بیان مسئله: آموزشِ فرایندمدارِ دروس طراحی معماری که عمدتاً دربردارندۀ طیفی از فعالیت هاست و ماهیتاً شامل مضامینی نظیر تجرید و عینیت، مسئله یابی و استنباط و استقراء و نتیجه گیری است، بر بسترِ کرکسیون، هدایت و راهبری می شود. سنجش وضعیتِ دانش، بینش و توانش طراحی و ادراک دانشجویانِ معماری در دروس طراحی معماری، مبتنی بر دریافت مفاهیم مطلق از یک سو و روند نسبی سازی آن مفاهیم از سویی دیگر، بر اساس معیارهایی نظیر صورت بندی و اولویت دهی به نظام مسائل طراحی، تبیین رویکردهای حل مسئله و کیفیت پردازش ایده های خلاقانه در هر یک از موضوعات طراحی انجام می شود. روند جاری در نظام آموزش رشتۀ معماری در دانشکده های معماری ایران، شکل گیری نوعی از ابهام در مفهوم کرکسیون را در پی داشته است که نیازمند تحقیق، تعمیق و تدقیق در چگونگی نقد و ارزشیابی های برآمده از کرکسیون است.هدف پژوهش: این پژوهش درصدد واکاوی مفاهیم نهفته در کرکسیون است تا ضمن تبیین، بررسی و نقد دیدگاه های حاصل از مصاحبه با خِبرگان، ارکان اصلی کرکسیون را برای سنجش توان طراحی دانشجویان صورت بندی کند.روش پژوهش: این تحقیق با رویکرد کیفی به روش نظریه داده بنیاد و با ابزار مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام شده است. با بهره گیری از نظریۀ داده بنیاد، داده های حاصل از مصاحبه های اکتشافی با 21 نفر از خِبرگان حوزۀ آموزش دروس طراحی معماری در دانشگاه های ایران طی سه مرحلۀ کدگذاری باز (اولیه)، زیرمقوله ها و مقوله ها صورت گرفت. واحدهای معنایی شامل 312 عنوان و کدهای باز در قالب 42 گزاره، مفهوم سازی شد. همچنین زیرمقوله ها مشتمل بر 12 گزارۀ عمده بود که در مرحلۀ بعد، مقوله ها با 3 هسته استخراج شدند.نتیجه گیری: نتایج این پژوهش حاکی از آن است که کرکسیون در نظام آموزش معماری، مفهومی فراتر از تصحیحِ صِرف آثار دانشجویان است و بر سطوح سه گانه «ماهیت»، «راهبرد» و «شیوه های راهبری» استوار می شود.

طراحی معماری چالش اصلی دانشجویان رشته معماری است که در طول دوره ی آموزشی با آن مواجه هستند. هدف این پژوهش، بررسی روشهای مؤثر شیوههای نقد در آتلیههای معماری و میزان اثرگذاری آن بر فرآیند یادگیری، با توجه به روشهای مختلف نقد است. عوامل اصلی در نقد که توسط استادان انجام میشود عبارتاند از: تبیین طرح، توصیف، تجزیه، تحلیل و قضاوت طرح. در این پژوهش به انواع مختلف نقد مانند نقد بر سر میز، نقد گروهی، تعاملات غیررسمی، تحویل موقت، تحویل نهایی و روشهای ارزیابی جدید مانند نقد همتراز، نقد عمومی، کنفرانس، نقد مکتوب، پنل بحث، نمایشگاه و کرکسیون پرداخته شده است. جامعه ی آماری این پژوهش 57 نفر از دانشجویان دروس طراحی معماری دانشگاه ارومیه است که به سه گروه تقسیم شدهاند. از هر گروه سؤال شده است که؛ مؤثرترین روش برای انتقال دانستهها، تجربیات، دانش و یادگیری دروس کارگاهی چیست؟ با مقایسه ی جوابهای سه گروه، نتایج متفاوتی بهدست آمده است: دانشجویان دروس مقدمات طراحی (1) و (2)، کرکسیونهای فردی و نقد بر سر میز را روشی مناسب دانستند. دانشجویان دروس طرح معماری (1) و (2)، روش کرکسیون فردی را چندان مناسب ندانستند و معتقد بودند که نقد و کرکسیون گروهی نقش مؤثرتری در یادگیری ایفا میکند. دانشجویان دروس طراحی (3) و (4) و (5) ضمن تأکید بر کارایی نقد گروهی، تحویل موقت را یکی از روشهای مؤثر در یادگیری میدانند.

