در این پژوهش، تلاش شده است تا با بررسی خودزندگینامه های حوزوی منتشرشده به زبان فارسی در سال های پس از ورود صنعت چاپ به ایران تا سال 1395 شمسی، آورده ها و وانهاده های این متون استخراج شده و با استفاده از روش تحلیل مضمون، مضامین اصلی، نقاط کانونی تمرکز و حاضران و غایبان این برساخت های مدون از زندگی حوزویان مشخص شود. در نهایت با استفاده از این داده ها، سنخ شناسی جامعه شناختی از این خودزندگینامه ها ارائه شد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که اساتید و پدران و اجداد پدری، حاضران مشترک در غالب این خودزندگینامه ها هستند. امور ماورایی و خداوند، در خودزندگینامه های متقدم به لحاظ زمانی، به صورت مستقیم در این خودزندگینامه ها حضور پررنگی دارند، سپس حضوری غیرمستقیم می یابند و در دهه های اخیر، از روایت کنار گذاشته می شوند. این خودزندگینامه ها از منظر حضور زنان به عنوان شخصیت های حاضر در این برساخته ها، به دو دسته ی «زن گویا» و «زن محذوف» تقسیم می شوند. همین دوگانه را در مورد اشاره یا عدم اشاره به متغیرهای اقتصادی زندگی در این خودزندگینامه ها می توان مشاهده کرد و این متون را به دو دسته ی «اقتصاد محذوف» و «اقتصادگویا» تبدیل کرده اند. در جمعبندی نهایی، با اتکاء به یافته های فوق، خودزندگینامه های حوزوی به دو سنخ کلی «خودزندگینامه های عزلتی» و «خودزندگینامه های اجتماعی» تقسیم شده اند. خویشتن ِ خودزندگینامه ای ارائه شده در خودزندگینامه های عزلتی، در دایره ی محدود آموزش، عبادت و خانواده ای مردانه محدود می ماند و خویشتن ِ هویدا در خودزندگینامه های اجتماعی، در پیوند با وقایع اجتماعی و شبکه ای گسترده تر از کنشگران و وقایع تصویر می شود. خویشتن ِ حوزوی که تنها «حوزوی» نیست بلکه وجودی اجتماعی است که حوزوی «نیز» هست.

نقش زبان در ساختن هویت یکی از مهم ترین بحث های نظری مدرن در باب هویت است. ساختارگرایی و پساساختارگرایی با قاطعیت خاص بر نقش سازنده زبان در شکل گیری هویت تاکید می کنند. پژوهش پیش رو با این پیش فرض که زبان ابزاری قدرتمند در برساخت گفتمان هویتی محسوب می شود، با بررسی دو رمان آخرین دخترو دختری که از چنگ داعش گریخت نشان می دهد که زنان ایزدی با کدام سازوکارهای زبانی ژانر «زندگی نامه خودنوشت» را به مثابه راهبردی در مبارزه علیه گفتمان سلطه به خدمت می گیرند و با عرضه پادگفتمان هایی متفاوت به ساخت شکنی گفتمان های مسلط و کلیشه سازی های جهانی می پردازند تا برخی از پیامدها یا بازخوردهای منفی تجاوز و ظلم به جامعه استعمارزد ه ایزدی را بزدایند و در حیات بخشیدن به سنت های فرهنگی و قومی ایفای نقش کنند. در این راستا از نظریه گفتمان «لاکلایو و موف» و ابزارهای روش شناختی آن برای تجزیه و تحلیل داده های پژوهش بهره بردیم. نتایج نشان می دهد چهار گفتمان در کشمکش و تخاصم با یکدیگر درصدد بازنمایی هویت زن ایزدی برآمده اند: الف) گفتمان «حزب ملی گرای کرد»؛ ب) گفتمان «دولت مرکزی عراق و اعراب»؛ ج) گفتمان «داعش» و د) گفتمان «نویسندگان زن ایزدی». زنان ایزدی می کوشند با تمام هویت هایی که گفتمان های مسلط برایشان تعریف کرده اند همچون برده، قربانی تجاوز و پناهنده مبارزه کنند و هویت های تازه ای چون رهبر ایزدی و مدافع حقوق زنان و ایزدیان برای خود برسازند.

