لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

حکایت فارسی و فابل فرانسوی با ریشه یی کهن و بس دور در تاریخ ادبیات، به عنوان قدیمی ترین و مردمی ترین انواع ادبی به حساب می آیند. در آغاز سده بیستم، نخستین انجمن ادبی ایران، به نام انجمن دانشکده، که در پی آن بود که روح ادبیات قرن بیستم را بر پیکره ی ادبیات فارسی بدماند، چندین فابل فرانسوی را به فارسی ترجمه کرد. استقبال گرم خوانندگان از این ترجمه ها، موجب شد که ترجمه این فابلها به زودی در منابع درسی وارد و به دانش آموزان آموزش داده شوند. اما وجه تمایز و تشابه این دو نوع ادبی چیست، و از تقابل آنها چه حاصل خواهد شد؛ این مقاله در پی آن است که برای این سوالات پاسخی به دست دهد. همچنین، برای روشن کردن تفاوتهای بوطیقایی (شعرسانی) این دو نوع ادبی، یکی از معروفترین فابلهای فرانسوی ترجمه شده توسط محمد تقی بهار به عنوان رییس انجمن دانشکده را واکاوی خواهیم کرد.

از دوران مشروطه، با رونق گرفتن ترجمۀ آثار ادبی جهان به زبان فارسی، بخشی از ادبیات معاصر، تحت تأثیر ادبیات غرب و ترجمه های آن قرار گرفت؛ ازجمله بازآفرینی فابل ها یا افسانه های حیوانات سرودۀ ژان دولافونتن (1621-1695م. ) شاعر و نویسندۀ نام دار سدۀ هفدهم میلادی فرانسه در بخش هایی از شعر این دوران، یعنی آثار بهار، پروین اعتصامی، ایرج میرزا و نسیم شمال. این مقاله، با روش تحلیلی، توصیفی و مطالعات تطبیقی و خوانش دقیق دیوان پروین و داستان های لافونتن، به این نتیجه رسیده است که به احتمال زیاد، پروین دست کم در ده حکایت خویش، تحت تأثیر برخی از داستان های لافونتن بوده است. دیگر اینکه به ترجمه و نقل سادۀ داستان ها بسنده نکرده و با دخل و تصرف هنرمندانه و خلاقانه در شخصیت ها، گفت وگوها و ماجراهای داستان و همچنین بسط و گسترش آن ها و افزودن اندرزهای زیبای اخلاقی، هم از نظر بلاغت و زیبایی شناسی، سطح حکایت ها را برکشیده و هم بعد تعلیمی و تأثیرگذاری آن ها را با هدف اقناع مخاطب تقویت کرده است. از نوآوری های پروین در بازآفرینی حکایات، می توان به این موارد اشاره کرد: ذوق مضمون یابی و پرورش درون مایه های داستانی؛ طبیعی جلوه دادن حوادث داستانی؛ خلق گفت وگوهای زنده و آموزندۀ شخصیت های داستان ها، گزینش وزن، واژگان و قافیه های مناسب با محتوا و مضمون شعر، طوری که بسیاری از آن ها ظرفیت ضرب المثل شدن را دارند؛ درآمیختن آن ها با نکته های ظریف اخلاقی با زیباترین تعابیر، تشبیهات و استعارات؛ بهره گیری از آرایه های ادبی ازدواج و موازنه؛ تغییر دادن شخصیت های داستان، تغییر دادن درون مایه و گفتمان داستان و این که در برخی از حکایات مشابه، پیام شعر پروین، اخلاقی تر و آموزنده تر از حکایات لافونتن است.

