در این پژوهش، ویژگیهای فلورستیک و اکولوژیک منطقه سیوان واقع در 45 کیلومتری شمالغرب تبریز و دامنه های کوه میشو داغ مورد بررسی قرار گرفت. منطقه مورد بررسی بین 45˚50' 40" تا 45˚52' 57" طول شرقی و 38˚20' تا 38˚ 21' 12"عرض شمالی به مساحت 1000 هکتار واقع است. فلور منطقه به دقت شناسایی گردید و در کل 230 گونه در قالب 179 جنس و 50 تیره مورد شناسایی قرار گرفتند. برخی عوامل محیطی همچون بافت، درجه شوری و pH خاک، کمیت و کیفیت بارش و دمای متوسط سالانه بررسی شد. پوشش گیاهی منطقه نیز از جنبه های چهره شناختی و فلورستیک ارزیابی شد. با بررسی چهره شناختی پوشش گیاهی منطقه، انواع تیپهای بیولوژیک تعیین شده و طیف زیستی منطقه ترسیم شد. بررسی فلورسیتک پوشش گیاهی منطقه با روش براون بلانکه انجام شد. در این بررسی پس از تعیین سطح حداقل، تعداد 17 عدد رلوه در منطقه استقرار یافت. آمایش رلوه ها با دو روش ریاضی و مقایسه ای انجام شده و به این ترتیب واحدهای رویشی مهم منطقه شناسایی شدند. در روش ریاضی از ضریب تشابه ژاکارد و در روش مقایسه ای از جداول خام، پرورده، جزیی و جزیی ترتیبی استفاده گردید. در این بررسی مشخص شده عوامل ادافیک مهم ترین عوامل توزیع واحدهای رویشی منطقه می باشند.

در سال های اخیر گردشگری و گردشگرپذیری روستایی به عنوان راهکارهای جدید توسعه مناطق روستایی به منظور تامین نیازمندی-های روستاییان، جلوگیری از مهاجرت های بی رویه آنها، اشتغال زایی و. . . ارایه شده است. اما در مناطق روستایی موانعی وجود دارد که روند توسعه گردشگری را با مشکل مواجه می سازد. لذا هدف این پژوهش شناسایی موانع گردشگرپذیری روستای هدف گردشگری حیدرآباد سیوان است که با رویکرد کیفی-کمی انجام گرفته است. در روش کیفی 15 نفر از مسیولان و متخصصان گردشگری و توسعه روستایی به روش نمونه گیری گلوله برفی انتخاب و از آنها مصاحبه به عمل آمد. پس از مشخص شدن موانع پرسشنامه ای از نتایج مصاحبه طراحی و در اختیار نمونه آماری در بخش کمی قرار گرفت. در مرحله کمی تعداد 236 نفر از ساکنان روستا با استفاده از فرمول کوکران، 100 نفر از گردشگران و 30 نفر از مسیولان به شیوه تصادفی ساده انتخاب و بین آنها پرسشنامه توزیع شد. روایی پرسشنامه مورد استفاده به شیوه صوری و پایایی آلفای کرونباخ به میزان 969/0 تایید شد. تجزیه و تحلیل داده ها در بخش کیفی به صورت تحلیل همزمان و تشخیص محقق و در بخش کمی، از آزمون t تک نمونه ای و فریدمن در نرم افزار آماری spss استفاده شده است. یافته های کیفی حاکی از استخراج دو مقوله مرکزی و 5 مقوله اصلی داشت. در مرحله کمی مقوله های مرکزی و اصلی به عنوان موانع گردشگرپذیری روستایی در دو دسته عوامل بیرونی (اقتصادی-مالی، اداری-ساختاری) و عوامل درونی (اجتماعی-فرهنگی، کالبدی-فضایی و زیرساختی-رفاهی) مورد تایید قرار گرفتند. همچنین عامل زیرساختی-رفاهی با میانگین رتبه (11/3) و عامل اجتماعی-فرهنگی با میانگین رتبه (86/2) به ترتیب به عنوان اثرگذارترین و کم اثرترین موانع شناسایی شدند.