زندگی نوشت های فارسی به معنای ژانری کلی مشتمل بر انواع نوشتارهای مشتمل بر روایتی واقع گرایانه از زندگی ایرانیان، با دو شیوه کلی خاطره نویسی و یومیه نویسی، در شاخه های فرعی زندگی نامه نویسی ، اتوبیوگرافی نویسی ، یادداشت نویسی ، سفرنامه نویسی ، خاطره نویسی و نامه نگاری، در 150 سال اخیر رایج ترین گرایش تاریخی-ادبی در نوشتارهای معاصر را شکل داده و طی دهه های اخیر، در تعدد و تنوع، فزونی گرفته است. می توان نوشتار های حاصل از شیوه خاطره نویسی را مشتمل بر گونه های «تک خاطره»، «خاطره نامه»، «اتوبیوگرافی» و «وقایع نامه شخصی» دانست که شناخت و طبقه بندی نوع اول موضوع نوشتار پیش رو است. «تک خاطره»، خاطره ای تنها است که در ساخت نوشتار و عمدتا در قالب تک نگاشت ظهور می یابد. تک خاطره، بن مایه و هسته اصلی همه انواع حاصل از خاطره نویسی و برشی کوتاه از زندگی است که قدرتش در نمایش لحظه، و ویژگی های آن، فشردگی، شگفت انگیزی، وحدت تاثیر، ایستایی زمان و مکان و روایت تک محور از رخداد بیرونی است. تک خاطره برخلاف خاطره نامه ها، اتوبیوگرافی ها و تاریخ نامه های شخصی که مجموعه ای از احوال، اقوال، رفتارها و مشاهدات فردی را به نمایش می گذارند، به نمایش تک پرده ای می مانند. «مجموعه تک خاطرات» متداول ترین نوع نوشتاری برساخته در میان زندگی نوشت های خاطره محور فارسی و حاصل جمع آمدن چندین تک خاطره است که عمدتا بین آنها شباهت هایی از حیث سوژه، زمان و موضوع وجود دارد و اغلب، به وساطت فرد/افرادی جز راوی فراهم می آید. این مجموعه ها از حیث موقعیت روایتی، به انواع خویشتن محور، واقعه محور و دیگرمحور؛ از حیث نحوه شکل گیری به انواع اصیل و برساخته؛ از حیث توالی خاطره ها به انواع منظم و نامنظم؛ از حیث تعدد راویان به انواع تک راوی و چندراوی؛ و از حیث موضوع به انواعی متعدد در زندگی، سفر و حرفه طبق ه بندی می شوند. این مقاله به روش تحلیل محتوا و در پی مطالعه صدها زندگی نوشت فارسی به نگارش درآمده است.

زندگی نوشت های فارسی در مفهومی کلی، انواع نوشتارهای مشتمل بر روایتی واقع گرایانه از زندگی ایرانیان را دربرمی گیرد که با بیش از یک ونیم قرن سابقه، گستره آن همچنان رو به فزون است. می توان در کلی ترین تقسیم در راستای شناخت گونه های فرعی زندگی نوشت های شخصی، انواع حاصل از شیوه خاطره نویسی را مشتمل بر «تک خاطره»، «مجموعه تک خاطرات»، «خاطره نامه»، «اتوبیوگرافی» و «وقایع نامه شخصی» دانست که شناخت خاطره نامه ها و طبقه بندی گونه های آن، موضوع نوشتار پیش رو است. «خاطره نامه» (memoir) نوعی زندگی نوشت شخصی خاطره محور است که به شرح مکتوب فرد درباره تنها بخشی برجسته از زندگی و تجربیاتش اختصاص دارد. خاطره نامه اغلب از سوی افراد مشهور، سیاستمداران، نظامیان و صاحبان حرفه های اثرگذار به نگارش درمی آید. در خاطره نامه ترتیب خطی زمان و پیوستگی رویدادها در بافتی سلسله وار رعایت می شود و در شکل موفق آن با قوس احساسی و شخصی همراه است. شباهت میان این نوع نوشتاری و اتوبیوگرافی چنان است که حتی در غرب نیز وجوه تمایز آنها به درستی شناخته و رعایت نمی شود. منتقدان و نویسندگان متبحر تاکید دارند که در اتوبیوگرافی، نویسنده، هدف است؛ حال آنکه در خاطره نامه، هدف، نه شخص نویسنده، بلکه رویداد/رویدادهای پیرامونی او است. برجستگی نقش اجتماعی خاطره نامه در مقایسه با اتوبیوگرافی و قصد آن در ترسیم رویداد، دوره، گروه یا طبقه ای خاص موجب شده تا عمده خاطره نامه نویسان از شخصیتی تاریخی اجتماعی برخوردار باشند. نگارنده در پی طرح این ایده و ملاحظه صدها زندگی نوشت، به این گونه متداول پی برده و بر آن شده تا در مقاله پیش رو، ضمن معرفی و بیان ویژگی های برجسته، از مهم ترین انواع فرعی آن یاد کند.

