استنباط حکم تکلیفی صفت نکوهیده ی عجب و واکاوی پیامد وضعی این بیماری اخلاقی در اعمال عبادی، دیدگاه های مختلفی را در دانش فقه، پدیدار ساخته است و در شمار مباحث چالش برانگیز در رابطه اخلاق و فقه قلمداد می گردد. صفت ناشایست خودبینی، با جهل به مقام خداوند و نفوذ قدرت او در تمام شیون تحقق می یابد و با صورت بخشیدن به کمالی خیالی، باعث فراموشی انتساب نعمت، توفیق و منزلت به پروردگار می شود. در این جستار که با روش تحلیلی-توصیفی به انجام رسیده است، ضمن مفهوم شناسی عجب، به تبیین چالش های موجود در نظریات فقهی درباره حکم عجب، بر مبنای تحلیل محتوای روایات پرداخته شده است. فقیهان در کشف حکم تکلیفی عجب در اعمال عبادی، دو دیدگاه حرمت و عدم حرمت را ارایه کرده اند. برخی از فقها نیز عجب را از اوصاف نفسانی غیرقابل تعلق حکم تکلیفی برشمرده اند. در ساحت حکم وضعی عجب نیز نظریاتی همچون بطلان مطلق عبادات به دلیل خدشه در نیت عبادت؛ بطلان، تنها در فرض تقارن با عبادت؛ و عدم بطلان حتی در صورت تقارن با عمل عبادی؛ مطرح شده است. این نوشتار در فرایند قضاوت میان دیدگاه های فقهی، مهم ترین احادیث را در این زمینه مورد تبیین و ارزیابی دلالی قرار داده و نتایج ذیل را به دست آورده است: در مستندات حدیثی، عبارات دال بر حرمت به حقایقی متفاوت از عجب تعلق یافته است و بر حرمت تکلیفی عجب دلالت نمی کنند. همچنین، مفاد احادیث بر معنایی اعم از صحت و عدم صحت وضعی دلالت دارند و تقلیل و عدم ترتب ثواب را نیز، با وجود صحت عبادت، شامل می شوند. از دیگر سو، تعلق نهی به عنوان خارج از ماهیت عبادت، مانع از ظهور احادیث در اثر وضعی بطلان خواهد بود. بر این اساس، مستندات روایی در فقه پژوهی عجب، تنها بر کراهت این صفت دلالت دارند و عجب را باعث دوری معنوی از خداوند، عدم کمال عبادت و تقلیل یا عدم ثواب معرفی می کنند.

عجب به منزله یک رذیلت در رفتار ارتباطی درون شخصی در غالب آثار اخلاقی مورد بحث قرار می گیرد. رازی بر مبنای طب انگاری اخلاق و با رهیافت سلامت محور به تحلیل این نفس می پردازد. غزالی با نظام اخلاق تلفیقی، عجب را بر مبنای دیدگاه کلامی خود تحلیل می کند. غزالی مفهوم سازی دینی از عجب ارائه می کند. علاوه بر مفهوم سازی عجب، تحلیل منشا آن، شیوه پیشگیری و درمان و نیز روش شناسی رازی و غزالی در مواجهه با عجب مسائل این مقاله است. رازی عجب را حاصل حب نفس و مداخله آن در پردازش اطلاعات عقل سنجشگر می داند که ارزیابی فرد را از رفتارش وهم آلود می سازد؛ ولی غزالی عجب را ناشی از جهل به انتساب نعمت ها به خدا می داند. بر این اساس شیوه پیشگیری و درمان عجب در این دو دیدگاه اخلاقی متمایز می شود.