گل فشان های منطقه سیوان از پدیده های منحصربفردی هستند که ارتباط تنگاتنگی با واحدهای رسوبی چین خورده و دانه ریز میوسن دارند. این گل فشان ها بصورت اشکال مخروطی فرسایش یافته و خاموش یا نیمه فعال و نیز حوضچه های گل در منطقه گسترش دارند. نتایج آنالیز نمونه های رسوب به لحاظ بافتی، آنها را در گروه گل سنگ و سیلت رسی به ترتیب در طبقه بندی فولک و شپارد قرار می دهد. کوارتز، فلدسپاتها، میکاها، انواع کانی های سنگین، کانی های رسی (ایلیت و کلریت) و خرده سنگها (دگرگونی، کربناته و آتشفشانی) از اجزاء تشکیل دهنده این رسوبات هستند. شواهد کانی شناسی بیانگر منشاء رسوبات از سنگهای دگرگونی و احتمالا آتشفشانی منطقه است. میزان کربنات کلسیم در نمونه های گل بین 19 تا 45 درصد متغیر بوده و بر این اساس رسوبات گلفشان ها، از نوع گل آهکی، مارن رسی و مارن می باشند. تشکیل گلفشان های سیوان در ارتباط با عواملی مانند حضور رسوبات دانه ریز میوسن، ضخامت رسوبات منطقه و تاثیر فشارهای روباره و تکتونیک ناحیه ای می تواند باشد. همچنین حضور گنبد نمکی پنهان طبق نقشه زمین شناسی و نیز عوارض سطحی، می تواند از عوامل موثر در تشکیل و فعالیت گل فشان های این ناحیه بوده باشد. این گل فشان ها به لحاظ ترکیب رسوب، آب و مکانیسم تشکیل قابل مقایسه با گل فشان های حواشی حوضه خزر هستند که با شرایط تکتونیکی-رسوبگذاری حوضه آنها می تواند مرتبط باشد.

محدودیت های موجود در روش های مرسوم شناسایی خاک و پیشرفت های صورت گرفته در فناوری اطلاعات، باعث شده تا توجه بیشتری به رویکرد های نوین نقشه برداری خاک برای افزایش خلوص نقشه-های خاک صورت گیرد. هدف این رویکرد پیش بینی کلاس های خاک یا ویژگی های آن، بر اساس متغیرهای محیطی یا خصوصیاتی از خاک است که به سادگی قابل محاسبه هستند. پژوهش حاضر در اراضی بخش سیوان از شهرستان ایلام با هدف شناسایی و تهیه نقشه خاک های این منطقه صورت پذیرفته است. ابتدا موقعیت 46 خاکرخ با استفاده از تفسیر اولیه تصاویر ماهواره ای و روش مطالعه شناسایی آزاد مشخص گردید. سپس بر اساس مشخصات مورفولوژیکی هر خاکرخ، نمونه برداری از کلیه افق های ژنتیکی و تجزیه-های شیمیایی و فیزیکی لازم انجام گرفت. خاک های منطقه مورد مطالعه بر اساس کلید رده بندی خاک آمریکایی (2014) طبقه بندی گردید. در این مطالعه از مدل رگرسیون منطقی چند جمله ای برای پیش بینی مکانی کلاس های رده بندی خاک استفاده شد. ویژگی های پستی و بلندی اولیه و ثانویه زمین از مدل رقومی ارتفاع با قدرت تفکیک مکانی 30 متر با استفاده از نرم افزار ساگا استخراج شد. نتایج رده بندی خاکرخ ها نشان داد که خاک های منطقه در سه رده مالی سولز، اینسپتی سولز و انتی سولز و شش کلاس در سطح خانواده خاک بود. بررسی همبستگی بین ویژگی های مدل رقومی ارتفاع نشان داد که پارامترهای موقعیت شیب میانی، تابش خورشیدی پراکنده، شاخص رطوبت پستی بلندی، شاخص زبری زمین، خمیدگی شکل سطح، خمیدگی طولی بیشترین تأثیر را روی تشکیل کلاس های خانواده خاک داشتند. دقت کلی مدل رگرسیون برای کلاس های خانواده 60/0 به دست آمد. هم چنین ضریب کاپای نقشه ی پیش بینی مکانی در سطح خانواده 38/0 برآورد گردید. نتایج این مطالعه نشان داد که متغیرهای زمین ریخت سنجی در پیش بینی کلاس های خاک مؤثر واقع شدند و پیشنهاد می شود در مطالعات آینده از سایر متغیرهای محیطی مشتق از داده های سنجش از دور نیز به منظور ارتقا صحت نقشه های خاک استفاده گردد.