تجربه گروهی دانشجویان در محیط دانشگاه با مجموعه پیچیده ای از تجارب و تعاملات همراه بوده و در صورت سازنده بودن، آثاری همچون توسعه سرمایه انسانی را در پی داشته و در غیر این صورت می تواند در قالب موانع مشارکت، تعامل آزاد آنان را مسدود نماید. از جمله این موانع وجود دوگرایی هایی می باشد که دانشجویان فرهنگ ها و قومیت ها به دلایل مختلف و از جمله ضعف در احترام نسبت به فرهنگ یکدیگر از هم جدا مانده و از مشارکت اجتماعی و سهیم شدن در تجارب دو جانبه محروم می گردند. تحقیق کیفی حاضر به روش قوم نگاری در سطوح برنامه درسی پنهان از نظر سیلور و الکساندر و با هدف بررسی وضعیت احترام به تنوع فرهنگی در الف) تعامل دانشجویان با یکدیگر، ب) تعامل دانشجویان با اساتید و ج) محیط و فضا و با مطالعه یکساله بر روی 40 نفر از دانشجویان کارشناسی در سه گروه علوم انسانی، فنی و مهندسی و علوم پایه انجام گردیده است. یافته های تحقیق که با استفاده از ابزارهای متنوع کیفی شامل اتوبیوگرافی، مشاهده، مصاحبه، یادداشت برداری، ژورنال نویسی، ضبط صدا، فیلم برداری و بررسی مستندات به دست آمده اند، حاکی از آن است که دانشجویان تجارب متفاوتی را در فرایند تحصیل خود در مورد فرهنگ و قومیت شان به دست آورده اند که محققان از طریق تحلیل محتوایی آن ها را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده اند.

داستان های خودزندگینامه ای زنان پیش از ظهور ادبیات و نقد ادبی معاصر، همیشه مطرود و کم ارزش انگاشته شده بود و در حاشیه قرار داشت. این کم ارزشی غالبا ناشی از عدم رعایت توازن این داستان ها با مبانی نظری رایج این سبک ادبی است که بر پایه اصول وحدت، انسجام و استقلال استوار می باشد. داستان های خودزندگینامه ای زنان «من» غیرمتمرکز، جمعی و «رابطه ای» را ارائه می دهد که در قالب نوشتاری پراکنده و چندگونه بیان شده است. مسیر داستان های خودزندگینامه ای انی ارنو و گلی ترقی، دو نویسنده معاصر فرانسوی و ایرانی، با قالب نظری ارائه شده نظریه پردازان همخوانی ندارد. این عدم انطباق به طور ویژه ریشه در تصویری دارد که هر دو نویسنده از «من» منتقل می کنند: «من» فراشخصی به جای «من» ای واحد و منسجم. جستار حاضر بر آنست تا با تکیه بر نظریه های فیلیپ لوژن و ژرژ گوسدرف، بخشی از تفاوت ها و نوآوری های داستان های خودزندگینامه ای را در نوشتار انی ارنو و گلی ترقی استخراج نماید تا به بررسی نوعی بوطیقای نوشتار خودزندگینامه ای زنانه بپردازد.

مقاله حاضر کوشیده است که مضامین مشترک شعر ابوفراس حمدانی، شاعر رومیات شورانگیز عرب و مسعود سعدسلمان، حبسیه سرای بزرگ ایران را بررسی و مقایسه نماید. از آنجا که این دو شاعر سال های مدیدی را در زندان های تنگ و تاریک، به سر برده و اندوه جانکاه غربت و گرفتاری و نومیدی را تجربه کرده اند، فکر و ذهنشان متوجه مضامین تقریبا مشترکی بوده که در شعرشان به خوبی انعکاس یافته است. در این نوشتار نخست درباره حبسیه و جایگاه مسعود سعد در این نوع ادبی مطالبی ذکر شده و سپس، مختصری در باب زندگی و شعر مسعود سعد و ابوفراس و نیز از تاثیر ادبیات عرب بر شعر مسعود سعد سخن به میان آمده است. بخش بعدی این پژوهش را بررسی و مقایسه مضامین اصلی شعر دو شاعر تشکیل می دهد که در ابتدا به انگیزه اصلی این مقاله یعنی حسب حال و شکواییه ها پرداخته و ابیاتی از دیوان دو شاعر در این باره ذکر شده است.در بخش آخر هم مضامینی چون مدح، فخر، رثا، وصف و اخوانیات با ذکر ابیاتی با این مضامین در دیوان دو شاعر بررسی شده و در پایان نتیجه گیری به عمل آمده است.

پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل تجربه ای از به کارگیری یادگیری مشارکتی در آموزش عالی ایران پرداخته است. به این منظور، مطالعه ای طولی به روش اقدام پژوهی در دو نیمسال تحصیلی در یکی از دانشگاه های کشور و در رشته علوم تربیتی صورت گرفته است. مشارکت کنندگان پژوهش را دانشجویان دوره کارشناسی رشته علوم تربیتی تشکیل داده اند. داده های این پژوهش، از طریق پرسشنامه بسته و باز پاسخ، مصاحبه فردی و گروهی، مشاهده مشارکتی از کلاس درس و یادداشت های خود شرح حال نویسی استاد جمع آوری شده است. داده های کمی با روش آمار توصیفی و داده های کیفی از طریق کدگذاری و مقوله بندی تحلیل شده اند. تلفیق تحلیل کمی و کیفی نشانگر وجود دو نوع مقوله «فرایند» و «برآیند» در تبیین تجربه مذکور بود. مقوله فرایند، خود شامل زیرمقوله های «گروه بندی»، «روش کار»، «تکالیف»، «روابط و تعاملات»، «احساس مسوولیت» و «جدی گرفتن فرایند یادگیری مشارکتی» بود. مقوله برآیند نیز خود شامل زیرمقوله های «مهارت ها» و «نگرش» بود. درنهایت، پیشنهاد هایی نیز برای بهبود عمل از تحلیل داده ها استخراج شد که بر اساس آن ها مدل بهبود یافته ای برای عمل در آینده حاصل شد که خود، مقدمه اجرای پژوهش دیگری را فراهم می کند.

هدف اصلی این پژوهش، مطالعه تاریخی معنای Currere در آثار نوفهم گرایی می باشد. برای دستیابی به این هدف از روش پژوهش تحلیل گفتمان بهره گرفته شد. واحد تحلیل گفتمان جمله و سطح تحلیل گفتمان در سطح تفسیر تعیین شد. با توجه به سوال های پژوهش، داده ها در چهار سطح معانی Currere، روش هایCurrere ، مراحل Currere و بار سیاسی- اجتماعی Currere در آثار نوفهم گرایی طبقه بندی شدند. نتایج حاصل از این پژوهش حاکی از آن است که Currere در آثار نوفهم گرایی با معانی مختلفی مانند «گذر شخصی» یا «گذر زندگی نامه ای»، برنامه درسی به عنوان عمل سیاسی، درگیری فرارونده در جهان، شکلی از تجربه زیست شده، تفکر درباره گذشته و نگاه به آینده، الگوی پژوهش برنامه درسی، کارآگاهانه با خود و دیگران، فهم پیچیده یا درک پیچیده درباره راستی آزمایی احتمال ها در برنامه های درسی حول محور جنسیت، فرهنگ، نژاد و قوم، در پرانتز و قلاب گذاشتن تجربه معلم و دانش، نائل آمدن به تجربه خود و دوباره نگریستن به تجربه مدرسه ای به کاررفته است. همچنین، داستان خود، خود پویشی و مطالعه خود ازجمله روش های درک برنامه درسی از دیدگاه نوفهم گرایان تبه شمار می روند. بار سیاسی و اجتماعی Currere در آثار نوفهم گرایی هم به معنای بازسازی فردی و هم بازسازی اجتماعی به کاررفته است.

هدف پژوهش حاضر کاوش چرایی ورود داوطلبان به حرفه ی معلمی و بازنمایی ماهیت آن در بستر زیست جهان و از دریچه ی نگاه دانشجومعلمان است. برای دستیابی به این هدف از روش خودشرح حال نویسی مشارکتی بهره گرفته شد و از نرم افزار تحلیل داده های کیفی مکس کیودا برای تحلیل شرح حال ها استفاده شد. طبق نتایج، انگیزه ی داوطلبان از ورود به حرفه ی معلمی را می توان در چهار نوع دلیل «انتخاب سبک زندگی خاص»، «امتیازات شغلی»، «ترغیب اطرافیان» و «کارکرد اجتماعی» طبقه بندی کرد. همچنین، یافته ها نشان داد ماهیت و چیستی معلمی از چهار مفهوم «عشق»، «آموزش/ تدریس»، «پرورش» و «هنر برقراری ارتباط» تشکیل شده است. این نتایج نشاندهندة آن است که شناخت ماهیت معلمی از دید داوطلبان و بازشناسی دلایل و عوامل تأثیرگذار در ورود به حرفه ی معلمی باید بیشتر مدنظر متصدیان و کارگزاران تعلیم و تربیت قرار گیرد.