استدلال برآمده از کژنمایی و استدلال برآمده از توهّم بی واسطه گی تجربۀ ادراک بصری را رد می کنند. اگرچه استدلال نخست شامل دو مقدّمۀ مناقشه برانگیز است (اصل پدیداری و فرض نوع مشترک)، استدلال دوم تنها شامل فرض نوع مشترک است. نشان می دهم که این دو استدلال، علاوه بر مقدّمات متفاوت، ناظر بر دو موضوع متفاوت هستند. استدلال برآمده از کژنمایی ناظر بر عین تجربۀ ادراکی است، در حالی که استدلال برآمده از توهّم ناظر بر چیستی تجربۀ ادراکی است. بر این اساس، دو معنا را از بی واسطه گی تجربۀ ادراک بصری پیشنهاد می دهم. بنا به معنای اول، تجربه بی واسطه است، اگر آنچه تجربه دربارۀ آن است، خود جهان خارج باشد. اما بنا به معنای دوم، تجربه بی واسطه است، اگر خود جهان خارج، نه واسطه یا بازنمودی از آن، تجربه را قوام دهد.

برهان جهان شناختی مفهومی عام است و تقریرهای مختلفی از برهان وجود خدا رادر بر می گیرد. ویژگی مشترک تقریرهای برهان جهان شناختی پسینی بودن و استناد به یکی از جنبه های آشکار و متعارف تجربه بشری است. این مقاله به بررسی تقریرهای مهم این برهان در طول تاریخ اندیشه می پردازد. برهان های حرکت، علیت و امکان آکویناس که سه راه اول از پنج راه معروف وی به شمار می روند، برهان کلامی که متکلمان مسلمان مطرح کرده اند، برهان لایب نیتز و کلارک و بالاخره برهان سینوی در این مقاله بررسی شده اند. مولف دراین مقاله ضمن نقد تقریرهای پیش گفته از برهان جهان شناختی بر اصالت و اعتبار برهان سینوی تاکید می ورزد.

چکیده فارسی:مهمترین مبحث منطق، استدلال است که در کتب منطقی تحت عنوان حجت مورد بحث قرار می گیرد. قدما حجت را به سه دسته قیاس، استقراء و تمثیل تقسیم می کردند. در مورد اقسام و نوع تقسیم بندی حجت اشکالاتی مطرح شده است. از طرفی علاوه بر نظریه قیاس که بی شک شاهکار ارسطو است یکی دیگر از کارهای مهم ارسطو در حوزه منطق بحث «عکس»، «تناقض» و «تضاد» است. البته در ارغنون این مباحث به طور پراکنده مطرح شده اند. ابن سینا نسبت هایی را به نسبت های مورد نظر ارسطو افزود و با دریافت همانندی همه این مباحث، در آثار منطقی خود همه آن ها را در کنار هم آورد. پس از ابن سینا منطقیان به پیروی از او همه این نسبت ها را تحت عنوان «احکام قضایا» مطرح کردند. همین مبحث در کتاب های جدید منطق سنتی تحت عنوان «استدلال مباشر» آمده است. این عنوان حاکی از آن است که این منطق دانان «احکام قضایا» را از جنس حجت و استدلال می دانند. در این مقاله، از این نظر دفاع شده است و با فرض استدلال بودن عکس و امثال آن تقسیمی از حجت مطرح گردیده که جایگاه این استدلال ها در آن مشخص شده و اشکالات تقسیم پیشین را هم نداشته باشد. چکیده عربی:یعد الاستدلال من أهم المواضیع فی علم المنطق حیث تتم دراسته فی کتب المنطق باسم الحجة، و قد قسم القدماء الحجة إلی ثلاث مجموعات القیاس، و الاستقرا، و التمثیل، و طرحت عدة شبهات حول هذه الاقسام و وعها. و اضافة الی نظریة القیاس التی بحد ذاتها من بدائع ارسطوعتبر موضوع العکس و التضاد و التناقض من نظریاته المهمة فی علم المنطق. هذه المواضیع قد طرحت فی کتاب الأرغنون بشکل متناثر.و اضاف ابن سیناء نسبا الی نسب ارسطو المعنیة، و بعد وقوفه علی تماثلها، قام بتنسیقها الی جانب بعضها البعض فی آثاره. و طرحت هذه النسب تحت حیث قام علماء المنطق بعد ابن سیناء باتباع «احکام القضایا» عنوان منهجه. علما بأن الموضوع قد تم ذکره فی الکتب الحدیثة لعلم المنطق وفید هذا العنوان بأن علماء المنطق «الاستدلال المباشر» التقلیدی باسم یرون أحکام القضایا من نوع الحجة و الاستدلال.هذه المقالة تتناول الدفاع عن تلک النظریة، فتقدم تقسیما جدیدا لموضوع الحجة معتبرة نسبة العکس و أمثاله من أنواع الاستدلالات. موضحة مکانة هذه الاستدلالات بحیث تخلو من الشبهات السابقة.