مقدمه: گل­فشان­ها یکی از عجیب­ترین و جذاب­ترین پدیده­های زمین­ریختی هستند، آنها برای طیف وسیعی از رشته­ها، از جمله صنعت نفت اهمیت دارند (Stewart and Davies 2009). از آنجا که گل­فشان­ها از اعماق زمین سرچشمه می­گیرند به عنوان نشانه های منطقه ای برای اکتشاف هیدروکربن عمل می کنند، (Shnyukow and Yanko-Hombach, 2020). یکی از روش های اخیر اکتشاف هیدروکربن، اکتشاف ژئومیکروبی است که مبتنی بر تکنیک کاوش سطحی برای شناسایی گازهای نشت کننده مربوط به ریزنشت هیدروکربنی است. بنابراین آشکار­سازی روند تراوش و مهاجرت آن­ها از مخازن نفتی زیرسطحی به محیط­های سطحی را نشان می­دهد یک رابطه مستقیم و مثبت بین جمعیت میکروبی و غلظت هیدروکربن در خاک در مخازن مختلف تولید در سراسر جهان مشاهده شده است (Wanger et al, 2002). مواد و روش­ها محل نمونه­برداری در در روستای سیوان از توابع بخش مرکزی شهرستان مرند در شمال­غربی استان آذربایجان­شرقی واقع شده است. نمونه­های جمع­آوری شده شامل نمونه آب و خاک است. نمونه­ها از محل دهانه­ی گل­فشان که در حال حاضر غیرفعال است و هم­چنین از تپه­ی دربرگیرنده گل­فشان با توجه به رنگ و ژئوموفولوژی آن و از مکان­هایی که به صورت دوره­ای و متناوب آب و گاز خارج می­شد جمع­آوری گردید. نمونه­های خاک هرکدام در حدود 1 کیلوگرم از عمق 5/0 متری در کیسه­های پلاستیکی که از قبل در اتوکلاو استریل شده بودن جمع­آوری گردید و نمونه­های آب نیز در ظرف شیشه­ای برداشت شد. یکی از روش­های قابل قبول و متداول برای بررسی جمعیت میکروبی باکتری­های نفت­خوار برای بررسی آنومالی ژئومیکروبی نفت و گاز در گل­فشان سیوان، روش شمارش در پلیت­های کشت است که به صورتPlate Count  انجام می­شود. روش بررسی ژئومیکربی شامل جمع آوری نمونه های خاک از منطقه مورد بررسی، بسته بندی، نگهداری و ذخیره­سازی نمونه ها در کیسه های نمونه از پیش استریل شده در شرایط عاری از میکروب و سرد تا آماده­سازی نمونه برای کشت، تجزیه و تحلیل و جداسازی و شمارش باکتری های استفاده کننده هیدروکربن مانند متان، اتان، پروپان و اکسید کننده های بوتان است (Rasheed, 2015). نتایج شمارش باکتری­ها برای هر کدام از نمونه­ها به صورت تعداد کلنی­های باکتری در هر گرم خاک یا 1  میلی­لیتر مایع محاسبه گردید. نتایج و بحث بعد از اتمام زمان گرماگذاری برای بررسی تعداد کلنی­های تشکیل شده توسط باکتری­های هدف، هر یک ازکلنی­های تشکیل شده در رقت­های مختلف یک نمونه در پلیت­های حاوی محیط کشت، به صورت چشمی و استرئومیکروسکوپ مورد بررسی قرار گرفت. استرئومیکروسکوپ نوری جهت تائید میکروب