شناسایی ساختار مطلوب جلسات نقد و کرکسیون در آتلیه های معماری از ضرورت های یک ساختار آموزشی پیشرو و کارآمد محسوب می شود. هدف از پژوهش حاضر شناسایی میزان انطباق ساختار جلسات نقد و کرکسیون در آتلیه پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی با ساختار پیشنهادی پژوهشگران فعال در این حوزه است. روش تحقیق پژوهش حاضر، اسنادی - پیمایشی و متکی بر فن تحلیل محتوا است. نمونه گیری در این پژوهش به شیوه هدفمند انجام شده است. آتلیه پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی با توجه به رویکرد نوین آن در امر آموزش معماری به عنوان حجم نمونه مورد نظر انتخاب گردید. در این پژوهش برای تحلیل آماری داده های کمی از نرم افزار SPSS استفاده شده است. یافته های پژوهش حاکی از شناسایی ده مفهوم یا معیار اصلی در ساختار جلسات نقد و کرکسیون در آتلیه پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی است. نتایج پژوهش نشان دهنده ارتباط مستقیم و معنادار میان ساختار جلسات نقد و کرکسیون در آتلیه پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی با ساختار پیشنهادی پژوهشگران فعال در این حوزه بر اساس مفاهیم ده گانه شناسایی شده می باشد؛ به این مفهوم که جلسات نقد و کرکسیون در آتلیه پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی برخوردار از چهارچوبی نظام مند و همگرا با ساختارهای موفق جهانی است. لذا به عنوان یک نمونه موفق داخلی با قابلیت تعمیم پیشنهاد می گردد. فرضیه حاکم بر پژوهش میزان این انطباق را در سطح متوسط ارزیابی کرده بود؛ لیکن ضمن اثبات این فرضیه، مقدار ضریب همبستگی 0/674 وجود رابطه مستقیم و در سطح بالاتر از متوسط را نیز تائید می نماید.

تقلیدِ درست پیش نیاز خلاقیت است. تقلید شاگرد از معلم خود در جلسة کرکسیون طراحی معماری می تواند راه انداز خلاقیت او باشد. در مقابل، تقلید معلم از شاگرد نیز به ذهن خوانی معلم از شاگرد کمک می کند و به او در آموزش بهتر شاگردش یاری می رساند. در این مقاله با معرفی «تقلید دوسویه» در کارگاه طراحی معماری، یعنی «تقلید ضِمنی» شاگرد از معلم و «تقلید بازگشتی» معلم از شاگرد و با تطبیق نظر دو طراحی پژوه سرشناس، دونالد شون و کیز دُرست، به دو مفهوم «تقلید توصیفی» و «تقلید توضیحی» دست می یابیم و موضِع این مفاهیم را در تعامل طراحانة معلم و شاگرد روشن می کنیم؛ تعاملی که موجب پیشبرد آموزش طراحی معماری می شود. در این پژوهش، به روش «مفهوم سازی» با استدلال منطقی بر تأملات نظری پیشین در ادبیات موضوع، به استنتاج وجوه مختلف تقلید دوسویة معلم و شاگرد در جلسات کرکسیون طراحی معماری می پردازیم و وجوه تقلید را در دستیابی به «طراحی متداول» برخاسته از «آموزش متداول» و «طراحی خلاق» منتج از «آموزش خلاق» شناسایی می کنیم. هدف اصلی در این پژوهشْ شناسایی و تنویر وجوهی از تقلید دوسویه میان معلم و شاگرد است که می تواند کرکسیون طراحی آن ها را خلاقانه تر پیش ببرد. نتیجة پژوهش به شکل نموداری ظاهر می شود که جایگاه و روابط مفاهیم مختلف تقلید دوسویه را در جلسة کرکسیون طراحی معماری به طور یک جا نشان می دهد.

