انقلاب اسلامی هویت تاریخی و طبیعی این محدوده به عنوان ورودی شهر شیراز دچار اغتشاش شده است. نتایج نشان می دهد عدم هماهنگ سازی این مولفه ها با تغییرات زمان و عدم توجه به اهمیت ماهوی این مولفه ها در تعریف هویت ورودی شهر، زمینه حذف، تخریب و یا به حاشیه رانده شدن این مولفه ها را فراهم و نقش آن ها در تعریف ورودی شهر شیراز را مخدوش ساخته است.

مساله و هدف: زندگی در جوامع دروازه دار موجب افزایش احساس امنیت ساکنان آنها می شود،کدام ویژگی کالبدی این جوامع در میزان احساس امنیت ساکنان نقش موثر و معناداری دارد؟ هدف اصلی این پژوهش بررسی نقش جوامع دروازه دار در ارتقای احساس امنیت ساکنان ناحیه های شهری شهر فارس است.روش: با توجه به شواهدی ضد و نقیض در مورد تاثیر جوامع دروازه دار بر احساس امنیت و پیوندهای اجتماعی بین ساکنان، در این تحقیق ساکنان مجتمع های دروازه دار و ساکنان نواحی اطراف آنها به عنوان دو گروه اصلی مورد مقایسه قرار گرفته اند. بدین منظور مطالعه میدانی در دو ناحیه متفاوت در شهر شیراز و مشتمل بر انتخاب تعداد هشت مجتمع مسکونی دروازه دار انجام گرفته است. از مجموع حدود 14000 خانوار ساکن در این مجتمع ها و منطقه پیرامونی آنها تعداد 400 مورد به صورت تصادفی خوشه ای انتخاب شدند. با استفاده از پرسشنامه هایی که بر مبنای مبانی نظری موجود تنظیم شده و توسط سرپرست خانوار یا همسر او پاسخ داده شده است، اطلاعات فردی و اقتصادی - اجتماعی جمع آوری و احساس امنیت ساکنان جوامع دروازه دار مورد مطالعه و منطقه بافر اطراف آنها ارزیابی گردیده است.یافته ها: نتایج تحقیق نشان می دهد که جوامع دروازه دار در صورتی که با نظارت رسمی همراه باشند به میزان قابل توجهی در افزایش احساس امنیت ساکنان موثر هستند. احساس امنیت در بین ساکنان آنها به طور مستقیم از سطح کنترل رسمی ورودی و خروجی ها و عوامل اجتماعی (مانند همبستگی اجتماعی، روابط بین همسایه ها و حس تعلق به جامعه محلی) تاثیر می پذیرد. از بین ویژگی های کالبدی جوامع دروازه دار، وجود دروازه قابل کنترل بیشترین تاثیر را بر میزان امنیت ساکنان دارد. همچنین شاخص همبستگی اجتماعی در بین ساکنان جوامع دروازه دار مورد مطالعه به میزان قابل توجهی بیشتر از سایرین بوده است. در حالی که در شاخص کیفیت زندگی از نظر ساکنان بین جوامع دروازه دار و منطقه اطراف آنها تفاوت معناداری مشاهده نشده است.