هدف و تائید ویژگی­های کلنی، مورد استفاده قرار می­گیرد. از این رو باکتری­های هدف از دیگر باکتری­های احتمالی تمیز داده شده و تعداد کلنی­های موردنظر روی محیط کشت شمارش شد و محاسبات آن در گرم نمونه خاک مورد بررسی قرار گرفت. بررسی­ها شامل تمیز باکتری­های هدف از دیگر باکتری­های احتمالی، شمارش تعداد کلنی­های مد نظر و محاسبه آن در هرگرم نمونه خاک مورد بررسی است. برای محاسبه تعداد باکتری­های متانوتروف، اتانوتروف و پروپانوتروف در هر کدام از نمونه خاک، تعداد باکتری­های هدف شمارش شده در هر پلیت حاوی محیط کشت ضرب در عکس ضریب رقت انجام گرفته در هر پلیت می­شود و همچنین به دلیل اینکه از هر سوسپانسیون تهیه شده به حجم 1/0 برای کشت استفاده شد بنابراین عدد بدست آمده در 10 ضرب می­شود. تعداد جمعیت میکروبی بر صورت "واحد سازند کلنی CFU یا Colony Forming Unit در هر میلی­لیتر از سوسپانسیون میکروبی بدست می­آید (Liu et al, 2016). عکس ضریب رقت *10 * تعداد کلنی = cfu/mg  (تعداد میکروب در 1 میلی لیتر سوسپانسیون) در نهایت، برای محاسبه تعداد میکروارگانیسم ها در هر گرم خاک عدد CFU/ml محاسبه شده برای هر سوسپانسیون میکروبی به عدد 5 ضرب شود چرا که 20 گرم خاک اولیه در 50 میلیگرم سرم، سوسپانسیون شده بود. عدد نهایی معرف تعداد میکروارگانیسم هدف در هر گرم خاک است. تعداد باکتری در 1 میلی­گرم *10/50 (جدول 1).  10/50 *  تعداد باکتری در 1 میلی­گرم = تعداد در هر گرم خاک نتیجه­گیری به منظور تعیین جمعیت باکتری­های متانوتورف، اتانوتروف و پروپانوتروف در گل­فشان سیوان (شکل 1)، در کل هفت نمونه خاک و گل همراه با دو نمونه مایع از هشت نقطه منطقه مورد مطالعه جمع­آوری گردید. با توجه به نقاط نمونه­برداری از گل­فشان سیوان در سه نقطه از منطقه مورد مطالعه، باکتری­های اکسیدکننده متان و اتان در نقاط مشترکی همزمان حضور دارند، آن نقاط شامل دهانه اصلی گل­فشان و در نقاطی از تپه­ی دربرگیرنده گل­فشان که از آن­ها آب و گاز به صورت دوره­ای و متناوب خارج می­شد. تنها مکانی که فقط باکتری متانوتروف در آنجا حضور داشت نقطه SV2 بود در حالی که برای تایید وجود باکتری پروپانوتروف به آزمایش های تکمیلی نیاز است (شکل 2). با توجه به حضور باکتری­های استفاده­کننده از متان و اتان دو نتیجه می­توان گرفت، در وهله اول متان می­تواند از نوع متان بیوژنیک باشد و حضور اتان در منطقه به دلیل هم­جوشی دو متان تحت تاثیر فشار باشد. از طرف دیگر با توجه به تعداد محدود باکتری­های متانوتروف و اتانوتروف می­توان استدلال کرد که احتمال حضور هیدروکربن هست ولی ارزش اقتصادی ندارد.