وجوه مختلف معنایی واژگان قرآن گاه معنای مختلفی ارائه می دهند. گاه نیز تغییری در معنای کلی آیات قرآن ایجاد نمی کنند؛ امّا فهم ظرایف معانی قرآن را دشوار می کنند و نقاط ضعفی در فهم معنا را آشکار می کنند. یکی از موادی که وجوه معنایی متفاوت آن گاه ترجمه و تفسیری دور از ذهن ایجاد کرده، ماده ی «ع ج ب» است که در آیات متعددی از قرآن دیده می شود. بیش تر مفسران و مترجمان عربی و فارسی آن را در کاربردهای قرآنی به «شگفتی» و مترادف های آن معنا کرده اند. شمار اندکی از مفسران نیز کوشیده اند با تفکیک میان کاربردهای مختلف، برخی از موارد کاربرد این ماده را به مفهوم «خوشایندی» و مانند آن معنا کنند. این درک اخیر معمولاً در میان مترجمان قرآن به زبان های اروپایی بیش تر دیده می شود. نبود قاعده ای مشخص برای تمییز معنای این ماده در هیئت های گوناگون آن موجب تشتت آراء شده است. مطالعه ی حاضر به واکاوی معنای مشتقات ماده ی ع ج ب اختصاص دارد و بنا ست که در آن با روشی توصیفی تحلیلی، این ماده را بررسی لغوی و صرفی کنیم و با مرور آراء مفسران درباره ی آیات حاوی این ماده معنای صحیح آن را در هر موضع کاربردش تبیین کنیم. دستاورد این مطالعه بنا ست سنجش این قاعده باشد: ماده ی ع ج ب در تمام ابواب ثلاثی مجرد تنها به معنای شگفتی است؛ اما در باب إفعال از ثلاثی مزید به هردو معنای خوشایندی و ناخوشایندی محتمل است که به طبع با توجه به سیاق آیه، معنای صحیح استخراج می شود.

هدف: هدف پژوهش حاضر بررسی تطبیقی خودشیفتگی در روان شناسی با مفهوم عجب در آموزه های اسلامی است و در آن سعی شده است به این سوال بپردازد که چه نسبتی بین این دو وجود دارد؟ مواد و روش: این پژوهش به روش توصیفی و تحلیل محتوا و با تکیه بر منابع روان شناختی و همچنین آیات قرآن کریم و روایات معصومین(ع) به موضوع مورد بحث پرداخته است. یافته ها: یافته ها: ی پژوهش نشان می دهد که این دو، هم پوشانی قابل ملاحظه ای با هم دارند؛ برخی از شاخص های نارسیسیسم همچون خودبرتربینی، نیاز به تحسین و اشتغال ذهنی به خیال-پردازی در مورد توانایی های خود را می توان در مفهوم عجب سراغ گرفت. با این تفاوت که در عجب، خودبرتربینی ذاتی وجود دارد اما در خودشیفتگی، خودبرتربینی فرد معلول مقایسه با دیگران است؛ یا اینکه در حالت عجب، فرد اطمینان به کمال بودن صفتی خاص در خود دارد حال آنکه در خودشیفتگی، این باور وجود ندارد؛ بلکه این نوع نگاه نسبت به خود خیالی اوست که معنی می یابد و نه خود واقعی اش. نتیجه: بر اساس یافته ها: ی پژوهش می توان نتیجه گرفت که واژه عجب از بین سایر واژگان مورد استفاده، بیشترین قرابت مفهومی را با نارسیسیسم و خودشیفتگی داشته و لذا می تواند به عنوان جایگزینی مناسبی برای آن دو در نظر گرفته شود.

شناخت صحیح منابع آب به منظور مدیریت آب های سطحی و زیرزمینی به عنوان دو سیستم تفکیک ناپذیر، امری مهم است. در این مطالعه با بررسی سری زمانی متغیرهای اقلیمی (بارش)، هیدرولوژیک (جریان و مصرف از منابع آب زیرزمینی) و تراز سطح ایستابی، ارتباط پارامتر ها با یکدیگر و با نوسان سطح ایستابی بررسی شد. به منظور شناخت این ارتباط، ابتدا ماتریس همبستگی اسپیرمن برای متغیرها تشکیل شد. بین بارش و دبی با سطح تراز ارتباط مستقیم، و بین مصارف آب زیرزمینی با سطح تراز ارتباط معکوس دیده شد. سپس با بررسی نمودار همبستگی متلاقی دو متغیر بارش و جریان با تراز سطح ایستابی، ارتباط تاخیری آنها مشخص شد. نتایج حاکی از آن بود که بارش با تراز سطح ایستابی با یک تاخیر، دبی با تراز سطح ایستابی به صورت همزمان و مصرف با سطح ایستابی با دو تاخیر زمانی بیشترین ارتباط دینامیکی در دشت عجب شیر داشته است. در نهایت رابطه رگرسیونی بین متغیرها با تراز سطح ایستابی به دست آمد.