بدون شک تصریح یکی از شیوه های متداول در ترجمه است. با توجه به چنین دیدگاهی هر نوع تصریح دربردارنده نوعی افزایش است و مترادف با آن به شمار می رود. این مقاله به ماهیت تصریح به عنوان یک راهبرد ترجمه می پردازد و نگرش هایی در مورد ماهیت این پدیده ارائه می دهد. علاوه بر این، هدف مقاله حاضر پرداختن به این نکته است که چگونه نوع متن در عمل واقعی ترجمه بر تصمیم گیری مترجم تاثیر می گذارد. برای دستیابی به این هدف تحلیل مقابله ای و تحقیقی بر روی دستورالعمل ها در زبان انگلیسی و ترجمه آن ها به فارسی صورت گرفته است. تعداد بیست دستورالعمل از محصولات و ترجمه آن ها با هم مقایسه شده اند. برای ایجاد تعادل، چنین متن هایی شامل دستورالعمل های متعلق به کالاهای مختلف (لوازم خانگی، لوازم برقی و غیره) می باشد.تاکید مقاله بیشتر بر متون مربوط به کالاهای مصرفی است.

این مقاله نخست «نظریه ارتباط» را به عنوان تحولی مهم مطرح می کند که اطلاعات رمز گذاری شده زبانی را معمولا بسیار ناقص تلقی می کند و بر این باور است که استنباط کارکردی (pragmatic inference) نقش اساسی در استخراج گزاره هایی ایفا می کند که به طور صریح ارتباط برقرار می کنند. این موضوع نه تنها در مورد گفتارهای کوچک تر از جمله صدق می کند، بلکه در مورد اغلب جمله های کامل نیز کاربرد دارد (کارستون 1997؛ اسپربر 1986). بر این اساس، آنچه در فرآیند ارتباط انتقال می یابد معمولا مجموعه ای از اندیشه ها یا تصوراتی است که به صورت گزاره های کامل در می آید و نسبت به یک وضعیت موجود در جهان خارج، صادق یا کاذب است. سپس این مقاله فرآین ترجمه (بل، 1991:213) را بررسی می کند، با این اعتقاد که منظور نویسنده به واسطه مضمون و موقعیتی که متن در آن تولید شده است، عرضه می شود، همراه با تصورات و تصویرهای نویسنده در مورد اینکه «چه چیزی یک چارچوب ارجاع (frame of reference) مرتبط و قابل شناخت را شکل می دهد که در آن ارتباط برقرار می شود» (تراگوت و پرات، 273:1980) و درکی از «خواننده مطلوب» که همین چارچوب ارجاع را دارد و مخاطب مورد نظر متن است. حوزه این تحقیق بر راهبرد تصریح در ترجمه تمرکز دارد، که نوعی تغییر لفظ بین متن مبدا و متن مقصد محسوب می شود، و این مقاله شرایط استفاده از آن (ویلیامز و چسترمن، 2003:6) را بررسی می کند. ترجمه ادوارد ریهاتسک از گلستان سعدی (تاشیبی، 1988) برای این تحقیق متن مناسبی ارایه می دهد. لذا، مثالهای فراوانی از این ترجمه مورد تحلیل قرار گرفته است. از این طریق، بررسی صورت گرفته نه تنها قاعده مندیهای رفتار مترجم را آشکار می کند، بلکه اصول کلی این موضوع را که چه عواملی تعیین می کند برخی مطالب تحت شرایط خاصی ترجمه شود روشن می سازد.

مقاله حاضر بر آنست الگویی واژگانی از تصریح در ترجمه متون ادبی ارایه دهد. پس از مروری اجمالی بر مفهوم تصریح در ترجمه و پیشینه آن در این حوزه و ارایه دسته بندی های پیشین، به معرفی و توضیح الگوی پیشنهادی خواهیم پرداخت که دربردارنده یازده نوع تصریح واژگانی است. مبنای تشخیص تصریح (explicitation) از افزایش(addition)  در این مقاله، بازیافتنی بودن موارد تصریح شده از متن مبدا بوده است و نمونه های ارایه شده از تصریح نیز از ترجمه فارسی-انگلیسی متون ادبی معاصر شامل شعر، نمایشنامه، و داستان به دست آمده است. امید است این مقاله دسته بندی جامع تری از تصریح در متون ادبی را نسبت به پژوهش های پیشین به دست دهد و علاوه بر یاری رساندن به مطالعات توصیفی ترجمه، در افزایش خودآگاهی مترجمان از راهبردهای مورد استفاده در ترجمه و انجام پژوهش های فرآیند-محور نیز مفید افتد.