یکی از راهبردهای توسعه روستایی که نتایج مثبتی در اغلب کشورها داشته است، راهبرد گردشگری روستایی است. مقاله حاضر به گردشگری روستایی به عنوان راهبردی برای تحقق توسعه روستایی پرداخته است. فرض مطالعه بر این است که گردشگری روستایی می تواند تأثیر مثبتی بر توسعه روستایی و کاهش فقر بگذارد. در این پژوهش اثرات گردشگری بر توسعه روستایی و فقر خانوارهای روستایی دهستان میشخاص، بخش سیوان از توابع شهرستان ایلام مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش انجام، توصیفی تحلیلی است. برای گردآوری داده ها از روش های اسنادی (کتابخانه ای) و میدانی (پرسشنامه محق ساخته، مشاهده و مصاحبه) استفاده شده است. جامعه آماری تحقیق شامل سرپرستان هشت روستای گردشگری دهستان میشخاص می باشد و دارای بیشترین حجم گردشگر می باشند که تعداد آنها به 1638 خانوار است. حجم نمونه با استفاده از جدول اچ. اس بولا 325 نفر برآورد شده که جهت اطمینان بیشتر 335 نفر در مطالعه شرکت داده شدند. شیوه نمونه گیری به صورت طبقه ای چند مرحله ای بوده است. بدین ترتیب که کل روستاهای دهستان میشخاص (8 روستا) را مشخص کرده و بنابر تناسب جمعیتی از هر روستا به روش تصادفی ساده نمونه گیری به عمل آمد. برای تجزیه و تحلیل داده های جمع آوری شده از نرم افزار آماری SPSS و از آمار های توصیفی (نمودارها، جداول توزیع فراوانی) و آمارهای استنباطی (آزمونT، F و رگرسیون چند متغیره، تحلیل مسیر و غیره) استفاده شده است. پایایی پرسش نامه با استفاده از نظر متخصصین، کارشناسان و سه تن از اساتید دانشگاه مورد تأیید قرار گرفت. جهت اندازه گیری روایی متغیرها، از آلفای کرونباخ (77/. ) استفاده شد. بررسی مدل برازش رگرسیونی عوامل تأثیرگذار در کاهش فقر و توسعه روستایی در اثر توسعه گردشگری روستایی از دیدگاه مشارکت کنندگان در تحقیق نشان داد که ضریب تعیین 799/. بوده و نشان دهنده ضریب تأثیر مثبت در جوامع مورد مطالعه در ابعاد متغیرهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی و کالبدی است. بنابراین می توان گفت که توسعه گردشگری با توجه به ایجاد رابطه با ابعاد توسعه روستایی نقش مهمی در کاهش فقر روستایی ایفا کرده است. نتایج تحلیل مسیر نشان می دهد که همه ابعاد گردشگری روستایی مورد بررسی، اثرات مستقیمی بر فقر روستایی دارند. بیشترین اثر مستقیم متعلق به بعد اقتصادی (0. 28) و کمترین اثر متعلق به بعد کالبدی (0. 11) است.

بروز مشکلات زیست محیطی و روند رو به افزایش آن تبدیل به نگرانی اصلی سازمان های بین المللی و اندیشمندان این حوزه شده است. از آن جا که رفتار انسان عامل اصلی شکل گیری مخاطرات زیست محیطی است؛ در سال های اخیر نوع برخورد و رفتار انسان با محیط زیست در کانون توجه مجامع بین المللی قرار گرفته است. به همین دلیل، هدف این تحقیق مدل یابی عوامل موثر بر رفتار اخلاقی زیست محیطی روستاییان بر مبنای نظریه ارزش-عقیده-هنجار در نظر گرفته شده است. جامعه آماری پژوهش تمامی سرپرستان خانوار در دهستان های علیشروان و میش خاص از بخش سیوان در شهرستان ایلام بودند. با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه 332 نفر تعیین شد که در نهایت، 335 پرسشنامه به شیوه نمونه گیری طبقه ای تناسبی گردآوری و تحلیل شد. پژوهش به شیوه پیمایش و با استفاده از ابزار پرسشنامه صورت پذیرفت. روایی پرسشنامه با نظرسنجی از متخصصان و پایایی آن از طریق آزمون آلفای کرونباخ تایید شد. به منظور آزمون مدل ساختاری ارایه شده در چارچوب نظری پژوهش از تکنیک تحلیل مسیر به روش حداکثر درست نمایی به وسیله نرم افزار AMOS (V 20) استفاده شد. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری، نشان از برازش مطلوب مدل ساختاری پژوهش داشت و در مجموع، متغیر های پژوهش 72 درصد از واریانس رفتار اخلاقی زیست محیطی روستاییان را تبیین نمودند.

