مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

مقاله مقاله نشریه

مشخصات مقاله

مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

نسخه انگلیسی
مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

video

مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

sound

مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

نسخه انگلیسی

مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

بازدید:

66
مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

دانلود:

10
مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

استناد:

اطلاعات مقاله نشریه

عنوان

تأثیر عناصرکلامی در بینش و روشِ تاریخ نویسی دوره صفویه

صفحات

 صفحه شروع 105 | صفحه پایان 150

چکیده

 سدة 10 ق عصر نوینی در تاریخ ایران و همسایگانش به شمار می­رود؛ چراکه با تأسیس دولت شیعی صفویه, رقابت­ها و دشمنی­های دیرپایی میان صفویان و حکومت­های­ سنی­مذهبِ غرب و شرق ایران ایجاد گردید. در این میان, کتب تاریخ نویسی نقش برجسته­ای در توجیه مبانی مشروعیت­بخش مذهبی دول رقیب و رویارویی­های عقیدتی و سیاسی میان آن­ها ایفا کردند. بخش مهمی از روایات مربوط به مبانی مشروعیت­بخش مذهبی­ی صفویان و رقبایشان و نیز مجادلات عقیدتی آن­ها با یکدیگر, تحت تأثیر عناصر و مفاهیم کلامی نگاشته شد. این مقاله با بهره­گیری از رویکردی تاریخی و روش «توصیفی و تحلیلی» در پی توضیح چرایی و چگونگی این مسئله­ برآمده است. نتایج نشان می­دهد: به سبب اتکای تاریخ­نویسی کلام­انگارانه به منابع معرفت­شناختی همچون عقل و نقل معتبر-قدرت نفی و اثبات محکمی در کنه چنین رویکردی بوده است. هواخواهان و مخالفان صفویان کوشیدند با بهره­گیری از چنین روشی, ضمن تأیید و اثبات گرایش های سیاسی و عقیدتی خود, مبانی مشروعیت­بخش مذهبی این دولت را اثبات و یا رد نمایند. موضوع هستة اصلی روایات, نقش مهمی در نوع روش به کار گرفته شده داشت. تازه های تحقیق سدة دهم تا دوازدهم هجری شروع عصر تازه­ای در تاریخ ایران و همسایگانش محسوب می­گردد؛ زیرا آغاز یک دوره تغییراتِ ایدئولوژیک, سیاسی و اجتماعی در تاریخ ایران, آناتولی و آسیای مرکزی است. در ایران, دولت صفویه سر کار آمد که در نتیجة آن, نه تنها مذهب تشیع دوازده امامی رسمی شد, بلکه بخش مهم مبانی مشروعیت­بخش این دولت نیز بر اساس دعوی پیوند خویشاوندی ایشان با ائمه اطهار‰ و دفاع و تبلیغ اندیشه­های شیعی استوار گردید. در آناتولی شرقی و آسیای مرکزی نیز, دولت های سنی­مذهب ترکمانان آق قویونلو, عثمانی­ها و ازبکان سرکار آمدند. از قضا, بخش مهم اندیشة مشروعیت­بخش این دولت­ها نیز به اندیشة جهاد اسلامی و دفاع و تبلیغ اسلام سنی وابستگی تمام داشت. این موضوع نه تنها سبب شروع و تداوم جنگ­های فرسایشی گردید, بلکه دعاوی این دولت ها در زمینة دفاع و تبلیغ اندیشه­های مذهبی و نیز وابستگی تام به خلافت سنی و امامت شیعی در تاریخ­نویسی دورة صفویه بازتاب یافت. مخالفان صفویان کوشیدند تا ضمن تبلیغ و تأیید اندیشه­های مذهب تسنن, دولت­های سنی تحت حمایت خویش را نیز مشروع سازند و مبانی مشروعیت­بخش دینی و مذهبی دولت صفویه را که مهم­ترین مخالف سیاسی و عقیدتی سنیان به شمار می آمد, به چالش بکشانند. در سوی مقابل, تاریخ­نویسان هواخواه صفویان نیز ضمن دفاع از مبانی اعتقادی و دینی مشروعیت دولت صفوی, به­صورتی ویژه­, کار تئوریزه کردن ارکان مشروعیت­ساز این دولت را بر عهده گرفتند. به سبب نوع و ماهیت روایات مطرح شده از سوی تاریخ­نویسان مخالف و موافق دولت صفوی که عموماً دینی و مذهبی بودند, بینش و مفاهیم کلامی در دو وجه سلبی و ایجابی می­توانست بهترین زبان و رویکرد به منظور مخالفت و توجیه مبانی دینی و مذهبی مشروعیت دولت­ها در تاریخ­نویسی باشد. این رویکرد به سبب اتکا به منابعی کلامی­, مانند عقل و سنجش تاریخی, نقل معتبر و حتی خبر ناشی از خوش­گمانی به افراد و در نتیجه قدرت استدلالی و توجیه­ کنندگی که در جوهرة آن بود, مناسب­ترین و مؤثرترین روش برای رد و اثبات باورها و مبانی مذهبی­ مشروعیت­بخش ساختارهای سیاسی و عقیدتی حاکم به شمار می آمد. در این رویکرد, هستة اصلی روایت محل بحث تاریخ­نویس, نوع روش کاری وی را مشخص می­ساخت. برای مثال, اگر بحث درباره امامت تاریخی و یا اساس شکل­ گیری مذاهب شیعه و سنی صورت می­گرفت, به سبب اهمیت نظری, سیاسی و دینی این مباحث, روش بحث مفصل تاریخی با تکیه بر عقل مقایسه­ گر, نقل معتبر و خوش­گمانی نسبت به افراد, مورد استفاده قرار می­گرفت. گفت­ و­گو در باب موضوعاتی که نیاز به فضاسازی روانی داشت, همانند حذف مخالفان سیاسی و عقیدتی خانگی و طرح برخی از ارکان مشروعیت­ ساز دولت صفوی, بیشتر با اخذ مفاهیم کلامی و با انجام کمترین مباحث تاریخی صورت می­گرفت؛ زیرا از جنبة روان­شناختی, هدف اصلی نویسنده, یعنی پذیرش روایت و توجیه رویداد, دست­یافتنی­ تر می­شد.

چندرسانه ای

  • ثبت نشده است.

    • استنادها

  • ثبت نشده است.

    • ارجاعات

  • ثبت نشده است.

    • استناددهی

    مقالات مرتبط نشریه ای

  • ثبت نشده است.

    • مقالات مرتبط همایشی

  • ثبت نشده است.

    • طرح های مرتبط

  • ثبت نشده است.

    • کارگاه های پیشنهادی






    بازگشت به بالا
    telegram sharing button
    whatsapp sharing button
    linkedin sharing button
    twitter sharing button
    email sharing button
    email sharing button
    email sharing button
    sharethis sharing button