اگر منطق صوری و ریاضی حقوق بر آن است که برای یک استدلال معتبر حقوقی باید شکل آن معتبر باشد و آنگاه مهم نیست که چه ماده ای در آن ریخته شود، منطق خطابیِ حقوق ماده را بر شکل آن ترجیح می دهد. در مدل استدلال خطابی تولمین، اولاً مقبولیت ماده ی هر استدلال وابسته به داوری است که مخاطبان همان حوزه از مقبولیت آن دارند، و ثانیاً صورت استدلال نه همچون منطق صوری ارسطویی دستوری، بلکه توصیفی و برگرفته از شیوه ی استدلالی مرسومی است که مردم در توجیهات روزمره ی خود به کار می برند. در این شیوه ی استدلالی در آغاز ادعا و اتهامی وجود دارد که باید برای آن استدلال شود، نه آنکه مقدماتی وجود داشته باشد که ما را در پایان به نتیجه برساند. برای استدلال برای این ادعا داده هایی به کار می روند که به منزله ی امر موضوعی دعوا هستند و سپس توجیهاتی که امر حکمی آن محسوب می شوند. همچنین ادعاها به شکلی احتمالی از دل داده ها و توصیفات استخراج می شوند نه به شکلی ضروری.

از دیدگاه ابن سینا براهینی برهان صدیقین هستند که واجب الوجود را صرفا با تامل در نفس وجود به اثبات برسانند. وی مدعی است که در تقریرهای خود از برهان صدیقین معیار فوق را رعایت نموده است، اما صدرا برهان شیخ را اولا، به دلیل عدم تامل در نفس وجود و ثانیا، به علت استفاده از مفهوم موجود و نه حقیقت وجود برهان صدیقین نمی داند. در این مقاله جهت بررسی اشکال صدرا ابتدا تقریری از برهان صدیقین در آثار شیخ یعنی تقریر کتاب نجات و صورت بندی آن در منطق محمولات مرتبه اول بیان می شود. سپس نشان داده می شود که اولا، بر اساس مبانی متافیزیکی شیخ، هیچ یک از دو جنبه نقد صدرا به برهان سینوی وارد نیست، ثانیا، حتی با وجود پذیرفتن مبانی متافیزیکی صدرا چنان چه تعریف مفاهیم واجب الوجود و ممکن الوجود را به کمک مفهوم علیت تغییر دهیم، برهان صدیقین سینوی دیگری به دست می آید که اشکال صدرا را منحل می کند.

برهان جهان شناختی یکی از مهم ترین برهان های فلسفی و کلامی در حوزه سنت دینی ادیان مختلف بوده و هست. در سنت فلسفی کلامی مغرب زمین، هم تعبیرهای متفاوتی از این برهان ارایه شده و هم نقدهای بسیاری بر آن وارد گشته است. در این نوشتار هم مهم ترین تعابیر آن ارایه شده و هم نقدهای آن مورد توجه قرار گرفته و در موارد لزوم به اندازه اعتبار نقدها اشاره شده است.