اهداف و پیشینه: آموزش معماری در دورة کارشناسی بر محور کارگاه طراحی معماری استوار است و شیوة نقد و کرکسیون متداول ترین روش برای برگزاری جلسات کارگاه توسط معلمان معماری است. درواقع این شیوة آموزش مبتنی بر انجام کار توسط شاگرد و اصلاح آن توسط معلم است و یک روند رفت وبرگشتی اتفاق می افتد که در خلال آن دانشجو آموزش طراحی معماری می بیند. در پژوهش های مختلفی به بررسی روش های آموزشی در آتلیه، انواع کرکسیون و نقد پرداخته شده است. به علاوه دانش رتوریک (علم اقناع مخاطب)، از سوی پژوهشگران حوزة فلسفه و ادبیات بستر هر نوع ارتباط انسانی قلمداد شده است و برخی پژوهشگران حوزة معماری و سایر رشته های هنری به بررسی آن پرداخته اند. ازآنجاکه ارتباط میان معلم و شاگرد اصلی ترین وجه در آموزش طراحی است، نیاز به بررسی بیشتر در این زمینه با نگاهی به دانش رتوریک احساس می شود. بنابراین بررسی جلسة نقد و کرکسیون در کارگاه طراحی معماری و نوع ارتباطی که میان استاد و دانشجو شکل می گیرد، با توجه به دانش رتوریک و با هدف عرضة راهکارهایی برای تقویت این ارتباط، موضوع این پژوهش است.مواد و روش ها: در این مقاله، با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای و با روش استدلال منطقی، ضمن مروری اجمالی بر کارگاه طراحی معماری و شیوه های آموزشی آن و با اتکا به تئوری موقعیت رتوریکال و روش های رتوریک در اقناع مخاطب، سازوکاری برای برقراری مؤثرتر کرکسیون در جلسات کارگاه طراحی معماری عرضه می شود.نتایج و جمع بندی: بررسی ها نشان می دهند که ماجرای کرکسیون و ارتباط میان معلم و شاگرد معماری را می توان در قالب یک موقعیت رتوریکال و شامل هشت جزء تعریف کرد. ارتباط مؤثر میان معلم و شاگرد در این جلسه از طریق استفاده از بیانی واضح و قابل فهم و بیان نقدها و پیشنهادها به روشنی و با منطق ایجاد می شود. بنابراین یک موقعیت اقناعی شکل می گیرد که آنها سخن یکدیگر را بفهمند و به اجماع نظری و فکری برسند. درنتیجه دانشجو طراحی معماری و مهم تر از آن «تعامل و برقراری ارتباط کلامی» را یاد می گیرد و می تواند در شرایط مختلف از طرح خود به خوبی و قانع کننده دفاع کند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

امروزه آموزش معماری یکی از موضوعات موردتوجه در پژوهش معماری ا ست. از آنجا که هدف اصلی آموزش در هر رشته ای یادگیری است و کارگاههای طراحی پایه های اصلی آموزش معماری در دانشکده های معماری ایران هستند، فراهم آوری شرایط مناسب یادگیری، به ویژه در کارگاه های معماری، یکی از مهم ترین دغدغه های آموزشی/ پژوهشی در معماری به شمار می رود. با توجه به نقش انکارناپذیر کرکسیون در جهت دهی به طراحی معماری در کارگاه های مقدمات طراحی معماری، هدف پژوهش حاضر، بهبود و ارتقای کیفی کرکسیون از طریق استفاده از دلالت های سازنده گرایی در قالب نقد هدایتگر می باشد که تلاش نماید هر دانشجو را در یافتن پاسخ خود به پرسش طراحی همراهی و راهنمایی کند. این نوشتار در زمره تحقیقات کاربردی به شمار می رود و از روش تحقیق کیفی و از ابزار دلفی استفاده می کند. داده اندوزی در این پژوهش، مبتنی بر روش اسنادی و برداشت های میدانی بوده است. نتیجه تحقیق ارائه دهنده راهکارهایی از مجموعه دلالت های تربیتی نظریه سازنده گرا در قالب 6 باب اصلی (شامل؛ بازتعریف نقش ها - ارتقا ابزار و مهارت ها – توجه به تمایزات فردی دانشجویان- مواجهه با فرایند و پاسخ های ناصحیح - ساخت و پرداخت ذهنی- ارزیابی و سنجش) در پیشبرد نقد هدایتگر در کارگاه طراحی معماری است.

