مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

مقاله مقاله نشریه

مشخصات مقاله

مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

نسخه انگلیسی
مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

video

مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

sound

مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

نسخه انگلیسی

مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

بازدید:

122
مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

دانلود:

16
مرکز اطلاعات علمی Scientific Information Database (SID) - Trusted Source for Research and Academic Resources

استناد:

اطلاعات مقاله نشریه

عنوان

زمینه های دینی بر گرایش هندوها به تشیع در قلمرو سلاطین اَوده

صفحات

 صفحه شروع 123 | صفحه پایان 146

چکیده

 بخش­های شمال شبه قاره در سده­های 12 و 13ق تحت فرمانروایی سلسله­ای از حاکمان شیعی, موسوم به «سلاطین اَوده» قرار داشت که قلمروی را مستقل از گورکانیان اداره می کردند. از ابتدای استقرار تشیع به وسیله کارگزاران امام علی7 در هند, دستاوردهای کانون شیعی اوده در جذب هندوها به تشیع بسیار چشمگیر بود. این مقاله با روشی «توصیفی-تحلیلی» می­کوشد تا اثبات کند که این رهاورد, نه فقط به سبب مزایای اقتصادی و اجتماعی بود که از تغییر کیش به تشیع عاید هندوها می­شد, بلکه به سبب قرابت هایی بود که ایشان میان مذاهب هندویی و شیعه ملاحظه می­کردند. هر سه شیوه دینداری رایج در میان هندوها (یعنی کرمه­مارگه, جنانه­مارگه و بهکتی مارگه) دارای شیوه­ای مشابه در تشیع بود و افرادی که تغییرکیش می­دادند مجبور به اتخاذ شیوه­ای جدید در دینداری نبودند. مؤلفه­های اعتقادی, آیینی و اخلاقی مشابهی نیز وجود داشت که فرایند پذیرش تشیع را برای هندوها دلپذیر می­ساخت؛ از جمله: تشابه جایگاه اوتاره­های هندویی با امامان شیعه‰, باور به ظهور منجی, اعتقاد به توسل, اجرای سنت­های تطهیر و پرهیز, اقدام به نذر و زیارت, مراسم دینی دسته­جمعی, و رفع برخی مرزهای طبقات اجتماعی. البته باید اذعان نمود که مساعی سلاطین اوده در جهت ترویج باورها, مناسک و اخلاق شیعی در آن دوران, تماس هندوها با مظاهر شیعی را آسان­تر ساخت و این امکان را برای بسیاری از آنها فراهم کرد تا تجربه­ای از تشیع حاصل کنند. تازه های تحقیق حاکمیت سلاطین شیعه بر قلمرو اوده در سده­های 12 و 13ق این زمینه را فراهم ساخت تا تشیع بتواند فارغ از تنگناهای سیاسی گورکانیان, آموزه­ها و مناسک خویش را به طور رسمی در شمال هند منتشر سازد. هندوهای ساکن در قلمرو اوده که مشتمل بر مذاهبی از ویشنویی, شیوایی و شکته بودند, در این دوره با مظاهر شیعی تماسی بیشتر یافتند و میزان گرایش آنها به مذهب شیعه افزایش یافت. مقاله حاضر با بررسی حول سه محور «باورها», «آیین­ها» و «اخلاق دینی» در پی اثبات این فرضیه بوده است که برخورداری از چهارچوب و تجربه دینی مشابه در یک سنت جدید, می تواند مسیر را برای تغییر سازد. از دین قبلی هموار نماید. به تعبیر بهتر, هندوهایی که به تشیع گرایش یافتند, چه در شیوه دینداری خویش و چه در مؤلفه­های اعتقادی, آیینی و اخلاقی خویش, زمینه­ای مشابه با تشیع را تجربه کرده بودند. ازاین رو, پذیرش دین جدید علاوه بر مزایای اجتماعی که برای ایشان به ارمغان می­آورد, چندان متضمن دگرگونی اساسی در نوع دین­ورزی و مؤلفه­های درونی آن نبود. هندوهای قلمرو اوده ملاحظه می­کردند که هر سه شیوه عمده دینداری (یعنی کرمه مارگه, جِنانه مارگه و بهکتی­مارگه) دارای مابا­زایی در تشیع هستند؛ به این معنا که از میان شیعیان, دسته­ای دینداری خود را به عبادت در مساجد معطوف ساخته­اند, گروهی اندک اهل دروس حکمی و مدارس فلسفی اند, و شماری فراوان هم پایة