به منظور ارزیابی قابلیت ترکیب عمومی اکوتیپ های یونجه منطقه آذربایجان از طریق آزمون پلی کراس و انتخاب والدین مناسب برای تولید واریته سنتتیک، آزمایشی در سال های زراعی 1380 لغایت 1386 در ایستگاه تحقیقاتی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی صورت گرفت. 29 اکوتیپ یونجه محلی منطقه آذربایجان همراه با یک رقم اصلاح شده در خزانه پلی کراس کشت شدند. طرح مورد استفاده برای توزیع تصادفی اکوتیپ ها در خزانه پلی کراس بلوک های کامل تصادفی با 12 تکرار بود. بذور ناتنی تولید شده از خزانه پلی کراس، ابتدا بصورت انفرادی در گلدان کشت و سپس گیاهان در سن یک ماهگی به مزرعه منتقل شدند و در آزمون پلی کراس در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی بمدت سه سال مورد ارزیابی قرار گرفتند. تجزیه های آماری داده های حاصل نشان داد که تنوع گسترده ای بین اکوتیپ ها وجود داشته و با استفاده از این تنوع، امکان گزینش والدها فراهم است. با توجه به میزان قابلیت ترکیب عمومی اکوتیپ ها و بر اساس علوفه تر و خشک، یازده اکوتیپ ساتلو، قره یونجه مرکز، المرد، لقان، بافتان، خواجه، سیوان، ایلان جوج، دیزج صفرعلی، خسروانق و قره بابا برای تولید بذر سنتتیک انتخاب شدند. میزان وراثت پذیری خصوصی علوفه تر، علوفه خشک، ارتفاع بوته، نسبت وزن برگ به ساقه در حالت تر و خشک به ترتیب 60،  59، 50، 11 و 19 درصد برآورد شدند با اعمال گزینش با شدت 30 درصد،  میزان پاسخ مورد انتظار برای عملکرد تر و خشک به ترتیب 2/3 و 58/1 تن در هکتار محاسبه شد. این آزمایش با فراهم آوری تلاقی تصادفی برای یازده اکوتیپ منتخب در شرایط کنترل شده برای تولید واریته سنتتیک ادامه خواهد یافت.

در این بررسی تنوع ژنتیکی، وراثت پذیری و همبستگی ساده و چندگانه صفات در گونه Elymus tauri بررسی شد. مواد آزمایشی شامل بذر 8 جمعیت بومی بود که از استانهای آذربایجان شرقی و اردبیل جمع آوری گردید. آزمایش در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با 4 تکرار در باغ گیاهشناسی تبریز در پائیز سال 1377 پیاده شد. در تجزیه واریانس از نظر صفات مورد بررسی تعداد پنجه بارور، تعداد کل پنجه، طول سنبله و طول برگ پرچمی و عملکرد علوفه (وزن خشک بوته) تفاوتهای معنی داری در بین جمعیتها وجود داشت ولی برای صفات تعداد برگ، ارتفاع بوته و تعداد سنبلچه تفاوت معنی داری مشاهده نگردید. میزان وراثت پذیری عمومی برای تعداد پنجه بارور، تعداد کل پنجه، طول سنبلچه، طول برگ و عملکرد علوفه خشک در حد متوسط به بالا و به ترتیب معادل 83%، 72%، 80%، 61%، 52% برآورد شد. تجزیه کلاستر با استفاده از روش Ward، 8 جمعیت بومی را در دو گروه متمایز قرار داد. جمعیتهای گلجار مرند، زنوز، صوفیان و اهر در یک گروه و جمعیتهای گوی چوخور مشکین شهر، قینرجه مشکین شهر، میشو (سیوان) و پیام در گروه دیگر قرار گرفتند. این تمایز با ارتفاع مبدا اولیه رویشگاههای جمعیتها مطابقت داشت و نشان داد که جمعیتهای موجود در ارتفاع بالاتر از نظر ویژگیهای موفولوژیکی متفاوت از جمعیتهایی در ارتفاعات پایین تر می باشد. برآورد همبستگی های ساده صفات نشان داد که تنها بین عملکرد علوفه و طول برگ همبستگی مثبت و معنی داری مشاهده می گردد. با وجود این، ضریب همبستگی چندگانه عملکرد با صفات مورد بررسی بالا بود (R=0.8). بنابراین برای پی بردن به موثرترین صفات مورفولوژیکی روی عملکرد علوفه رگرسیون نزولی انجام گرفت. در نهایت از بین 8 صفت، تعداد کل پنجه و پنجه بارور در سطح احتمال 5% دارای ضریب رگرسیون ناقص معنی داری بودند که بیانگر نقش بیشتر این صفات در تبیین عملکرد علوفه می باشد.