تصریح پدیده و راهبردی عام در گسترة غنی سازی معنایی و منظورشناختی در کاربرد زبان با نقش میانجی و ابهام زدایی در حوزه های بین فرهنگی ترجمه و یادگیری زبان است. لازمة این امر، تغییرات مختلف با رویکردی مخاطب محور برای افزایش خوانش پذیری متن مقصد، ابراز وفاداری به هدف گوینده/نویسنده، و فهم بهتر مخاطب از ترجمه است. تصریح پدیده، مشتمل بر اظهار اطلاعات تلویحی متن مبدأ در متن مقصد، آشکارکردن و بازتاب موارد حذف شدة متن اصلی در ترجمه، و نشان دادن شفاف تر و واضح تر روابط انسجامی در متن مقصد است. مترجم شفاهی همزمان در آن واحد دارای نقش های دوگانة مخاطب/گوینده بوده و درگیر فرایندهای رمزگشایی و رمزگذاری اطلاعات در این فرایند است. هدف این مقاله بررسی رویکردهای آفرینش گفتمان مترجم شفاهی همزمان ایرانی از طریق تجزیه و تحلیل راهبردهای ترجمة گفتمان نماها در فرایند ترجمة شفاهی همزمان برای کشف ابعاد تصریح در حوزة مدیریت گفتمان است. پیکرة پژوهش، شامل حدود 35000 واژة برگرفته از سه سخنرانی به زبان فارسی و ترجمة شفاهی همزمان آن ها به زبان انگلیسی است. برای اثبات اعتبار و پایایی علمی-پژوهشی این مطالعه از یک فهرست و الگوی گفتمان نما در حوزة گفتمان شناسی و دو ارزیاب بهره گرفته شد. مطالعة کنش های رفتاری مترجم شفاهی همزمان نشان داد که به میزان حدود 80 درصد این مترجم شفاهی همزمان ایرانی از راهبرد گفتمانی تصریح بهره گرفته بودند. همچنین، تحلیل رفتارها و راهبردهای منظورشناختی این مترجم در چارچوب تصریح منجر به کشف یک الگوی مثلثی با رویکردها و راهبردهایی در ترجمة گفتمان نماها گردید که مشتمل اند بر افزایش، تغییر، و حذف گفتمان نماها. کاربردهای مختلف آموزشی، پژوهشی، و علمی نیز تجزیه و تحلیل شد.

پژوهش حاضر برآنست که نگرش عمیق تری نسبت به مفهوم واضح نویسی یا تصریح بر طبق نوع متن به دست دهد. این تحقیق بر اساس نظریه رایس (ترجمه بر نوع متن) به روش توصیفی انجام شده است. در این تحقیق تصریح به عنوان ابزار انسجام جمله در سطح نحوی و لغوی در کانون توجه قرار گرفته. بنابراین هدف، مشاهده تصریح در سطح نحوی و لغوی در دو نوع متن بیانی و اطلاعاتی، به صورت کمی و کیفی است؛ متون روایی (داستان های ترجمه شده از انگلیسی به فارسی) و سه متن علمی (ترجمه شده از انگلیسی به فارسی) به عنوان مثال هایی از متون بیانی و اطلاعاتی انتخاب شده اند. یافته های این تحقیق بیانگر این مطلب است که روش تصریح بسته به نوع متن متغیر است و در متون بیانی در مقایسه با متون اطلاعاتی نسبت بیشتری از تصریح مشاهده می شود.

تحقیق حاضر به دنبال بررسی فرضیه شفاف سازی و بررسی پدیده شفاف سازی در بافتی متناظر یک سویه فارسی- انگلیسی است. برای انجام این کار، ده حکایت که به صورت تصادفی از گلستان سعدی انتخاب شدند به همراه سه ترجمه انگلیسی آنها، توسط رهاتسک (2004)، ایستویک (1979)، و راس (1890)، مورد مطالعه قرار گرفتند. در همین راستا، محقق با مطالعه جمله به جمله این حکایتها و ترجمه های آنها به بررسی جنبه های پدیده شفاف سازی پرداخت و با استفاده از تقسیم بندی کلودی (2004) موارد شفاف سازی به کار گرفته را از ترجمه ها استخراج کرد. یافته های تحقیق، فرضیه شفاف سازی را تایید کرد و نشان داد که مترجمان از تمام انواع شفاف سازی- اجباری، اختیاری، کاربرد شناختی، و ترجمه- ذاتی- استفاده کرده اند. از این میان شفاف سازی اجباری نسبت به دیگر موارد بسامد بالاتری داشت.

پژوهش حاضر بر اساس مدل دیکسون (2005) به بررسی تصریح ساختاری اختیاری زبان انگلیسی در ترجمه های فارسی-انگلیسی سه گونه ادبی می پردازد. هدف از این پژوهش آزمودن نتایج بدست آمده در پژوهش اولاهان (2001) است که موضوع مورد نظر را در دو پیکره زبانیTEC  و BNC مورد بررسیده است. همچنین این پژوهش بر آن است رفتار تصریح ساختاری را در ترجمه های انگلیسی سه گونه ادبی بررسی نماید. بررسی موردی بر روی 13 شعر، 4 نمایشنامه، و 8 رمان و داستان کوتاه فارسی به همراه ترجمه های انگلیسی آنها انجام گرفت که به صورت تصادفی انتخاب شدند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تصریح در ترجمه های فارسی-انگلیسی متون ادبی معاصر نوعی هنجار ترجمه ایست و در همه گونه های ادبی، تصریح متمم ساز THAT و سپس ضمایر ملکی فراوان ترین نوع تصریح ساختاری اختیاری است که با نتایج اولاهان (2001) همخوانی دارد؛ همچنین تصریحin order  نیز در ترجمه داستان و نمایشنامه به کار رفته بود؛ اما، سایر نتایج بدست آمده در این بررسی یافته های اولاهان را تایید نمی کند. یافته ها نشان می دهد تصریح در مقام ابزاری ادبی در ترجمه ادبی به کار بسته می شود همچنین تغییرگریزی متون ادبی و ایجاز کلام بویژه در شعر از جمله عوامل موثر در محذوف نگاه داشتن چنین ساختارهایی در برخی گونه ها شده است.