جلوه های ناتورالیسم و فابل یکی از مختصات آثار ادبی و هنری معاصر است. منصور یاقوتی از نویسندگان واقع گرای معاصر است که توجه به واقعیت های تلخ و دردناک جامعه، بن مایه اصلی آثار او را تشکیل می دهد. انسان های داستان یاقوتی از میان فقرا، معتادان، بزهکاران، کارگران و افراد فرودست جامعه هستند و اسیر زندگی نکبت باری که راه گریزی برایشان نیست. این تحقیق، مطالعه ای نظری است که به شیوه کتابخانه ای-تحلیلی انجام شده است. محدوده و جامعه مورد مطالعه، آثار منصور یاقوتی شامل مجموعه داستان های کوتاه تنهاتر از ماه، داستان های آهودره و توشای پرنده غریب زاگرس، داستان بلند پاجوش و رمان بن بست هست. یافته های پژوهش حاکی از این است ویژگی های ناتورالیستی در داستان های کوتاه کلاغ ها، گوژ، قرنطینه و داستان بلند پاجوش و رمان بن بست دیده می شود. داستان های یاقوتی عمدتا پایان تلخی دارند. یاقوتی همچنین به صورت گسترده از حضور حیوانات در داستانهایش بهره گرفته است. حیوانات یا قهرمان داستانی سمبلیک هستند و یا به عنوان بخشی از طبیعت در کنار انسان و یا در تقابل با او حضور دارند و مانند انسان های داستان اسیر جبر محیط و تقدیر تغییرناپذیرشان هستند. ناتورالیسم در نقاشی معاصر نیز حضور پررنگی دارد و نمونه های برجسته آن را می توان در آثار عباس کاتوزیان مشاهده کرد. اهداف پژوهش: بررسی جلوه های ناتورالیسم و فابل در آثار منصور یاقوتی و عباس کاتوزیان. بررسی جلوه های غالب ناتورالیستی در آثار یاقوتی و کاتوزیان. سوالات پژوهش: جلوه های ناتورالیستی و فابل در آثار منصور یاقوتی و عباس کاتوزیان کدام است؟ رویکرد اندیشه های ناتورالیستی یاقوتی و کاتوزیان بر کدام وجوه ناتورالیستی بیشتر متمرکز است؟

فابل، قصه کوتاه کنایه آمیزی است که ریشه در هزاران سال قبل دارد. همه اتفاق نظر دارند که شرق مهد این نوع ادبی بوده است. در اروپا، پیش از لافونتن، فابل نویسان کم و بیش شناخته شده زیادی بوده اند، که آثارشان غالبا جنبه هنری نداشته است. اما فابل نویس شهیر فرانسوی، با بهره مندی از استعدادی خیره کننده، و به لطف منابع یونانی- لاتینی و به ویژه منابع شرقی که در دسترس داشت، به خوبی دانست که چگونه از عهده برآید. در خصوص فابل هایی که ریشه در مشرق زمین دارند، با اینکه بحث های قابل ملاحظه و زیادی در اختیار است، مطالعات تطبیقی چندانی، آن گونه که باید، وجود ندارد. این مقاله، ما را ترغیب می کند که با و مقابله آن با ترجمه فابل مشابه در معروفترین «لاک پشت و دو مرغابی» بررسی محتوی یک فابل برگزیده لافونتن تحت عنوان مجموعه حکایت های شرقی، درباره منبع آن شناخت عمیق تری به دست آوریم. تلاش اصلی ما در این تحقیق، گردآوری ترجمه های پراکنده این فابل و بررسی تطبیقی آنها با رویکرد آموزشی مناسب در درس ادبیات تطبیقی است.

این مقاله سیری گشتاری از کتبی بودن ادبیات کلاسیک به شفاهی بودن ادبیات عامیانه را ترسیم و نوع روایت پردازی آن را بررسی می کند. چارچوب نظری بحث مبتنی بر تمایز شفاهی بودن از کتبی بودن؛ و «در سفر بودن» از «در حضر بودن» است که بنیامین مطرح می کند. مارزولف نیز ادبیات را به سه گونۀ رسمی، عامه پسند و عامیانه تقسیم بندی می کند. این مقاله می کوشد به روش کیفی ـ تبیینی و با ابزار کتابخانه ای و از رهگذر روش تحلیل صوری و محتوایی، دو رونوشت از تیپ قصۀ «تقسیم عادلانه» با شمارۀ 51 در دسته بندی آرنه ـ تامپسون را در دو اثر کلاسیک و عامیانه، جوامع الحکایات و قصۀ عامیانۀ اراکی، به صورت تطبیقی بررسی، و به وجوه محتوایی و زبانی و ساختاری دو رونوشت توجه کند. از حیث محتوایی، در رونوشت کلاسیک به صبغۀ اخلاقی؛ و در قصۀ اراکی، به رونوشت طنز همراه با کنایه و به کنشگری سیاسی ذهنیت عامیانه اشاره می شود. در سطح زبانی و ساختاری نیز به وجوه آوایی و نحوی و معنایی دو رونوشت اشاره می شود.