گسل ها، از عناصر مهم تکتونیکی هستند که در مورفوژنز اشکال اولیه ژئومورفولوژیکی هر منطقه موثرند. گسل تبریز، با طول بیش از 600 کیلومتر (از کوه های زنجان- سلطانیه تا کوه های آرارات)، مهمترین گسل شمال غرب ایران است که از بستان آباد تا جنوب غربی مرند به طول 150 کیلومتر در روی عکس های هوایی و تصاویر ماهواره ای به وضوح قابل تشخیص است. آمار و اطلاعات موجود از زمین لرزه ها (منابع تاریخی وداده های اندازه گیری های دستگاهی)، حکایت از رخداد زمین لرزه های شدید متعدد در امتداد و مناطق مجاور این گسل، خصوصا محدوده شهر تبریز دارد. اندازه گیری های کمی، مثل شاخص های تضاریس جبهه کوهستان، شیب طولی رودخانه ها، نسبت عرض دره ها به ارتفاع و نسبت کشیدگی حوضه ها نیز، فعال بودن آن را نشان می دهند. گسل تبریز دارای حرکات عمودی، افقی و در مواردی به شکل همپوشانی بوده، که جدیدترین حرکت آن به صورت افقی و امتداد لغز راستگرد است. مطابق بررسی ها در بخش های مختلف گسل تبریز، پدیده های ژئومرفولوژی متعددی وجود دارد که ناشی از فعالیت های تکتونیکی آن است. بر اثر حرکات عمودی آن، انواع هورست ها (مورو و میشو)، پرتگاه های گسلی (پرتگاه گسلی روستاهای چله خانه و آناخاتون) گرابن ها (دریاچه اورمیه و شمال مورو) روراندگی ها (مورو، ایوند و طسوج) جابه جایی مخروط افکنه ها، از قبیل: کشکسرای، خامنه، کوزه کنان و زنجیره، پادگانه های رودخانه ای، مانند: رودهای کمور چایی، پیر بالا و غیره به وجود آمده است. در اثر حرکات افقی گسل تبریز پشته های مسدود کننده و فشاری، پدیده اسارت آبراهه ها، انحراف آبراهه ها، مئاندر، جابه جایی قنات در نقاط مختلف به وجود آمده است. در مواردی که گسل تبریز دارای همپوشانی فشارشی است، موجب تشکیل ارتفاعات، مثل کوه تک آلتی و در مواردی هم که دارای همپوشانی کششی است، موجب تشکیل گودال ها، مثل تالاب قوری گل، چله خانه بالا و غیره شده است. گسل تبریز، به خاطر ایجاد نقاط ضعیف (له شده) در امتداد خود، به طور غیر مستقیم در تشکیل بعضی پدیده ها، مثل ماگماتیسم دیاپیرهای نمکی، تشکیل انواع چشمه ها، مثل چشمه های معمولی، شور، گرم و تراورتن ساز و تشکیل گل فشان سیوان، موثر است.