در این مقاله رفتار بزهکارانه دانش آموزان دبیرستانهای نظام جدید و قدیم شهر شیراز بررسی شده و مورد تطبیق گرفته است. عوامل جامعه پذیری نظیر خانواده، مدرسه و گروه همسالان مورد توجه قرار گرفته و تأثیر آنها بر رفتار بزهکارانه دانش آموزان سنجیده شده است. همچنین، برنامه های مدارس نظام قدیم و جدید با یکدیگر بلحاظ نقش این برنامه ها در کنترل دانش آموزان و نظم اجتماعی و گرایش آنها به رفتار بزهکارانه مقایسه شده است. نظریه کنترل اجتماعی چارچوب نظری این تحقیق را تشکیل می دهد. این نظریه رفتار بزهکارانه را به جوانان همه طبقات اجتماعی نسبت داده و آن را نتیجه کارکرد ضعیف نهادهای بنیادین اجتماعی مانند خانواده و مدرسه می داند. روش تحقیق کمّی به شیوه پیمایشی در این تحقیق مورد استفاده قرار گرفته و نمونه مورد مطالعه، حدود 650 نفر از دانش آموزان دبیرستانهای نظام قدیم و جدید نواحی چهارگانه شهر شیراز می باشند که با روش نمونه گیری با طبقه بندی از هر ناحیه متناسب با تعداد دانش آموزن آن ناحیه انتخاب شده اند. یافته های تحقیق نشان می دهد که درصد بزهکاری در دانش آموزان نظام جدید، نسبت به دانش آموزان نظام قدیم بیشتر است. همچنین بر اساس یافته های تحقیق بین محل تولد، جنسیت، وضعیت تحصیلی، استفاده از تولیدات فرهنگی غرب، و نحوه گذراندن اوقات فراغت و رفتار بزهکارانه دانش آموزان رابطه معنی داری وجود دارد.

گستره اصلی شهر قدیم کرمان مانند سایر شهرهای قدیمی ایران در دیواری بلند محصور بوده است. حصاری که تا پایان دوره قاجار مطابق اسناد تاریخی و روایات موجود، شش دروازه را در کالبد خود میگنجانده است. در هیچ یک از مطالعاتی که تا کنون در این باب منتشر شده، عرصه شهر قدیم و آنچه که از گستره آن بر روی نقشه های شهری امروز ارائه شده است، راستی آزمایی نشده است. مغفول ماندن مجموعه ای منحصر به فرد از عکسهای به جا مانده از حصار و برخی مناظر شهر قاجاری کرمان نیز از جمله دیگر نواقص مطالعات پیشین است. در نتیجه، علاوه بر عدم دقت و اهتمام کافی در ارائه داده های تاریخی و معماری، همچنان، تردیدها و بعضا تناقضاتی در مکانیابی دقیق عرصه مذکور و روایات و تفسیرهای منتسب به آن وجود دارد. این پژوهش در پی آن است تا در وهله اول با اقامه شواهدی متقن و البته مغفول، امکان راستی آزمایی از داده های مزبور را فراهم کرده و با طرح این پرسش اساسی که؛ چه داده هایی از شهر قاجاری کرمان در نتیجه این راستی آزمایی، به طور دقیق و مستدل، مستند سازی و تایید میشوند، عرصه مذکور را تدقیق و روایات نادرست را تصحیح کند. در این مسیر، اسناد و تصاویر به جا مانده از شهر قدیم کرمان در خوانش با مستندات حاصل از مطالعات میدانی، در رویکردی توصیفی، تاریخی تحلیلی، روندی از یک تحقیق کیفی را محقق میسازد. مسیری که نتایج آن با تدقیق و مستند سازی عرصه و حصار قاجاری کرمان و تصحیح روایتی نادرست و متناقض از ماهیت و موقعیت یکی از دروازه های مهم شهر پدیدار میشود.