دینداری خویش را بر ارتباط با امام­باره­ها, درگاه­ها و تکایا و محبت­ورزی بر ائمه‰ بنا نهاده­اند. ازاین رو هر فرد هندو که پیش تر به یکی از انواع دینداری مذکور وابسته بود, هنگام تغییر کیش نیز می­توانست به جریانی مشابه در تشیع بپیوندد. فارغ از شیوه دینداری, گستره اعتقادی شیعه نیز مؤلفه­هایی درخور توجه داشت که با بعضی اعتقادات هندویی مرادف بودند. از آن جمله می­توان به تشابه نسبت میان اوتاره­ها یا امامان شیعه‰ با الوهیت اشاره کرد؛ همچنین شباهت جایگاه شخصیت­های متعالی زنانه در شکته و تشیع و یا اعتقاد به ظهور موعود آخرالزمانی کلکی در ویشنویی و امام زمان7 در شیعه. برخلاف دیدگاه های رسمی اهل سنت که الوهیت را فارغ از تجلیات انسانی می دانستند, تشیع, هم در مقام نظر و هم در قالب مناسک, چنین اعتقادی داشت و امامان و قدیسان خویش را با آدابی خاص می ستود, بدیشان توسل می­جست و آنان را منجی خویش می دانست. به این مجموعه می­توان احترام و قداست جایگاه «گورو» در هندویی و روحانی دینی در شیعه را نیز افزود. این مشابهت­ها قطعاً از میزان تردیدهای یک هندو برای پذیرش شیعه می­کاست و برای او اطمینان­بخش بود که بعد از شیعه­شدن, آنچنان از فضای اعتقادی پیشین بدور نخواهد بود. شباهت­ها در حوزه مناسک هندویی و شیعی چه بسا آشکارتر بود. برای نمونه, گستره­ای از سنت های تطهیر و پرهیز, قرائت متون مقدس, توسل به قدیسان, زیارت, مناسک دسته­جمعی و رقص های آیینی رواج داشتند که به وسعت توسط شیعیان اجرا می شدند و در جزئیات خود از ابزارها, سبک­ها و مواد موجود در محیط هندی استفاده می­کردند. از این رو بسیاری از هندوها نظاره­گر و گاه همراه این گونه مراسم بودند و از جذابیت­های آنها بهرمند می­شدند. در این میان, هندوهایی نیز بودند که حضور در این مناسک, ایشان را به تشیع متمایل می­ساخت؛ زیرا تفاوتی بنیادین را میان آیین­های فوق الذکر با سنت­های مشابه هندویی ملاحظه نمی­کردند و البته چه بسا تجربه­ای عمیق­تر در فضای این مناسک جدید برای آنها حاصل می­شد. از دیدگاه اخلاقی, مهم ترین رهاورد حاکمان شیعه اوده برای هندوها, ارائه مذهبی بود که برخی از قوانین نظام طبقاتی (کاست­ها) در آن اعتبار نداشتند. البته این رهیافت سلاطین اوده را باید امتداد سیاست های سلاطین مسلمان گورکانی تلقی نمود که شودره­های بسیاری را به اسلام متمایل ساخت؛ زیرا آنها آسیب­پذیرترین و پایین­ترین لایه طبقات اجتماعی به شمار می­رفتند و با پذیرش اسلام, می­توانستند از مزایای طبقات دیگر نیز بهرمند شوند. به تصور نگارندگان این مقاله, ملاطفت جنبش­های تبلیغی صوفیان شیعی, همچون میرسیدعلی همدانی با عامه مردم, وجهه اخلاقی ارزنده­ای از تشیع در اذهان عمومی ایجاد نمود که در اقبال هندوها به شیعه مؤثر بود. با این اوصاف, برای بسیاری از هندوها که در شمال هند و تحت حاکمیت سلاطین اوده به شیعه گرایش یافتند, تحقق تشیع در این ناحیه, تنها یک میان پرده تاریخی در سیر دینداری ایشان به شمار می رفت؛ زیرا صور دینداری ایشان در ذات خویش چندان تغییر نیافت, بلکه تنها برخی از اسامی و عناوین دچار تغییر شدند و اسطوره­های قدیمی جای خود را به روایات جدید دادند.

چندرسانه ای

  • ثبت نشده است.

    • استنادها

  • ثبت نشده است.

    • ارجاعات

  • ثبت نشده است.

    • استناددهی

    مقالات مرتبط نشریه ای

  • ثبت نشده است.

    • مقالات مرتبط همایشی

  • ثبت نشده است.

    • طرح های مرتبط

  • ثبت نشده است.

    • کارگاه های پیشنهادی






    بازگشت به بالا
    telegram sharing button
    whatsapp sharing button
    linkedin sharing button
    twitter sharing button
    email sharing button
    email sharing button
    email sharing button
    sharethis sharing button