مشرق زمین همواره برای روشنفکران و فلاسفه غرب، خاستگاه فرهنگ و تمدن بشری و سرچشمه حیات فکری و معنوی انسان ها بوده است. بررسی آثار برجسته ادبی جهان، مبین تاثیر اندیشه و افکار بزرگان ادبی مشرق زمین بر شخصیت های برجسته ادبی مغرب زمین است. البته افکار هر شاعر یا نویسنده ای متاثر از خلق و خوی و محیط اجتماعی او است؛ ازاین رو بررسی آثارادبی و تطبیق آن ها با آثارسایر ملت ها می تواند منجر به شناخت افکار و اندیشه های ملل مختلف و مشترکات فرهنگی شود. ادبیات به عنوان پل ارتباطی بین افکارصاحبان کلام و اقشار جامعه و بعنوان آئینه تمام نمای آداب و رسوم جامعه بشری، نقش به سزایی در تعلیم و تربیت انسان دارد، که این امریکی از وجوه مورد تاکید در دوره روشنگری درادبیات آلمان بوده است. درادبیات فارسی نیز آثار و نوشته های ارزشمندی وجود دارد که هدف آنها سوق دادن بشر به آرمانهای اخلاقی و تربیتی است. بزرگان ادبی چون سعدی ولسینگ ازجمله مربیان بزرگ اجتماعی هستند که ادبیات را در خدمت رشد و تعالی انسان درآوردند و آثارشان را وسیله ای برای تعلیم و تربیت بشریت و اصلاح جامعه قرار دادند.درمقاله حاضر نگارنده ضمن بررسی تطبیقی شماری از حکایت های آموزنده و اخلاقی گلستان سعدی و حکایت های پرمغز فابل گونه لسینگ به تاثیر ادبیات به عنوان ابزاری برگسترش اخلاق در جامعه و همچنین به بررسی شباهت های معنایی و مفهومی در اندیشه های این دو شخصیت بزرگ ادبی پرداخته است.

ایرج میرزا و احمد شوقی تشابهات زیادی از نظر شخصیت هنری با هم دارند. یکی از این موارد، تاثیرپذیری از حکایت های اخلاقی لافونتن است. هم ایرج میرزا و هم شوقی اشعار متعددی را به پیروی از حکایت های اخلاقی لافونتن پدید آورده اند که در این میان تشابهات و تفاوت های خاصی وجود دارد. ایرج میرزا یکی از شاعران بزرگی است که در عصر مشروطه ترجمه های منظوم موفقی از حکایت های اخلاقی لافونتن ارایه نمود. او در شعر «کلاغ و روباه» با استفاده از توان هنری خود توانسته با ایجاد تغییرات متعددی، عناصر بومی و فارسی را به ترجمه منظوم خود بیفزاید و شعر مستقلی را پدید آورد. ترجمه منظوم ایرج میرزا از حکایت های اخلاقی لافونتن یکی از جلوه های اصلی تجدد در مضامین شعر فارسی به حساب می آید که ویژگی های متنوعی در حوزه بومی سازی واژگان، مضامین و تخیل دارد که بررسی هریک از این موارد در تحلیل سیر ادبیات تطبیقی در ایران بسیار موثر خواهد بود. از سوی دیگر، شوقی با تعمق در آثار شاعران نامدار عرب و تاثیر گرفتن از ادبیات برجسته اروپا به ویژه فرانسه، دریچه های جدیدی را به روی شعر عربی گشود. بخشی از اشعار شوقی که از زبان حیوانات نقل شده اند، از آثار موفق او به شما می آیند. شوقی با تاثیرپذیری از لافونتن در این فن مهارت فراوان یافت.