اهمیت و نقش چشمگیر گفتمان رسانه ها به طور عام و مطبوعات به طور خاص بر آگاهی بخشی و همچنین جهت دهی و شکل دهی به افکارعمومی بر کسی پوشیده نیست. در فصل دوم قانون مطبوعات که به رسالت مطبوعات مربوط است، یکی از آن رسالت ها عبارت است از «روشن ساختن افکارعمومی و بالا بردن سطح معلومات و دانش مردم». در این مقاله به بررسی میزان آگاهی بخشی، صراحت در بیان یا بالعکس پوشیده گویی در پاره ای از متون مطبوعاتی در چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف پرداخته شده است. ساختارهای گفتمان مدار این متون عبارت اند از: نام گذاری و ارجاع، استعاره، کنایه و مجاز. بررسی داده های نوشتار حاضر حاکی از این مطلب است که کاربرد سه مولفه استعاره، کنایه و مجاز در متون، به صراحت نداشتن و پوشیده گویی می انجامد. مولفه نام گذاری و ارجاع با توجه به نحوه کاربرد می تواند منجر به صراحت یا بالعکس پوشیده گویی شود و اینکه روزنامه ها بر اساس دیدگاه ها، ایدئولوژی ها و اهداف مورد نظر خود، به توصیف رویداد پرداخته اند.

مطالعه حاضر نوعی بررسی مقابله ای برای درک چگونگی انتقال تفاوتهای زبانی از زبان مبدا به زبان مقصد به هنگام ترجمه است. هدف اصلی این تحقیق مشخص کردن میزان تفاوت ابزار انسجامی (در این مقاله مشخصا عناصر ربط) در دو زبان مبدا (زبان عربی قرآن کریم) و زبان مقصد (زبان انگلیسی) و میزان شفاف سازی این ابزار در متن ترجمه شده است. بدین منظور، کل سوره یوسف با پنج ترجمه انگلیسی آن به صورت مقابله ای مقایسه و بررسی شد. متغیرهای این مطالعه انواع عوامل ربط (بر مبنای تقسیم بندی هلیدی و حسن، (1976 در دو متن مبدا و مقصد را شامل می شود. نتایج محاسبات نشان داد که تفاوتهای انسجامی (عناصر ربط) در دو زبان مبدا و مقصد به هنگام ترجمه به میزان بسیار زیادی از شفاف سازی نیاز دارد. این مطالعه، همچنین، دو راهکاری را که مترجمین به طور عمده برای شفاف سازی عناصر ربط به هنگام ترجمه به کار می برند روشن ساخت. این دو راهکار عبارتند از شفاف سازی به کمک افزودن عنصر ربط به متن مقصد و شفاف سازی به کمک افزودن علایم نگارشی به متن مقصد.

در این مقاله متنیت به عنوان رویکرد نویدبخشی برای مطالعه تصریح، که یکی از ویژگی های محصول و فرآیند ترجمه است، در نظر گرفته شده است. انواع مختلف تصریح از متن انگلیسی «دیباچه» و دوباب از گلستان سعدی تحت عناوین «در فواید خاموشی» و «در تاثیر تربیت» ترجمه ادوارد ریهاتسک (1964) استخراج شده و از نظر ویژگی های متنیت مورد بررسی قرار گرفته است. در این مطالعه، از چارچوب نظری کلادی (1998) برای شناسایی و دسته بندی انواع مختلف تصریح و از چارچوب نظری نیوبرت و شرو (1992) برای بررسی آنها از لحاظ ویژگی های متنیت استفاده شده است. تجزیه و تحلیل داده ها نشان می دهد که تمامی انواع تصریح شامل تغییری در جهت مطابقت با ویژگی های متنیت در زبان مقصد هستند. به عبارت دیگر، مترجم الگوهای هدفمندی، مقبولیت، موقعیت مندی، اطلاع دهی، انسجام، پیوستگی و بینامتنیت را تغییر داده است تا متن مبدا را در چارچوب ارتباطی متن مقصد قرار دهد. از آنجا که الگوهای تصریح در رفتار ارتباطی مترجم منظم است می توان گفت که تصریح در این مطالعه تحت تاثیر هنجار ارتباط قرار دارد و ویژگی های متنیت شرایط هستند که این هنجار تحت آنها عمل می کند.