زندگی و رفتارهای اجتماعی انسانها تابع فرهنگی است که در آن زاده شده و پروریده اند. قطعا این فرهنگ حاصل جغرافیاست، جغرافیای انسانی و طبیعی. این جغرافیا، انسان ساختها را بصورت چشم اندازهای خاصی که نیازهای زمان را برطرف کند، جلوه گر می سازد. یکی از این انسان ساختها و یا از مهمترین آنها، مساکن و معماری مساکن است. در هر فرهنگی این مساکن با توجه به جغرافیای همان فرهنگ ساخته می شود از جمله؛ دین، ادبیات، آب و هوا، ارتفاع و ... . این جغرافیا در کشور ایران نمودهای ویژه ای را در ساخت و سازها از خود بر جای گذاشته که نمود فرهنگ درونگرایی و رعایت حجاب در ساخت و سازها یکی از آنهاست. این فرهنگ در بافت قدیمی تمامی شهرهای ایران وجود دارد. شهر شیراز یکی از شهرهایی است که به دلیل سابقه طولانی، این سنت را درون خود حفظ کرده لیکن نه در معماری کنونی و صنعتی که در معماری بافت قدیم. رعایت نکردن فرهنگ درونگرایی مغایرتهای شدید و بنیان کنی را در ساخت و سازها ایجاد کرده که یکی از پیامدهای آن نابودی فرهنگ بومی در ساخت و سازهاست و قطعا ویرانی سایر نمودهای فرهنگی را در این مروز بوم در پی خواهد داشت. به عبارت دیگر، معماران کنونی چنان مسحور شیوه های غربی شده اند که رعایت فرهنگ بومی را باید در ساخت و سازهای قدیمی جستجو کرد. اما سنت حجاب و پوشیدگی که حتی در کنده کاری های 2000 ساله رعایت شده، می تواند هم اکنون در تلفیق سنت و صنعت رعایت شود و ما از شیشه های سکوریت، تراس های پرده گذاری شده و یا شبکه ای، آشپزخانه های باز  (Open)و اجبارا پرده گذاری شده، و فرار از منازل بدون در و دیوار و ... نجات یابیم. دیوارها و درب های (دروازه ها) ورودی حیاطها، ورودی خانه ها، آشپزخانه ها، حمامها و دستشویی ها با رعایت سنت پوشیدگی، هنوز هم می توانند حریم امن و حجاب را در مساکن بوجود بیاورند. این مقاله بحث را در دو قسمت:-1 پیش زمینه شامل الف- درونگرایی ساخت مساکن بومی ب- برون گرایی در معماری جدید (معماری غربی) پ- بافت قدیم شیراز (در حال تخریب) 2- بحث اصلی شامل جغرافیای مساکن، فرهنگ درونگرایی، فرهنگ برونگرایی، درونگرایی و اصل بازگشت به خویش ارایه خواهد داد.

در شهرسازی امروز کشور، شکل شهر با مسائل مهمی مواجه است. در این میان عدم توجه به جنبه های کیفی شهر، ویژگی های شهرسازی سنتی، نقش نشانه ها و عدم وجود رویکرد مناسب به گسترش های سریع شهری و دگرگونی در ساختار ورودی های شهرها قابل توجه است. هدف از پژوهش حاضر بررسی مولفه های نشانه های شهری بر چگونگی شکل گیری هویت اجتماعی جوانان در شهر شیراز می باشد. سوال اصلی این تحقیق این است که چگونه نشانه های شهری بر شکل گیری هویت اجتماعی در جوانان تاثیر گذار هستند. روش تحقیق حاضر پیمایشی و به لحاظ هدف کاربردی و جمع آوری اطلاعات به صورت میدانی و کتابخانه ای می باشد. در ابتدا بر اساس مبانی نظری تحقیق و مطالعات کتابخانه ای پرسشنامه ای با 23 گویه تهیه گردید. سپس پرسشنامه های جمع آوری شده، با استفاده از نرم افزار spss نسخه 24 تحلیل شدند. روش آزمون و بررسی فرضیات تحقیق با استفاده از آمار استیودنت (T)، همبستگی پیرسون و رگرسیون صورت گرفت. اعتبار پایایی این پرسشنامه با توجه به آلفای کرونباخ 0.786 مورد تایید قرار گرفت. مقاله حاضر در تلاش است تا ضمن شناسایی عوامل موثر بر شکل گیری نشانه های شهری، رابطه همبستگی بین این مهم با عامل هویت اجتماعی جوانان را در قالب یک مدل تحلیلی ترسیم کند. ضمن تایید فرضیه های این تحقیق، نتایج نیز نشانگر آن است که عناصر کالبدی- فضایی نشانه های شهری شامل عوامل ادراکی و فضایی( به عنوان متغیر مستقل) بر زیر عامل های هویت اجتماعی جوانان یعنی هویت دینی، هویت خانوادگی، هویت شغلی (به عنوان متغیرهای وابسته) تاثیر مستقیم دارد. بنابراین می توان گفت ویژگی های ادراکی و ویژگی های عملکردی موثر بر نشانه های شهری می تواند موجب ارتقای هویت اجتماعی جوانان گردد.