بیان مساله: درس طراحی معماری 2 به عنوان یکی از دروس کارگاهی دانشجویان کارشناسی مهندسی معماری، سهم بسیار مهمی در یادگیری پیش برد یک پروژه مسکونی از ابتدا تا انتها ایفاء می کند؛ از این رو آسیب شناسی آموزش آن، بسیار حائز اهمیت است.سوال تحقیق: 1- رضایت مندی دانشجویان از محقق شدن اهداف درس طراحی معماری 2 به صورت آموزش حضوری و مجازی چگونه بوده است؟ 2- در صورتی که امکان آموزش حضوری و مجازی فراهم باشد، دانشجویان مرد و زن ترجیح می دهند که آموزش درس طراحی معماری 2 به چه صورت باشد؟ 3- به طور متوسط میزان پیشرفت دانشجویان در درس طراحی معماری 2 در آموزش حضوری و مجازی چگونه بوده است؟اهداف تحقیق: در بحران همه گیری کرونا در جهان، آموزش دروس دانشگاهی معماری، مانند دیگر آموزش ها به صورت مجازی انجام شد. همین موضوع باعث شد که در پژوهش پیش رو، مقایسه تطبیقی آموزش حضوری و مجازی درس طراحی معماری 2 به دانشجویان، در محوریت قرار گیرد. بنابراین پژوهش حاضر با هدف ارزیابی آموزش حضوری و مجازی درس طراحی معماری 2 به دانشجویان کارشناسی رشته مهندسی معماری انجام شده است.روش تحقیق: روش تحقیق به کار گرفته شده در پژوهش حاضر، توصیفی- تحلیلی است که با روش گردآوری اطلاعات به صورت مطالعات کتابخانه ای و پیمایشی انجام شده است. ابزار گردآوری اطلاعات شامل مقالات و کتب موجود در حیطه موضوع مورد بررسی و همچنین پرسش نامه محقق ساخته  «ارزیابی آموزش درس طراحی معماری 2 مقطع کارشناسی معماری» بوده است که مطابق با فرمول کوکران توسط 145 دانشجوی مقطع کارشناسی معماری در شهر شیراز شامل: دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی، مؤسسه آموزش عالی آپادانا و مؤسسه آموزش عالی حافظ که درس «طراحی معماری 2» خود را به صورت حضوری و مجازی گذرانده اند، تکمیل شده است.مهم­ترین یافته ­ها و نتیجه­ گیری تحقیق: یافته ها حاکی از آن بوده اند که تفاوت معناداری بین نظرات دانشجویان مرد و زن که درس طراحی معماری 2 را به صورت مجازی گذرانده اند در شاخص های: تعاملات و کرکسیون های آموزش درس طراحی معماری 2 به صورت حضوری و مجازی و رضایت دانشجو از فضای آموزشی درس طراحی معماری 2 به صورت حضوری و مجازی وجود دارد. علاوه بر این با توجه به تفاوت های بسیار میان آموزش حضوری و مجازی درس طراحی معماری 2، بیشتر شدن تعداد کرکسیون ها در هفته، امکان نقادی پروژه ها توسط دیگر دانشجویان و غیره، همت اساتید این درس در آموزش مجازی لازم است.

آموزش طراحی معماری امری چالش برانگیز است که وابسته به متغیرهای متعددی می باشد. از آنجا که شکل گیری شخصیت یک طراح و فراگیری مهارت های طراحی وابسته به این مقوله است، از حساسیت زیادی برخوردار بوده و لازم است روند آموزش معماری در مدارس معماری مورد توجه و مطالعه قرار گیرند. در این راستا گام های آغازین آموزش در فراگیری طراحی معمارانه در تربیت طراح اهمیتی بسزا دارد. این پژوهش در جهت کاوش چگونگی طرح مساله طراحی و متغیرهای موثر بر فهم کافی از مساله و درونی شدن آن به جهت تسهیل آغاز مساله گشایی به توسط طراحان مبتدی انجام گرفته است. در این پژوهش مولفه ها ومتغیرهای ویژه ای همچون توضیح برنامه توسط معلم، مشاهده و جستار نمونه ها، کرکسیون های دیگر دانشجویان، تعامل های دانشجویی، درگیری مستقیم و آغشته شدن با دغدغه مساله طراحی و... در امر فهم مساله معماری شناسایی شده و وزن هر یک سنجش می گردد. نتایج این پژوهش چگونگی مواجهه طراح مبتدی با مساله طراحی و مولفه های موثر بر فهم کافی از آن را مشخص نموده و نتایج می تواند راهبردهایی موثر به جهت تشخیص و سوگیری معلمین طراحی در امر آموزش طراحی و تسهیل درونی شدن مساله طراحی نزد طراح مبتدی ارایه نماید.